Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán

Mục lục

Đánh giá post

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Ảnh hưởng của giá vàng, giá dầu đến giá chứng khoán Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

TÓM TẮT

Tiêu đề: Ảnh hưởng của giá vàng, giá dầu đến giá chứng khoán Việt Nam

Nghiên cứu này phân tích tác động của giá vàng và giá dầu đến thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2024, sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian từ các nguồn chính thức. Phương pháp mô hình phân phối trễ tự hồi quy (ARDL) được áp dụng để kiểm định mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa hai yếu tố này và chỉ số VN-Index.

Kết quả cho thấy, giá vàng có ảnh hưởng đáng kể đến thị trường chứng khoán, đặc biệt trong các giai đoạn kinh tế bất ổn. Khi tâm lý thị trường lo ngại về rủi ro tài chính, giá vàng thường tăng do vai trò trú ẩn, kéo theo tác động tiêu cực đến VN-Index. Ngược lại, trong bối cảnh kinh tế ổn định, mối quan hệ giữa giá vàng và thị trường chứng khoán trở nên ít rõ ràng hơn.

Về tác động của giá dầu, ảnh hưởng đến VN-Index mang tính hai chiều. Khi giá dầu tăng, cổ phiếu doanh nghiệp dầu khí có xu hướng tăng do hưởng lợi từ giá bán cao hơn. Tuy nhiên, giá dầu cao cũng khiến chi phí sản xuất của nhiều ngành khác tăng theo, làm suy giảm lợi nhuận và giá trị cổ phiếu của các doanh nghiệp sử dụng nhiều năng lượng.

Mô hình ARDL đã xác nhận sự tồn tại của mối quan hệ dài hạn giữa giá vàng, giá dầu và VN-Index, nhấn mạnh vai trò quan trọng của các yếu tố này đối với thị trường chứng khoán Việt Nam. Những phát hiện từ nghiên cứu mang lại cơ sở khoa học quan trọng, giúp nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về tác động của giá vàng và giá dầu, từ đó xây dựng chiến lược đầu tư và quản trị rủi ro phù hợp.

Từ khóa: Giá vàng, giá dầu, thị trường chứng khoán, mô hình ARDL, VN-Index, tác động ngắn hạn, tác động dài hạn.

ABSTRACT

Title: The Impact of Gold and Oil Prices on Vietnam’s Stock Market

This study analyzes the impact of gold and oil prices on the Vietnamese stock market during the period 2010 – 2024, using time series data from official sources. The Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model is applied to examine the short-term and long-term relationships between these factors and the VN-Index.

The results indicate that gold prices have a significant impact on the stock market, particularly during periods of economic uncertainty. When market sentiment is concerned about financial risks, gold prices tend to rise due to their role as a safe-haven asset, which in turn negatively affects the VN-Index. Conversely, in times of economic stability, the relationship between gold prices and the stock market becomes less pronounced. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Regarding the impact of oil prices, the effect on the VN-Index is twofold. When oil prices increase, oil and gas companies tend to benefit, leading to a rise in their stock prices. However, higher oil prices also increase production costs for many industries, reducing profitability and negatively affecting stock prices in sectors that rely heavily on energy.

The ARDL model confirms the existence of a long-term relationship between gold prices, oil prices and the VN-Index, highlighting the critical role of these factors in the Vietnamese stock market. The findings provide important scientific insights, enabling investors, businesses, and policymakers to better understand the impact of gold and oil prices, thereby formulating appropriate investment strategies and risk management approaches.

Keywords: Gold price, oil price, stock market, ARDL model, VN-Index, short-term impact, long-term impact.

CHƯƠNG 1. PHẦN MỞ ĐẦU

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Thị trường chứng khoán không chỉ giúp huy động vốn cho doanh nghiệp mà còn phản ánh sức khỏe nền kinh tế. Tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, thị trường chứng khoán không chỉ là một kênh đầu tư hấp dẫn mà còn là một công cụ quan trọng trong việc thu hút dòng vốn từ cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, thị trường này chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các yếu tố kinh tế vĩ mô, trong đó giá vàng và dầu thô đóng vai trò trung tâm. Sự biến động của giá vàng và dầu thô không chỉ tác động đến tâm lý nhà đầu tư mà còn ảnh hưởng đến các quyết định đầu tư chiến lược, từ đó tạo ra những biến động đáng kể trong thị trường chứng khoán. Những yếu tố này, khi được phân tích một cách toàn diện, có thể cung cấp những hiểu biết sâu sắc về mối quan hệ phức tạp giữa thị trường tài chính và các biến số kinh tế toàn cầu.

Vàng, với đặc tính nổi bật là một “tài sản trú ẩn an toàn”, đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đầu tư của các nhà đầu tư, đặc biệt trong những giai đoạn bất ổn kinh tế hoặc biến động tài chính. Giá trị nội tại của vàng không chỉ thể hiện qua vai trò như một công cụ đầu tư mà còn là phương tiện lưu trữ giá trị dài hạn, phản ánh tính ổn định và khả năng bảo toàn vốn trong các điều kiện thị trường khác nhau.

Nghiên cứu của Baur và Lucey (2010) đã chỉ ra rằng vai trò như một tài sản trú ẩn an toàn (safe haven), đặc biệt trong những giai đoạn suy giảm của thị trường chứng khoán. Hiện tượng này được quan sát rõ nét tại các thị trường phát triển như Châu Âu và Mỹ, nơi mà sự tương quan nghịch giữa giá vàng và chỉ số chứng khoán thường được trong các giai đoạn biến động tài chính mạnh mẽ. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vàng ngày càng trở thành tài sản trú ẩn quan trọng trước khủng hoảng tài chính, bất ổn chính trị và biến động tỷ giá. Các nghiên cứu cho thấy giá vàng thường tăng khi thị trường chứng khoán suy giảm. Vàng không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro cho danh mục đầu tư mà còn cung cấp một lựa chọn an toàn trong những thời điểm bất ổn của thị trường. Các nghiên cứu của Sumner, Johnson, và Soenen (2010); Gaur và Bansal (2010) đã khẳng định rằng, trong thời kỳ kinh tế khủng hoảng, thị trường chứng khoán sụt giảm luôn dẫn đến giá vàng tăng.

Đối với thị trường Việt Nam, vàng mang ý nghĩa vượt lên trên vai trò của một công cụ đầu tư thông thường. Trong văn hóa tài chính của người Việt, vàng không chỉ là phương tiện tích lũy tài sản mà còn là biểu tượng của sự an toàn và thịnh vượng. Chính yếu tố văn hóa này tạo nên mối quan hệ đặc thù giữa thị trường vàng và chứng khoán Việt Nam, khác biệt so với các thị trường phát triển và đòi hỏi một cách tiếp cận phân tích toàn diện hơn.

Dầu thô là một nguyên liệu đầu vào thiết yếu, đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cấu trúc chi phí sản xuất và giá cả hàng hóa, dịch vụ trên toàn cầu. Sự biến động của giá dầu thô có thể tạo ra những tác động sâu rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp và từ đó giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, sự biến động của giá dầu thế giới không chỉ định hình cấu trúc thị trường năng lượng mà còn có tác động lan tỏa sâu rộng tới các hệ thống tài chính và kinh tế của các quốc gia. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác và các quốc gia xuất khẩu dầu, sự gia tăng giá dầu không chỉ là một cơ hội để tối đa hóa lợi nhuận mà còn là một yếu tố then chốt trong việc thu hút đầu tư quốc tế, góp phần củng cố vị thế kinh tế trên trường quốc tế, như đã được minh chứng trong nghiên cứu của Arouri và Rault (2012). Tuy nhiên, trái ngược với lợi ích mà giá dầu tăng mang lại cho các quốc gia xuất khẩu, các doanh nghiệp ngoài ngành khai thác và các quốc gia nhập khẩu dầu lại chịu áp lực lớn do chi phí sản xuất tăng cao, lợi nhuận suy giảm, hoạt động kinh doanh đình trệ, kéo theo sự sụt giảm của giá cổ phiếu và chỉ số chứng khoán.

Tại Việt Nam, Trần Huy Hoàng (2017) chỉ ra rằng sự biến động giá dầu có ảnh hưởng đáng kể đến thị trường chứng khoán, đồng thời là nguyên nhân chính gây ra lạm phát chi phí đẩy. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất và giá hàng hóa leo thang; ngược lại, giá dầu giảm tuy giúp kích thích tăng trưởng nhưng có thể gây bất ổn cho các quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu dầu. Do đó, việc hiểu rõ mối quan hệ phức tạp giữa giá dầu và thị trường chứng khoán là điều cần thiết để các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định hợp lý trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động.

Sự biến động của giá dầu phản ánh sức khỏe của nền kinh tế toàn cầu: giá dầu tăng dễ dẫn đến lạm phát, còn giá dầu giảm có thể kích thích tăng trưởng nhưng gây khó khăn cho các quốc gia xuất khẩu. Do đó, việc hiểu rõ mối quan hệ giữa giá dầu, giá vàng và thị trường chứng khoán là cần thiết để đưa ra quyết định đầu tư hợp lý và hoạch định chính sách kinh tế hiệu quả.

Trên thế giới, mối tương quan giữa giá vàng, giá dầu và giá cổ phiếu đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả và nhà đầu tư. Các nghiên cứu trong lĩnh vực này đưa ra kết quả khác nhau tùy theo bối cảnh kinh tế và đặc điểm thị trường của từng quốc gia. Chẳng hạn, nghiên cứu của Raza, Shahzad, Tiwari và Shahbaz (2016) kết luận rằng: “Giá vàng có một mối tương quan dương đáng kể với chỉ số S&P 500, điều này cho thấy vàng đóng vai trò như một tài sản trú ẩn an toàn trong thời kỳ bất ổn”. Tương tự, Singhal, Choudhary và Biswal (2019) cũng nhận thấy rằng “biến động giá vàng có ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận của các công ty trong ngành năng lượng”. Trái lại, nghiên cứu của Yahyazadehfar và Babaie (2012) lại cho rằng “Giá vàng có tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu ở thị trường Tehran, có thể do đặc thù của thị trường mới nổi này”. Tursoy và Faisal (2018) cũng đồng ý với quan điểm này, cho rằng “mối quan hệ giữa vàng và cổ phiếu là phức tạp và phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả điều kiện kinh tế vĩ mô và tâm lý nhà đầu tư”. Sự khác biệt trong kết quả nghiên cứu này cho thấy rằng mối quan hệ giữa vàng, dầu và cổ phiếu không phải lúc nào cũng rõ ràng và đơn giản. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề này vẫn còn hạn chế và kết quả chưa thống nhất. Nghiên cứu của Huỳnh Thanh Bình và Nguyễn Minh Hà (2012) cho thấy giá vàng và giá dầu đều có ảnh hưởng đáng kể đến chỉ số VN-Index, song mức độ tác động khác nhau giữa các giai đoạn. Trong khi đó, Nguyễn Thị Thanh Huyền (2014) lại phát hiện mối quan hệ hai chiều giữa giá vàng, giá USD và giá chứng khoán, cho thấy thị trường tài chính Việt Nam có sự liên kết chặt chẽ giữa các kênh đầu tư. Những kết quả này tuy có đóng góp nhất định nhưng vẫn chưa thật sự thống nhất, đặc biệt khi xem xét tác động đồng thời của cả giá vàng và giá dầu trong dài hạn.

Điều đó cho thấy nhu cầu cấp thiết cần có thêm các nghiên cứu toàn diện và có hệ thống hơn, nhằm làm rõ bản chất mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán trong bối cảnh Việt Nam, một nền kinh tế mới nổi với cấu trúc thị trường và hành vi nhà đầu tư mang nhiều đặc thù riêng.

Nghiên cứu “Ảnh hưởng của giá vàng, giá dầu đến giá chứng khoán Việt Nam” được thực hiện nhằm làm sáng tỏ mối quan hệ này, sử dụng mô hình phân phối trễ tự hồi quy (ARDL) trên dữ liệu giai đoạn 2010 – 2024. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng, giúp nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách có cơ sở đánh giá, dự báo biến động thị trường, quản trị rủi ro hiệu quả, từ đó góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán và nền kinh tế Việt Nam.

1.2. Mục tiêu của nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

1.2.1. Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu này tập trung phân tích và đánh giá mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2024. Qua đó, đề tài hướng đến cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối liên hệ giữa thị trường hàng hóa và thị trường chứng khoán trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng.

1.2.2. Mục tiêu cụ thể:

Hệ thống hóa mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán Việt Nam thông qua việc tổng hợp các lý thuyết nền tảng trong tài chính hành vi và các nghiên cứu thực nghiệm trước đây.
Phân tích diễn biến lịch sử của giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2024, sử dụng các công cụ thống kê mô tả và biểu đồ để làm rõ xu hướng, đặc điểm biến động của từng biến.
Kiểm định tác động của giá vàng và giá dầu đối với giá chứng khoán Việt Nam bằng cách áp dụng mô hình ARDL, qua đó phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa các biến số.
Từ kết quả đạt được, đưa ra các khuyến nghị chính sách cũng như giải pháp thực tiễn nhằm hỗ trợ nhà đầu tư trong việc ra quyết định chiến lược trong bối cảnh thị trường biến động.

1.3. Câu hỏi nghiên cứu

Nghiên cứu này sẽ trả lời các câu hỏi sau:

Giá vàng và giá dầu có ảnh hưởng như thế nào đến giá chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2024?
Trong ngắn hạn và dài hạn, mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán Việt Nam được thể hiện ra sao?
Từ kết quả nghiên cứu, có thể rút ra hàm ý gì cho nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách trong việc ứng phó với biến động giá hàng hoá toàn cầu?

1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1. Đối tượng nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm ba yếu tố chính: giá vàng toàn cầu, giá dầu thô toàn cầu và giá chứng khoán tại Việt Nam. Ngoài ra, nghiên cứu cũng xem xét bổ sung một số biến kinh tế vĩ mô có liên quan nhằm kiểm soát ảnh hưởng bên ngoài và đảm bảo kết quả phân tích có độ tin cậy cao hơn. Nghiên cứu nhằm khám phá và làm sáng tỏ sự tương tác giữa giá vàng, giá dầu thô và chỉ số chứng khoán VN-Index, với mục tiêu cung cấp cái nhìn sâu sắc về các cơ chế tác động và động lực của thị trường.

1.4.2. Phạm vi nghiên cứu

Thời gian: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp theo tần suất ngày từ năm 2010 đến năm 2024.
Không gian: Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giá vàng toàn cầu, giá dầu thô toàn cầu (dựa trên giá dầu Brent) và giá chứng khoán tại Việt Nam thông qua chỉ số VN-Index, đồng thời sử dụng tỷ giá hối đoái và lãi suất làm các biến kiểm soát vĩ mô.

1.5. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, nhằm phân tích mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2024.

Mô hình ARDL (Autoregressive Distributed Lag) được lựa chọn vì phù hợp với dữ liệu chuỗi thời gian có bậc dừng khác nhau và cho phép xem xét đồng thời tác động ngắn hạn và dài hạn giữa các biến.

Quy trình thực hiện bao gồm: (1) Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu bằng phương pháp ADF (Augmented Dickey-Fuller); (2) Kiểm tra quan hệ đồng liên kết bằng Bounds test; (3) Ước lượng mô hình ARDL và (4) Thực hiện các kiểm định chẩn đoán để đảm bảo tính ổn định và tin cậy của mô hình.

Toàn bộ quy trình phân tích được thực hiện trên phần mềm Stata, giúp đảm bảo tính chặt chẽ và đáng tin cậy của kết quả nghiên cứu.

1.6. Nội dung nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Luận văn này tập trung làm rõ mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán của Việt Nam Nam với mẫu nghiên cứu là dữ liệu chuỗi thời gian các biến đã được mô tả từ năm 2010 đến năm 2024. Ngoài danh mục các từ viết tắt; danh mục bảng, biểu, sơ đồ; danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành các chương, tiểu mục như sau:

Chương 1 Phần mở đầu: Chương này trình bày bối cảnh nghiên cứu, lý do chọn đề tài, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, cùng phương pháp và dữ liệu sử dụng. Nội dung chương nhằm cung cấp cơ sở để hiểu rõ hướng đi và phạm vi nghiên cứu của luận văn.

Chương 2 Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan: Trình bày cơ sở lý thuyết liên quan và tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm. Nội dung chương này nhằm xác định khoảng trống nghiên cứu, từ đó xây dựng các giả thuyết cần kiểm định trong luận văn.

Chương 3 Phương pháp, mô hình và dữ liệu nghiên cứu: Mô tả chi tiết phương pháp nghiên cứu được sử dụng, bao gồm các kỹ thuật phân tích dữ liệu và mô hình kinh tế lượng áp dụng trong nghiên cứu.

Chương 4 Kết quả nghiên cứu: Chương này trình bày kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bao gồm phân tích tương quan, mô hình hồi quy, và các kiểm định kinh tế lượng nhằm đánh giá mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và giá chứng khoán.

Chương 5 Kết luận và hàm ý chính sách: Tổng hợp các kết quả nghiên cứu, đưa ra kết luận và đề xuất một số gợi ý chính sách cho các nhà quản lý và nhà đầu tư. Đồng thời, chương này cũng nêu rõ các hạn chế của luận văn và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm mở rộng vấn đề.

1.7. Đóng góp của đề tài

1.7.1. Về mặt lí luận

Khám phá mối quan hệ trong bối cảnh Việt Nam: Nghiên cứu bổ sung vào nền tảng lý thuyết về mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu thô và thị trường chứng khoán, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế Việt Nam với các yếu tố đặc thù như chính sách kinh tế, sự biến động thị trường và cấu trúc tài chính đặc thù. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Ứng dụng mô hình ARDL: Luận văn áp dụng mô hình ARDL để phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa các biến số kinh tế. Việc sử dụng phương pháp này không chỉ giúp đánh giá tác động của giá vàng và giá dầu lên VN-Index, mà còn đóng góp vào nghiên cứu chuỗi thời gian trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam.

Mở rộng phân tích các yếu tố vĩ mô: Nghiên cứu xem xét sự tương tác giữa giá vàng, giá dầu, giá chứng khoán và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác như lãi suất, tỷ giá hối đoái, từ đó cung cấp một khung lý thuyết toàn diện hơn về tác động của các biến số kinh tế đối với thị trường chứng khoán.

Khoảng trống nghiên cứu: Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào tác động của giá vàng và giá dầu đối với thị trường chứng khoán ở các nền kinh tế lớn hoặc thị trường phát triển. Tuy nhiên, các nghiên cứu về mối quan hệ này trong bối cảnh Việt Nam còn hạn chế. Luận văn này góp phần thu hẹp khoảng trống đó bằng cách phân tích tác động của giá vàng và giá dầu đến VN-Index từ năm 2010 đến 2024, thông qua mô hình ARDL. Kết quả nghiên cứu giúp làm rõ mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa các yếu tố này, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn quan trọng hỗ trợ nhà đầu tư và cơ quan hoạch định chính sách trong việc đưa ra quyết định phù hợp với điều kiện thị trường Việt Nam.

1.7.2. Về mặt thực tiễn

Kết quả nghiên cứu mang lại những giá trị thực tiễn quan trọng. Việc xác định mức độ và hướng tác động của giá vàng và giá dầu đến thị trường chứng khoán Việt Nam giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn cơ chế liên kết giữa thị trường hàng hóa và tài chính, từ đó có thể đa dạng hóa danh mục và giảm thiểu rủi ro khi giá vàng hoặc dầu biến động. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm hữu ích cho cơ quan quản lý trong việc dự báo, điều hành chính sách tiền tệ và ổn định thị trường tài chính.

Bên cạnh đó, nghiên cứu mở ra nhiều hướng phát triển cho các công trình tiếp theo, bao gồm phân tích chi tiết hơn về tác động của các yếu tố kinh tế vi mô, hoặc so sánh ảnh hưởng của giá vàng và giá dầu đối với thị trường chứng khoán trong khu vực. Ngoài ra, với sự phát triển của thị trường tài chính hiện đại, các nghiên cứu trong tương lai có thể tích hợp thêm các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) để đánh giá tác động sâu hơn đến thị trường chứng khoán.

Cuối cùng, nghiên cứu gợi mở một số hướng đi cho các công trình tiếp theo, bao gồm phân tích chi tiết các yếu tố kinh tế vi mô, mở rộng phạm vi so sánh giữa các thị trường, hoặc xem xét tác động của các yếu tố môi trường và xã hội đối với thị trường chứng khoán. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về thị trường tài chính, đồng thời làm cơ sở để mở rộng ứng dụng các phương pháp kinh tế lượng trong phân tích chuỗi thời gian. Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ tài chính có thể tạo điều kiện cho các nghiên cứu tiếp theo trong việc tích hợp dữ liệu lớn và các mô hình dự báo hiện đại, nhằm nâng cao độ chính xác trong phân tích xu hướng thị trường.

CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

2.1. Cơ sở lý thuyết

2.1.1. Thị trường chứng khoán Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Thị trường chứng khoán là nơi các công ty niêm yết cổ phiếu để huy động vốn từ công chúng, đồng thời cung cấp cơ hội giao dịch cho các nhà đầu tư. Đây không chỉ là nơi trao đổi tài sản tài chính mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phân phối vốn và rủi ro giữa các nhà đầu tư. Như Mishkin và Eakins (2015) nhận định:

Thị trường chứng khoán là cơ chế để mua bán cổ phiếu và cung cấp thanh khoản cho các nhà đầu tư. Chúng tạo điều kiện cho quá trình các công ty huy động vốn thông qua việc bán cổ phiếu ra công chúng.

Cổ phiếu, công cụ tài chính cốt lõi của thị trường chứng khoán, đại diện cho quyền sở hữu một phần doanh nghiệp. Khi nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu, họ trở thành cổ đông, có quyền hưởng lợi nhuận cũng như tham gia vào quá trình ra quyết định thông qua quyền biểu quyết. Bodie, Kane và Marcus (2014) cho rằng cổ phiếu thể hiện một đơn vị sở hữu trong công ty, cho phép cổ đông chia sẻ lợi nhuận và đóng góp vào quá trình quản lý doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chỉ số chứng khoán được sử dụng như một thước đo tổng hợp để đánh giá hiệu suất của thị trường hoặc một phân khúc cụ thể. Ví dụ, VN-Index phản ánh sự biến động của các cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE), qua đó cung cấp bức tranh tổng thể về xu hướng thị trường. Theo Malkiel (2011):

Chỉ số chứng khoán là một thước đo thống kê về hiệu suất của một nhóm cổ phiếu. Nó cung cấp một bản tóm tắt về hiệu suất chung của thị trường hoặc một phân khúc cụ thể của thị trường.

Nhìn chung, thị trường chứng khoán không chỉ là nơi giao dịch cổ phiếu, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn, phân bổ nguồn lực và phản ánh sức khỏe kinh tế. Sự phát triển của thị trường chứng khoán có tác động lớn đến nền kinh tế, làm cầu nối giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư, đồng thời cung cấp cơ sở quan trọng cho việc đánh giá xu hướng tài chính.

2.1.2. Giá vàng Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Giá vàng được hiểu là mức giá giao dịch của vàng trên thị trường và từ lâu đã được coi là một tài sản trú ẩn an toàn. Trong bối cảnh nền kinh tế bất ổn, giá vàng thường có xu hướng tăng do nhà đầu tư chuyển dòng tiền vào vàng nhằm bảo toàn giá trị tài sản. Theo Greenspan (2005), vàng có vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính toàn cầu, đặc biệt khi xuất hiện những biến động kinh tế hoặc khủng hoảng tài chính.

Giá vàng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố vĩ mô. Trước hết, lạm phát đóng vai trò quan trọng, bởi vàng thường được xem là hàng rào chống lại sự mất giá của tiền tệ. Rogoff và Reinhart (2009) chỉ ra rằng khi mức giá chung tăng, giá vàng cũng có xu hướng tăng theo, giúp bảo toàn sức mua của tài sản. Ngoài ra, lãi suất cũng có tác động đáng kể đến giá vàng. Khi lãi suất tăng, các kênh đầu tư khác như trái phiếu và tiền gửi ngân hàng trở nên hấp dẫn hơn, khiến nhu cầu đầu tư vào vàng giảm. Theo Friedman và Schwartz (1963), mối quan hệ nghịch giữa lãi suất và giá vàng phản ánh sự dịch chuyển của dòng vốn trong các giai đoạn kinh tế khác nhau.

Bên cạnh đó, yếu tố địa chính trị cũng có ảnh hưởng mạnh mẽ đến giá vàng. Những biến động chính trị, xung đột quân sự hoặc căng thẳng kinh tế toàn cầu thường làm tăng nhu cầu nắm giữ vàng do tâm lý phòng ngừa rủi ro của nhà đầu tư. Barberis, Shleifer và Wurgler (2005) nhận định rằng trong các giai đoạn bất ổn, vàng trở thành một lựa chọn an toàn, giúp giảm thiểu rủi ro trước những diễn biến khó lường của thị trường tài chính.

Như vậy, giá vàng không chỉ phản ánh tình hình kinh tế mà còn chịu tác động từ nhiều yếu tố vĩ mô, bao gồm lạm phát, lãi suất và biến động địa chính trị. Những yếu tố này khiến giá vàng trở thành một chỉ báo quan trọng, giúp nhà đầu tư và các tổ chức tài chính đánh giá xu hướng thị trường và đưa ra quyết định phù hợp trong từng giai đoạn kinh tế.

2.1.3. Giá dầu

Giá dầu được hiểu là mức giá giao dịch của dầu thô trên các thị trường hàng hóa toàn cầu, phản ánh mối quan hệ cung – cầu trong lĩnh vực năng lượng. Đây là một trong những chỉ số kinh tế quan trọng nhất, bởi dầu thô không chỉ là nguồn nguyên liệu đầu vào cho nhiều ngành công nghiệp, mà còn là yếu tố then chốt trong các hoạt động sản xuất, vận tải và thương mại quốc tế. Theo Murray (2012), giá dầu chính là tấm gương phản chiếu sự cân bằng cung – cầu của thị trường năng lượng, đồng thời có tác động sâu rộng đến tăng trưởng kinh tế, lạm phát và chi phí sản xuất trên toàn cầu.

Giá dầu chịu tác động bởi nhiều yếu tố kinh tế, chính trị và xã hội, tạo nên sự biến động phức tạp trên thị trường toàn cầu. Theo Kilian (2009), các cú sốc về nhu cầu và sự gián đoạn nguồn cung có thể dẫn đến những biến động mạnh trong giá dầu, đặc biệt khi thị trường phản ứng với các sự kiện bất ngờ. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Bên cạnh đó, chính sách của các quốc gia xuất khẩu dầu cũng đóng vai trò quan trọng. Các tổ chức như Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) thường điều chỉnh sản lượng khai thác để tác động đến giá dầu trên thị trường quốc tế. Murray (2012) cho rằng, những quyết định của OPEC liên quan đến việc tăng hoặc giảm sản lượng có thể dẫn đến những biến động đáng kể trong giá dầu, đặc biệt trong các giai đoạn thị trường có nhiều bất ổn.

Ngoài ra, tình hình địa chính trị cũng là một yếu tố không thể bỏ qua. Những xung đột hoặc bất ổn chính trị tại các khu vực sản xuất dầu lớn, như Trung Đông, thường làm gia tăng sự lo ngại về tính liên tục của nguồn cung. Theo Murray (2012), các sự kiện địa chính trị tại các khu vực sản xuất dầu mỏ trọng yếu thường gây ra những biến động mạnh mẽ trong giá dầu, ngay cả khi không có sự thay đổi rõ ràng về cung – cầu.

Như vậy, giá dầu không chỉ phản ánh trạng thái của thị trường năng lượng, mà còn chịu sự chi phối của các yếu tố kinh tế, chính trị và xã hội. Những biến động này đòi hỏi nhà đầu tư và các nhà hoạch định chính sách phải theo dõi sát các yếu tố tác động để đánh giá chính xác xu hướng thị trường và đưa ra quyết định phù hợp trong từng giai đoạn phát triển kinh tế.

2.1.4. Tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái là giá trị của một đồng tiền được biểu thị thông qua một đồng tiền khác, phản ánh sức mua tương đối giữa hai nền kinh tế. Theo Mankiw (2016): “Tỷ giá hối đoái thể hiện mức giá mà tại đó các cá nhân, doanh nghiệp và chính phủ có thể trao đổi nội tệ lấy ngoại tệ, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại quốc tế và dòng vốn đầu tư.”

Trong lĩnh vực tài chính, tỷ giá đóng vai trò như cầu nối giữa thị trường hàng hóa, tiền tệ và chứng khoán. Biến động tỷ giá có thể tác động đến giá cổ phiếu thông qua hai kênh chính: Lợi nhuận doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp xuất nhập khẩu và dòng vốn đầu tư nước ngoài. Khi nội tệ mất giá, hàng hóa xuất khẩu trở nên cạnh tranh hơn, giúp lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu tăng và tác động tích cực đến thị trường chứng khoán. Ngược lại, sự tăng giá của nội tệ làm giảm sức cạnh tranh, khiến lợi nhuận kỳ vọng sụt giảm và ảnh hưởng tiêu cực đến giá cổ phiếu (Phylaktis & Ravazzolo, 2005).

Tại Việt Nam, tỷ giá USD/VND là biến số vĩ mô đặc biệt quan trọng, do nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất nhập khẩu và vốn đầu tư nước ngoài. Theo nghiên cứu của Lê Thị Minh Hương và Phan Minh Trung (2021), sự thay đổi của các biến vĩ mô như tỷ giá và giá vàng có tác động đáng kể đến chỉ số chứng khoán Việt Nam trong ngắn hạn, phản ánh tâm lý phòng ngừa rủi ro của nhà đầu tư trước biến động của đồng nội tệ. Do đó, việc đưa tỷ giá vào mô hình nghiên cứu giúp đánh giá đầy đủ hơn ảnh hưởng của các yếu tố vĩ mô đến biến động của thị trường chứng khoán Việt Nam

2.1.5. Lãi suất Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Lãi suất là giá của việc sử dụng vốn, thể hiện chi phí cơ hội giữa tiêu dùng hiện tại và tiêu dùng trong tương lai. Theo Mishkin (2019): “Lãi suất là chi phí của việc vay mượn tiền và là yếu tố trung tâm trong việc điều tiết đầu tư, tiêu dùng và định giá tài sản tài chính.”

Trên thị trường chứng khoán, lãi suất thường có mối quan hệ ngược chiều với giá cổ phiếu. Khi lãi suất tăng, chi phí vốn của doanh nghiệp tăng, lợi nhuận kỳ vọng giảm, đồng thời nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang nắm giữ các tài sản an toàn hơn như tiền gửi hoặc trái phiếu. Ngược lại, khi lãi suất giảm, dòng tiền có xu hướng chảy mạnh vào thị trường chứng khoán, góp phần đẩy giá cổ phiếu tăng lên (Bernanke & Kuttner, 2005).

Tại Việt Nam, lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước được xem là công cụ phản ánh định hướng chính sách tiền tệ và ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn của nền kinh tế. Nghiên cứu của Nguyễn Doãn Huy và Nguyễn Thị Thanh Bình (2021) chỉ ra rằng lãi suất, cùng với lạm phát, là những chỉ báo vĩ mô hàng đầu tác động đến lợi suất chứng khoán tại Việt Nam. Mức lãi suất cao không chỉ làm giảm kỳ vọng lợi nhuận của doanh nghiệp mà còn khiến nhà đầu tư chuyển hướng sang các tài sản an toàn hơn như trái phiếu hoặc tiền gửi ngân hàng.

2.1.6. Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis – EMH) Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Theo lý thuyết thị trường hiệu quả của Fama (1970), giá cả trên thị trường tài chính luôn phản ánh đầy đủ mọi thông tin hiện có. Trong một thị trường đạt mức hiệu quả cao, các biến động của giá dầu và giá vàng sẽ được thị trường chứng khoán phản ánh gần như ngay lập tức, khiến việc dự đoán xu hướng thị trường dựa trên các thông tin công khai trở nên khó khăn và kém hiệu quả.

Tuy nhiên, ở các thị trường mới nổi như Việt Nam, sự thiếu minh bạch về thông tin cùng với tỷ lệ lớn các nhà đầu tư cá nhân có thể khiến thị trường chưa đạt được mức hiệu quả cao. Theo Bekaert và Harvey (2002), các thị trường mới nổi thường phản ứng chậm trước các thông tin mới do hạn chế về khả năng tiếp cận thông tin và kỹ năng phân tích tài chính. Sự chậm trễ trong việc phản ánh thông tin vào giá chứng khoán có thể tạo cơ hội cho các nhà đầu tư khai thác mối quan hệ giữa các biến số kinh tế như giá vàng, giá dầu và chỉ số chứng khoán để tìm kiếm lợi nhuận.

Như vậy, lý thuyết thị trường hiệu quả giúp giải thích mức độ nhạy cảm của thị trường chứng khoán Việt Nam đối với các biến động của giá vàng và giá dầu. Nghiên cứu này sẽ kiểm tra xem liệu mối quan hệ giữa các biến số này có tuân theo các nguyên lý của lý thuyết thị trường hiệu quả hay không, đồng thời đánh giá mức độ phản ứng của VN-Index trước sự thay đổi của giá vàng và giá dầu trong giai đoạn 2000–2024.

2.1.7. Lý thuyết về tài sản trú ẩn an toàn (Safe-Haven Assets Theory)

Tài sản trú ẩn an toàn được hiểu là những loại tài sản có khả năng giữ nguyên hoặc gia tăng giá trị trong những giai đoạn bất ổn kinh tế hoặc khủng hoảng tài chính. Vàng từ lâu đã được coi là một trong những tài sản trú ẩn an toàn phổ biến nhất, đặc biệt trong các thời kỳ lạm phát cao, khủng hoảng tài chính hoặc bất ổn địa chính trị. Khi niềm tin vào thị trường chứng khoán suy giảm, nhà đầu tư thường có xu hướng dịch chuyển dòng vốn sang vàng để bảo vệ tài sản trước các rủi ro tiềm ẩn.

Theo Baur và Lucey (2010), giá vàng thường có mối tương quan âm với thị trường chứng khoán trong những giai đoạn khủng hoảng. Điều này có nghĩa là khi thị trường chứng khoán giảm điểm, giá vàng thường tăng do dòng vốn đầu tư tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn. Sự tương quan âm này được xem như một minh chứng cho vai trò quan trọng của vàng trong việc bảo vệ danh mục đầu tư khỏi những biến động tiêu cực. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Dựa trên cơ sở lý thuyết này, nghiên cứu sẽ kiểm tra xem liệu vàng có giữ vai trò tương tự trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong các giai đoạn bất ổn kinh tế. Việc phân tích này giúp làm rõ hơn mối quan hệ giữa giá vàng và thị trường chứng khoán Việt Nam, từ đó cung cấp cơ sở cho những nghiên cứu tiếp theo về vai trò của các tài sản trú ẩn trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

2.1.8. Lý thuyết chu kỳ kinh tế và động lực giá dầu

Biến động giá dầu đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chu kỳ kinh tế toàn cầu. Theo lý thuyết cung – cầu, giá dầu thường tăng khi nhu cầu vượt quá nguồn cung hoặc khi nguồn cung bị gián đoạn do các yếu tố như thời tiết khắc nghiệt, bất ổn chính trị hoặc xung đột địa chính trị. Những biến động này không chỉ tác động đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, kỳ vọng thị trường và diễn biến của thị trường chứng khoán.

Theo Kilian (2009), các cú sốc giá dầu có thể tạo ra cả tác động tích cực và tiêu cực đối với thị trường chứng khoán, tùy thuộc vào bối cảnh kinh tế cụ thể. Chẳng hạn, khi giá dầu tăng, các công ty hoạt động trong lĩnh vực khai thác, sản xuất và phân phối dầu khí thường hưởng lợi từ giá bán tăng, dẫn đến biên lợi nhuận cải thiện và giá cổ phiếu tăng trưởng. Tuy nhiên, sự gia tăng giá dầu lại gây ra khó khăn cho các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu, như vận tải, hàng không và sản xuất công nghiệp, khi họ phải đối mặt với chi phí đầu vào gia tăng, làm giảm lợi nhuận và kéo giá cổ phiếu đi xuống.

Tại Việt Nam, nơi phần lớn dầu thô được nhập khẩu phục vụ sản xuất và tiêu dùng nội địa, biến động giá dầu quốc tế có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến lạm phát, tỷ giá hối đoái và chi phí sản xuất. Khi giá dầu tăng cao, chi phí vận chuyển, sản xuất và năng lượng đều tăng theo, khiến giá thành sản phẩm tăng, giảm sức mua và tác động gián tiếp đến hoạt động của thị trường chứng khoán thông qua sự thay đổi trong lợi nhuận doanh nghiệp và tâm lý nhà đầu tư.

Như vậy, sự biến động giá dầu không chỉ là chỉ báo quan trọng về tình trạng của thị trường năng lượng mà còn là nhân tố chi phối đáng kể đến diễn biến thị trường chứng khoán. Việc phân tích mối quan hệ này sẽ giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về tác động của giá dầu đối với VN-Index, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo khi đánh giá các yếu tố tác động đến thị trường chứng khoán Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

2.1.9. Mối quan hệ giữa giá dầu, giá vàng và thị trường chứng khoán Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Thị trường tài chính là một hệ thống phức tạp, nơi các biến số như giá dầu, giá vàng và thị trường chứng khoán liên tục tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau. Sự biến động trong các yếu tố này không chỉ phản ánh trạng thái của nền kinh tế mà còn có tác động mạnh mẽ đến các quyết định đầu tư và chính sách kinh tế.

Giá dầu và thị trường chứng khoán

Biến động giá dầu có tác động trực tiếp và sâu rộng đến lợi nhuận của doanh nghiệp trong nhiều ngành công nghiệp khác nhau. Khi giá dầu tăng, các công ty trong lĩnh vực khai thác và sản xuất dầu khí, như ExxonMobil hay Saudi Aramco, thường ghi nhận mức lợi nhuận đột biến nhờ giá bán tăng và biên lợi nhuận cải thiện. Sự tăng trưởng lợi nhuận này thường kéo theo sự gia tăng giá cổ phiếu của các doanh nghiệp trong ngành năng lượng. Tuy nhiên, khi giá dầu giảm, doanh thu và lợi nhuận của các công ty này có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu và tâm lý thị trường.

Ngược lại, các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu, như Boeing và Airbus trong ngành hàng không, hay Maersk trong lĩnh vực vận tải biển, thường gặp khó khăn khi giá dầu tăng. Chi phí nhiên liệu tăng cao làm gia tăng chi phí hoạt động, giảm lợi nhuận và khiến giá cổ phiếu suy giảm. Điều này đặc biệt rõ ràng với những doanh nghiệp có tỷ trọng chi phí nhiên liệu lớn trong tổng chi phí sản xuất.

Một minh chứng rõ nét là cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, khi giá dầu tăng vọt do các nước thành viên OPEC ngừng xuất khẩu dầu sang Mỹ và một số nước châu Âu. Giá dầu tăng gấp bốn lần đã khiến chi phí sản xuất leo thang, cầu tiêu dùng suy giảm và kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái.

Gần đây hơn, vào năm 2023, giá dầu Brent dao động mạnh từ 85 USD/thùng lên 105 USD/thùng do xung đột Nga – Ukraine và lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga. Quyết định cắt giảm sản lượng của OPEC+ vào tháng 6/2023 càng khiến giá dầu tăng cao. Đợt tăng giá này đã mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các công ty năng lượng như Chevron và BP, nhưng lại tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu như FedEx và United Airlines, khiến họ đối mặt với chi phí hoạt động tăng cao và lợi nhuận giảm sút. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Như vậy, biến động giá dầu không chỉ ảnh hưởng đến các công ty trong ngành năng lượng, mà còn tác động đến nhiều ngành công nghiệp khác. Việc phân tích xu hướng biến động giá dầu giúp các doanh nghiệp chủ động điều chỉnh chiến lược kinh doanh, trong khi các nhà hoạch định chính sách có thể đánh giá tác động vĩ mô để đưa ra các biện pháp ứng phó phù hợp.

Giá vàng và thị trường chứng khoán

Vàng từ lâu đã được coi là một tài sản trú ẩn an toàn, đặc biệt trong những giai đoạn kinh tế bất ổn, lạm phát gia tăng hoặc xuất hiện rủi ro địa chính trị. Khi tâm lý thị trường trở nên thận trọng, nhà đầu tư thường có xu hướng rút vốn khỏi các tài sản rủi ro và chuyển sang vàng nhằm bảo toàn giá trị tài sản, điều này thường khiến giá vàng tăng và thị trường chứng khoán chịu áp lực giảm điểm. Ngược lại, trong các giai đoạn kinh tế ổn định và niềm tin thị trường phục hồi, dòng vốn có xu hướng dịch chuyển khỏi vàng để quay lại thị trường chứng khoán, khiến giá vàng giảm do nhu cầu giảm sút.

Một minh chứng rõ nét là giai đoạn đại dịch COVID-19. Khi nền kinh tế toàn cầu rơi vào trạng thái bất định, giá vàng đã tăng mạnh vượt mốc 2.000 USD/ounce vào giữa năm 2020, đánh dấu mức cao nhất lịch sử thời điểm đó. Sự lo ngại về suy thoái, gián đoạn chuỗi cung ứng và các biện pháp phong tỏa trên toàn thế giới đã khiến nhà đầu tư tìm kiếm kênh đầu tư an toàn, đẩy nhu cầu vàng lên cao.

Gần đây hơn, vào năm 2024, giá vàng tiếp tục xu hướng tăng, đạt 2.100 USD/ounce vào tháng 6 do những lo ngại về lạm phát toàn cầu và căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông. Sự gia tăng này diễn ra đồng thời với những biến động mạnh mẽ trên các thị trường chứng khoán quốc tế, phản ánh tâm lý thận trọng và xu hướng phòng thủ của nhà đầu tư trước các rủi ro tiềm ẩn.

Như vậy, vàng không chỉ là một loại hàng hóa đơn thuần, mà còn đóng vai trò như một thước đo tâm lý thị trường trong các thời kỳ bất ổn. Sự biến động của giá vàng thường phản ánh mức độ rủi ro cảm nhận của nhà đầu tư, từ đó tạo ra mối quan hệ tương tác nghịch chiều với thị trường chứng khoán trong các giai đoạn kinh tế khác nhau.

Mối quan hệ giữa giá vàng và giá dầu Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Giá vàng và giá dầu có mối quan hệ phức tạp, chịu sự tác động của nhiều yếu tố kinh tế và chính trị như tỷ giá hối đoái, chính sách tiền tệ và các biến động địa chính trị. Khi đồng USD suy yếu, cả giá vàng và giá dầu thường có xu hướng tăng do chúng được định giá bằng đồng USD. Sự mất giá của đồng USD làm tăng sức hấp dẫn của các tài sản này đối với nhà đầu tư nắm giữ các loại tiền tệ khác, từ đó kích thích nhu cầu và đẩy giá lên cao.

Bên cạnh đó, lạm phát cao cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự gia tăng của giá vàng và giá dầu. Cả hai loại tài sản này đều được coi là hàng rào chống lạm phát, giúp bảo toàn sức mua của nhà đầu tư trong bối cảnh tiền tệ mất giá. Khi mức giá chung trong nền kinh tế tăng, giá vàng và giá dầu thường tăng theo do nhu cầu tích trữ tài sản an toàn tăng lên.

Một ví dụ thực tế minh chứng cho mối quan hệ này là diễn biến thị trường trong năm 2024. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và quyết định cắt giảm sản lượng của OPEC+ đã khiến giá dầu Brent tăng từ 85 USD/thùng lên 105 USD/thùng. Đồng thời, giá vàng cũng tăng mạnh từ 1.950 USD/ounce lên 2.100 USD/ounce do lo ngại về lạm phát toàn cầu và sự không chắc chắn trong chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB).

Như vậy, mối quan hệ giữa giá vàng và giá dầu không chỉ chịu tác động từ các yếu tố cung – cầu của từng loại hàng hóa, mà còn phụ thuộc vào biến động vĩ mô trong nền kinh tế toàn cầu. Sự tương tác giữa hai loại tài sản này thường thể hiện rõ nhất trong các giai đoạn kinh tế biến động, khi nhà đầu tư tìm kiếm các kênh tài sản an toàn để bảo toàn vốn và phòng ngừa rủi ro lạm phát.

Tóm lại

Phần lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của các khung lý thuyết kinh tế và tài chính quan trọng, bao gồm: lý thuyết tài sản trú ẩn an toàn, chu kỳ kinh tế và động lực giá dầu và lý thuyết thị trường hiệu quả. Những khung lý thuyết này không chỉ cung cấp nền tảng lý luận vững chắc cho việc phân tích, mà còn giúp giải thích mối quan hệ phức tạp giữa giá vàng, giá dầu và thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nghiên cứu này tham khảo các công trình thực nghiệm tiêu biểu trong lĩnh vực tài chính quốc tế nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài. Cụ thể, Baur và Lucey (2010) đã phân tích vai trò của vàng như một tài sản trú ẩn an toàn trong các giai đoạn khủng hoảng, trong khi Kilian (2009) chỉ ra rằng các cú sốc giá dầu có thể tác động mạnh mẽ đến hoạt động của thị trường tài chính thông qua việc làm thay đổi chi phí sản xuất và hành vi đầu tư. Đồng thời, Fama (1970) với lý thuyết thị trường hiệu quả (EMH) cho rằng giá chứng khoán phản ánh đầy đủ các thông tin sẵn có, khiến việc dự đoán xu hướng thị trường trở nên khó khăn khi chỉ dựa trên thông tin công khai. Những công trình này sẽ là nền tảng quan trọng giúp nghiên cứu xây dựng và kiểm định các giả thuyết, nhằm làm rõ mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và chỉ số VN-Index trong bối cảnh kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000 – 2024.

2.2. Tổng quan các nghiên cứu khoa học trước đây Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

2.2.1. Các nghiên cứu trong nước

Mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và chỉ số chứng khoán VN-Index đã trở thành chủ đề quan tâm của nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính Việt Nam đặc biệt trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng mở cửa và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các biến động toàn cầu. Các nghiên cứu trước đây đã tiếp cận chủ đề này từ nhiều góc độ khác nhau, áp dụng đa dạng các phương pháp phân tích định lượng như mô hình hồi quy, mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM), hay mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL), qua đó mang lại những kết quả thực nghiệm có giá trị trong việc hiểu rõ mối tương quan giữa các yếu tố hàng hóa và thị trường tài chính trong nước.

Nghiên cứu của Huỳnh Thanh Bình và Nguyễn Minh Hà (2012) đã mở rộng phạm vi phân tích khi xem xét đồng thời tác động của cả giá vàng và giá dầu đối với chỉ số VN-Index. Với việc sử dụng mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM), các tác giả đã khám phá mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa các biến số này, đồng thời phát hiện sự điều chỉnh ngắn hạn trong phản ứng của chỉ số VN-Index trước các biến động của giá vàng và giá dầu. Kết quả nghiên cứu cho thấy giá vàng có mối tương quan dương, trong khi giá dầu có mối tương quan âm với chỉ số VN-Index. Điều này cho thấy rằng khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng theo, làm giảm lợi nhuận và kéo giá cổ phiếu đi xuống.

Ngoài ra, nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Huyền (2014) là một trong những công trình tiêu biểu khi tập trung phân tích mối quan hệ giữa giá vàng và chỉ số VN-Index. Tác giả đã áp dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất (OLS) để phân tích dữ liệu chuỗi thời gian, nhằm khám phá mối tương quan giữa hai biến số này. Kết quả nghiên cứu chỉ ra mối tương quan dương có ý nghĩa thống kê giữa giá vàng và chỉ số VN-Index, nghĩa là khi giá vàng tăng, chỉ số VN-Index cũng có xu hướng tăng theo. Điều này gợi ý rằng, trong bối cảnh thị trường chứng khoán biến động, nhà đầu tư có xu hướng chuyển dịch dòng vốn từ các kênh đầu tư khác sang vàng, dẫn đến sự dịch chuyển dòng tiền trong hệ thống tài chính và tác động tích cực đến chỉ số VN-Index. Diễn giải kết quả này, tác giả cho rằng trong điều kiện thị trường tài chính Việt Nam còn thiếu đa dạng về công cụ phòng ngừa rủi ro, vàng và cổ phiếu có thể cùng phản ứng trước các yếu tố vĩ mô chung như lạm phát, tỷ giá hay biến động quốc tế, chứ không hẳn luôn mang tính thay thế như ở các nền kinh tế phát triển.

Những phát hiện từ các nghiên cứu trước đây cung cấp nền tảng quan trọng cho luận văn này, đồng thời định hướng cho việc khám phá sâu hơn về mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và thị trường chứng khoán Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Ngoài ra, trong bối cảnh nền kinh tế mở và có độ nhạy cao với các yếu tố quốc tế, việc nghiên cứu đồng thời ảnh hưởng của cả vàng và dầu lên thị trường chứng khoán là cần thiết để hiểu rõ hơn cơ chế lan truyền rủi ro và phản ứng của nhà đầu tư trong nước. Kế thừa và mở rộng các kết quả trước đây, luận văn này hướng đến việc phân tích sâu hơn mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và chỉ số VN-Index trong bối cảnh mới của giai đoạn 2010–2024, khi nền kinh tế Việt Nam đã có sự chuyển mình mạnh mẽ về hội nhập tài chính, biến động địa chính trị và sự thay đổi hành vi của nhà đầu tư.

2.2.2. Các nghiên cứu quốc tế Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Kilian và Park (2009) đóng góp thêm những hiểu biết quan trọng khi phân loại các cú sốc giá dầu thành ba nhóm: cú sốc cung, cú sốc cầu và các cú sốc xuất phát từ các yếu tố khác. Họ phát hiện rằng tác động của giá dầu lên thị trường chứng khoán phụ thuộc vào nguồn gốc của cú sốc. Cú sốc cầu thường có tác động tích cực, trong khi cú sốc cung gây ra hiệu ứng tiêu cực. Phân loại này giúp hiểu rõ hơn về cách các yếu tố cung và cầu ảnh hưởng đến thị trường tài chính.

Bên cạnh đó, Baur và Lucey (2010) mở rộng phạm vi phân tích bằng cách tập trung vào vai trò của vàng trên thị trường tài chính quốc tế. Bằng cách sử dụng mô hình cấu trúc VAR, nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng tác động của giá dầu đối với thị trường chứng khoán phụ thuộc vào nguồn gốc của cú sốc. Họ phát hiện rằng vàng có thể đóng vai trò như một công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả trong các điều kiện thị trường bình thường và là nơi trú ẩn an toàn đáng tin cậy trong giai đoạn bất ổn. Nghiên cứu này đã khẳng định vị thế của vàng như một tài sản đa dạng hóa danh mục đầu tư, giúp các nhà đầu tư bảo vệ danh mục của mình khỏi những biến động bất ngờ trên thị trường tài chính.

Trong khi đó, Sari, Hammoudeh và Soytas (2010) tập trung phân tích mối quan hệ động giữa giá vàng, tỷ giá hối đoái và thị trường chứng khoán. Bằng việc sử dụng mô hình VECM (Vector Error Correction Model), nhóm tác giả phát hiện rằng giá vàng có mối quan hệ nghịch biến với tỷ giá hối đoái và sự biến động của vàng có thể tác động gián tiếp đến thị trường chứng khoán thông qua kênh lạm phát. Khi giá vàng tăng thường gắn liền với kỳ vọng lạm phát gia tăng, sức mua của đồng nội tệ suy giảm khiến giá cổ phiếu có xu hướng giảm. Kết quả nghiên cứu này giúp lý giải cơ chế truyền dẫn giữa thị trường hàng hóa và tài chính trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng.

Nghiên cứu của Yahyazadehfar và Babaie (2012) tại Iran đã chỉ ra rằng giá vàng, giá dầu và giá cổ phiếu có mối quan hệ tiêu cực Nghiên cứu này cho thấy các yếu tố này có thể gây áp lực giảm giá trong bối cảnh kinh tế của Iran, làm rõ các yếu tố nội tại và toàn cầu có ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán Iran. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Raza, Shahzad, Tiwari và Shahbaz (2016) đã áp dụng phương pháp NARDL để phân tích sự đồng liên kết bất đối xứng giữa giá vàng, giá dầu và giá cổ phiếu trên các thị trường mới nổi. Kết quả nghiên cứu cho thấy tác động của các biến số là phi tuyến tính trong cả ngắn hạn và dài hạn, làm rõ sự tương tác không đồng đều và ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán.

Trong một nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ, Tursoy và Faisal (2018) dụng mô hình ARDL để xem xét tác động của giá vàng, giá dầu và chỉ số chứng khoán Borsa Istanbul. Kết quả thực nghiệm cho thấy giá vàng và giá cổ phiếu có mối quan hệ ngược chiều, trong khi giá dầu có ảnh hưởng thuận chiều với chỉ số chứng khoán. Theo nhóm tác giả, điều này phản ánh cấu trúc nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ, nơi giá dầu tăng thường được xem là tín hiệu của tăng trưởng toàn cầu tích cực giúp thúc đẩy kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp. Ngược lại, khi vàng tăng giá, nhà đầu tư thường chuyển hướng sang tài sản an toàn, khiến dòng tiền rời khỏi thị trường cổ phiếu.

Nghiên cứu của Singhal, Choudhary và Biswal (2019) mở rộng phân tích đến thị trường Mexico, một nền kinh tế mới nổi có độ mở tài chính cao. Bằng cách sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian và mô hình ARDL, nhóm nghiên cứu phát hiện rằng giá vàng có ảnh hưởng tích cực còn giá dầu lại tác động tiêu cực đến chỉ số chứng khoán. Các tác giả cho rằng sự khác biệt này đến từ đặc điểm của nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, nơi giá dầu tăng làm gia tăng chi phí sản xuất và lạm phát, qua đó ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận doanh nghiệp.

Shabbir, Kousar và Batool (2020) tiến hành nghiên cứu tại Pakistan trong giai đoạn 1991–2016 để đánh giá tác động của giá vàng và giá dầu đối với thị trường chứng khoán nước này. Bằng việc sử dụng mô hình ARDL, kết quả chỉ ra rằng cả hai biến số đều có ảnh hưởng đáng kể đến giá cổ phiếu, trong đó giá vàng thể hiện vai trò là công cụ phòng ngừa rủi ro, còn giá dầu lại phản ánh chi phí sản xuất và tình hình hoạt động của các doanh nghiệp.

BenSaïda, Hernandez, Litimi và Yoon (2022) mở rộng hướng nghiên cứu bằng cách phân tích ảnh hưởng của giá dầu, vàng và chỉ số chứng khoán đến các ngành trong thị trường cổ phiếu Mỹ. Kết quả cho thấy trong điều kiện thị trường ổn định, biến động ngầm (implied volatility) có ảnh hưởng lớn đến lợi suất cổ phiếu ngành. Tuy nhiên, trong giai đoạn bất ổn tài chính, giá dầu và vàng trở thành nhân tố chi phối mạnh hơn, cho thấy nhà đầu tư có xu hướng quay lại các tài sản hàng hóa nhằm phòng ngừa rủi ro hệ thống.

Gần đây nhất, nghiên cứu của Fiszeder, Fałdziński và Molnár (2023) tiếp cận vấn đề từ góc độ hành vi nhà đầu tư, thông qua việc đo lường “mức độ chú ý đến giá dầu” bằng dữ liệu tìm kiếm trên Google Trends. Kết quả chỉ ra rằng khi mối quan tâm của nhà đầu tư đối với giá dầu tăng lên, biến động của thị trường chứng khoán cũng gia tăng tương ứng, phản ánh mối quan hệ hai chiều giữa sự chú ý truyền thông và biến động tài chính. Nghiên cứu này gợi mở hướng tiếp cận mới khi xem xét yếu tố hành vi và tâm lý trong mối tương tác giữa các thị trường hàng hóa và tài chính.

Tổng kết lại, các nghiên cứu trên đã mang đến một bức tranh toàn diện hơn về mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và thị trường chứng khoán. Đây cũng là cơ sở khoa học quan trọng giúp định hướng và phát triển các giả thuyết trong luận văn này, với mục tiêu khám phá rõ hơn mối tương quan giữa các biến số này trong bối cảnh kinh tế Việt Nam giai đoạn 2010 – 2024.

2.3. Kết luận tổng quan và sự cần thiết của nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

2.3.1. Kết luận

Tổng quan các nghiên cứu trước đây đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về mối quan hệ phức tạp giữa giá vàng, giá dầu và thị trường chứng khoán. Theo các nghiên cứu trong nước, tiêu biểu là Huyền (2014) và nghiên cứu của nhóm tác giả Bình và Hà (2012), giá vàng thường tác động tích cực đến thị trường chứng khoán Việt Nam, trong khi giá dầu lại có xu hướng tác động tiêu cực. Điều này có thể được lý giải bởi đặc thù của nền kinh tế Việt Nam, nơi chi phí sản xuất chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ biến động của giá dầu. Ngược lại, giá vàng thường được coi là một công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả trong bối cảnh thị trường biến động.

Ở phạm vi quốc tế, nghiên cứu của Baur và Lucey (2010) đã khẳng định vai trò của vàng như một nơi trú ẩn an toàn trong các giai đoạn khủng hoảng, khi thị trường tài chính toàn cầu xuất hiện những biến động mạnh. Trong khi đó, nghiên cứu của Hamilton (1983) cùng Kilian và Park (2009) cho thấy rằng tác động của giá dầu đến thị trường chứng khoán không chỉ phụ thuộc vào mức độ biến động mà còn vào nguồn gốc của các cú sốc dầu. Cụ thể, các cú sốc cung thường gây ra tác động tiêu cực, trong khi các cú sốc cầu lại có thể thúc đẩy sự tăng trưởng của thị trường chứng khoán.

Các nghiên cứu của Sadorsky (1999) cũng như Chen, Roll và Ross (1986) đã mở rộng thêm về mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán, đồng thời nhấn mạnh sự phức tạp và tính đa chiều của các tác động này. Những phát hiện này cho thấy rằng, bên cạnh giá vàng và giá dầu, các biến số vĩ mô như lạm phát, tỷ giá hối đoái hay sản lượng công nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chi phối diễn biến thị trường chứng khoán.

Các nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ của Tursoy và Faisal (2018) và tại các thị trường mới nổi của Raza, Shahzad, Tiwari và Shahbaz (2016) đã khám phá tác động bất đối xứng và phi tuyến tính của giá vàng và giá dầu đối với thị trường chứng khoán. Kết quả cho thấy, các biến số này có thể tác động theo những cách khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh và giai đoạn nghiên cứu.

Ngoài ra, nghiên cứu của Singhal, Choudhary và Biswal (2019) tại Mexico cùng với nghiên cứu của Yahyazadehfar và Babaie (2012) tại Iran cũng chỉ ra sự biến động rõ nét trong mối quan hệ này. Hai nghiên cứu này nhấn mạnh sự khác biệt trong tác động của giá vàng và giá dầu đối với thị trường chứng khoán tại các quốc gia có đặc điểm kinh tế khác nhau, đặc biệt là các quốc gia phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu dầu mỏ hoặc chịu ảnh hưởng mạnh từ các biến động giá hàng hóa trên thị trường thế giới.

2.3.2. Sự cần thiết của nghiên cứu mới Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

Dù đã có nhiều nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và thị trường chứng khoán, nhưng vẫn còn những khoảng trống cần được làm rõ, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam. Các kết quả từ những nghiên cứu trước đây vẫn chưa đưa ra được kết luận thống nhất về cách các yếu tố này tác động lẫn nhau trong môi trường đặc thù của Việt Nam, nơi có nền kinh tế đang phát triển, cơ chế chính sách linh hoạt nhưng cũng tiềm ẩn nhiều biến động.

Bên cạnh đó, những biến động kinh tế gần đây, như đại dịch COVID-19 và sự thay đổi đột ngột của giá dầu trên thị trường năng lượng toàn cầu, đã đặt ra những thách thức mới đối với thị trường tài chính Việt Nam. Những yếu tố này không chỉ gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý nhà đầu tư, làm gia tăng sự bất ổn trên thị trường chứng khoán. Điều này đòi hỏi cần có những nghiên cứu cập nhật hơn để theo dõi và đánh giá rõ ràng những thay đổi trong mối quan hệ giữa giá vàng, giá dầu và chỉ số VN-Index.

Vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống đó bằng cách sử dụng dữ liệu mới nhất trong giai đoạn 2010 – 2024, kết hợp với phương pháp phân tích kinh tế lượng hiện đại để cung cấp cái nhìn đầy đủ, chi tiết và chính xác hơn về mối quan hệ giữa các biến số. Kết quả nghiên cứu không chỉ bổ sung vào cơ sở lý thuyết về mối liên hệ giữa giá vàng, giá dầu và thị trường chứng khoán tại Việt Nam mà còn đưa ra những thông tin hữu ích giúp các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược tài chính hiệu quả, quản lý rủi ro và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Luận văn: Ảnh hưởng của giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>>> Luận văn: PPNC Ảnh hưởng giá vàng giá dầu đến giá chứng khoán

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website: https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com

Post Views: 7