Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

TÓM TẮT ĐỀ ÁN

Tên đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Nội dung tóm tắt: Đề án tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2024. Bằng cách sử dụng phương pháp hồi quy đa biến trên dữ liệu thứ cấp của 21 NHTM Việt Nam, đề án đã xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nội tại ngân hàng gồm quy mô ngân hàng; tỷ suất sinh lời; hiệu quả quản lý; tỷ lệ thanh khoản; tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng; tỷ lệ vốn chủ sở hữu. Ngoài ra là hai yếu tố vĩ mô nền kinh tế đó là tăng trưởng kinh tế, lạm phát. Mặt khác, đề án này xem xét và bổ sung thêm hai biến giả đó là cấu trúc sở hữu Nhà nước và đại dịch Covid 19.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, các yếu tố như quy mô ngân hàng, tỷ suất sinh lời, đại dịch Covid 19 ảnh hưởng tích cực đến tỷ lệ an toàn vốn. Các biến hiệu quả quản lý, tỷ lệ thanh khoản, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, lạm phát ảnh hưởng tiêu cực đến tỷ lệ CAR. Ngoài ra, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tăng trưởng kinh tế và sở hữu Nhà nước không có ý nghĩa thống kê ảnh hưởng đến tỷ lệ CAR.

Cuối cùng, dựa trên các kết quả nghiên cứu thực nghiệm thì đề án cũng đưa ra các đề xuất quản trị giúp các NHTM tại Việt Nam duy trì và nâng cao hệ số an toàn vốn, đảm bảo hoạt động kinh doanh ổn định và bền vững.

Từ khóa: Hệ số an toàn vốn, ngân hàng thương mại, các yếu tố nội tại, vĩ mô nền kinh tế.

ABSTRACT

Title: Factors Affecting Capital Adequacy Ratio of Vietnamese Commercial Banks

Summary: This research proposal focuses on examining the factors that influence the Capital Adequacy Ratio (CAR) of commercial banks in Vietnam during the period from 2015 to 2024. Using multivariate regression analysis on secondary data from 21 Vietnamese commercial banks, the study identifies and measures the impact of both bank-specific and macroeconomic factors.

The bank-specific factors analyzed include bank size, profitability, management efficiency, liquidity ratio, credit risk provision ratio, and equity-to-asset ratio. The study also incorporates two macroeconomic variables: economic growth and inflation. Furthermore, the research introduces two dummy variables to account for the impact of state ownership structure and the Covid-19 pandemic.

The empirical results show that factors such as bank size, profitability, and the Covid- 19 pandemic have a positive effect on the capital adequacy ratio. In contrast, management efficiency, liquidity ratio, credit risk provision ratio, and inflation are found to have a negative effect on the CAR. Additionally, the study concludes that the equity-to-asset ratio, economic growth, and state ownership do not have a statistically significant impact on the CAR.

Finally, based on these empirical findings, the proposal provides management recommendations aimed at helping Vietnamese commercial banks maintain and enhance their capital adequacy, thereby ensuring stable and sustainable business operations.

Keywords: Capital adequacy ratio, commercial banks, bank-specific factors, macroeconomic factors. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI

1.1. Lý do chọn đề tài

Các ngân hàng và cơ quan quản lý trên thế giới đã áp dụng các quy định dựa trên Ủy ban Basel để đảm bảo sự lành mạnh của hệ thống tài chính. Theo Caprio và Honohan (1999), trọng tâm của các quy định này là “mô hình giám sát vốn ngân hàng”. Trong đó, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) được coi là công cụ quản lý chính để kiểm soát rủi ro. Sự quan tâm đặc biệt này bắt nguồn từ nhận thức rằng hệ thống ngân hàng yếu kém đe dọa sự ổn định kinh tế quốc gia và toàn cầu. Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2008 đã minh chứng rõ ràng cho điều này, khi sự sụp đổ của các tổ chức tài chính lớn như Lehman Brothers vào tháng 10 năm 2008 cho thấy hậu quả nghiêm trọng của việc thiếu hụt vốn. Như Mili và cộng sự (2016) đã chỉ ra, việc thiếu vốn cần thiết trong thời điểm nhạy cảm là nguyên nhân chính dẫn đến các cuộc khủng hoảng tài chính. Để tăng cường an toàn hệ thống, Việt Nam đã triển khai Hiệp ước Basel, trong đó quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu là 8%. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành các văn bản pháp lý quan trọng như Thông tư 41/2016/TT-NHNN và Thông tư 22/2019/TT-NHNN để hướng dẫn cụ thể việc thực hiện. Các quy định này yêu cầu các ngân hàng thương mại (NHTM) phải cơ cấu lại nguồn vốn, tăng vốn điều lệ nhằm đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu. Điều này giúp các ngân hàng có khả năng cấp tín dụng cao hơn, đồng thời nâng cao năng lực quản trị và tính minh bạch tài chính. Việc áp dụng các thông tư này tạo ra sự khác biệt về yêu cầu tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu giữa các nhóm ngân hàng, tùy thuộc vào lộ trình thực hiện của mỗi tổ chức. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Theo số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2024), tỷ lệ an toàn vốn của các nhóm ngân hàng Việt Nam có sự khác nhau rõ rệt. Cụ thể, nhóm ngân hàng áp dụng Thông tư 41/2016/TT-NHNN có tỷ lệ an toàn vốn là 11,52%, trong đó Ngân hàng thương mại Nhà nước là 8,84%, Ngân hàng thương mại Cổ phần là 12,06% và Ngân hàng nước ngoài là 18,67%. Đối với nhóm áp dụng Thông tư 22/2019/TT-NHNN, các tỷ lệ này lần lượt là 10,27% (NHTM Nhà nước), 9,17% (NHTM Cổ phần), 22,89% (Ngân hàng nước ngoài) và 10,11% (Ngân hàng Hợp tác xã). Việc duy trì một tỷ lệ CAR phù hợp là một thách thức. Nếu quá cao, ngân hàng sẽ giảm hiệu quả sử dụng vốn, lợi nhuận thấp. Ngược lại, nếu quá thấp, khả năng chống chịu rủi ro và các cú sốc kinh tế sẽ bị suy giảm. Vì vậy, các ngân hàng cần tìm cách cân bằng để vừa sử dụng vốn hiệu quả vừa đảm bảo an toàn.

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước điển hình như Ho và Hsu (2010), Büyüksalvarci và Abdioglu (2011), Bokhari và ctg (2012), Almazari (2013), Bateni và ctg (2014), Yahaya và ctg (2016), Võ Hồng Đức, Nguyễn Minh Vương, Đỗ Thành Trung (2014), Phạm Thị Xuân Thoa, Nguyễn Ngọc Anh (2017), Lê Hồng Thái (2021), Lê Hoàng Vinh và cộng sự (2022),… về các yếu tố ảnh hưởng đến CAR, nhưng phần lớn các công trình này vẫn còn hạn chế. Nhiều nghiên cứu trước đây chỉ sử dụng dữ liệu cũ giai đoạn 2000 – 2020 và chưa bao quát hết các yếu tố ảnh hưởng. Tình hình kinh tế Việt Nam đã có nhiều biến động tích cực lẫn tiêu cực trong giai đoạn gần đây. Do đó, việc thiếu bằng chứng từ phân tích mô hình hồi quy đa biến về mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến CAR của các Ngân hàng thương mại Việt Nam đặt ra một khoảng trống nghiên cứu. Từ thực tiễn đó, tác giả quyết định lựa chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam” để làm đề án tốt nghiệp. Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các yếu tố và mức độ ảnh hưởng của chúng, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị nhằm duy trì sự bền vững trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1. Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu được “thực hiện nhằm xác định được các yếu tố và đo lường được chiều hướng tác động của các yếu tố này đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Từ đó, đề xuất các hàm ý quản trị nhằm gia tăng tỷ lệ an toàn vốn cho các Ngân hàng thương mại này.

1.2.2. Mục tiêu cụ thể

Mục tiêu tổng quát được cụ thể hóa thành các mục tiêu như sau:

• Thứ nhất, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Thứ hai, đo lường được chiều hướng tác động của các yếu tố đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Thứ ba, đề xuất các hàm ý quản trị nhằm gia tăng tỷ lệ an toàn vốn cho các Ngân hàng thương mại trong tương lai.

1.3. Câu hỏi nghiên cứu

Để hoàn thành được mục tiêu thì tác giả cần trả lời các câu hỏi nghiên cứu như sau:

• Thứ nhất, các yếu tố nào ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam?
• Thứ hai, chiều hướng tác động của các yếu tố đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam như thế nào?
• Thứ ba, các hàm ý quản trị nào được đề xuất cho các Ngân hàng thương mại Việt Nam nhằm gia tăng tỷ lệ an toàn vốn trong tương lai?

1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Đối tượng nghiên cứu: Tỷ lệ an toàn vốn và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam.

• Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi về không gian: 21 Ngân hàng thương mại Việt Nam có công bố tỷ lệ an toàn vốn trên trang website của ngân hàng và trên toàn hệ thống. Các ngân hàng có vốn điều lệ phù hợp quy định về vốn tối thiểu của ngân hàng nhà nước. Vì vậy, số lượng Ngân hàng thương mại này cùng khoản vốn điều lệ của các ngân hàng được lựa chọn chiếm hơn 50% số Ngân hàng thương mại Việt Nam và 70% tổng tài sản do đó đủ cơ sở để làm mẫu đại diện cho hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam.

Phạm vi về thời gian: Số liệu thứ cấp của 21 Ngân hàng thương mại Việt Nam sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính kiểm toán, bảng cân đối kế toán trong giai đoạn 2015 – 2024. Nguyên nhân tác giả lựa chọn giai đoạn này vì có sự thay đổi rõ rệt của ngành ngân hàng từ thịnh vượng đến suy thoái. Cụ thể trong những năm 2012 – 2015 ngân hàng rất phát triển, sau đó đến năm 2018 – 2019 bắt đầu giai đoạn bão hòa và gặp phải nhiều sự khó khăn vì suy thoái kinh tế và cuối cùng đến 2020 – 2022 ngành ngân hàng phải gánh chịu sự ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid – Chính vì những thay đổi đó là cho sự thay đổi về tỷ lệ an toàn vốn (CAR) cũng có nhiều biến động cần xem xét và phân tích nguyên nhân.

1.5. Phương pháp nghiên cứu

Hai phương pháp chính được sử dụng tại đề án này đó là định tính và định lượng. Trong đó, nghiên cứu định tính được tiến hành thông qua việc tóm tắt các lý thuyết liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn tại các Ngân hàng thương mại, lược khảo các nghiên cứu liên quan và kết quả là xác định các khoảng trống nghiên cứu tạo điều kiện đề xuất mô hình nghiên cứu với bối cảnh các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu định lượng thông qua việc thu thập số liệu liên quan đến các biến số của mô hình nghiên cứu, thiết kế dưới dạng bảng với giai đoạn từ 2015 – 2024. Từ dữ liệu đó tiến hành xử lý thông qua phần mềm thống kê STATA 14.0 để cho ra các kết quả. Sau đó, đề án sẽ thống kê mô tả đặc điểm của các biến số, thực hiện hồi quy với các mô hình như Pooled OLS, FEM, REM. Dựa trên các mô hình hồi quy sẽ thực hiện hàng loạt các kiểm định như Hausman, F – test để lựa chọn mô hình phù hợp, từ đó kiểm định sự xuất hiện các khuyết tật và khắc phục chúng với phương pháp FGLS để có được kết quả hồi quy cuối cùng. Dựa vào đó để thảo luận kết quả nghiên cứu và đề xuất hàm ý quản trị cho các Ngân hàng thương mại Việt Nam để tăng trưởng tỷ lệ an toàn vốn. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

1.6. Đóng góp của đề tài

Nghiên “cứu này được thực hiện nhằm cung cấp các bằng chứng thực nghiệm từ kết quả phân tích mô hình hồi quy đa biến về các yếu tố, mức độ ảnh hưởng của chúng đối với tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2024. Nghiên cứu này cung cấp thêm cơ sở, bằng chứng về mối quan hệ giữa các biến, biến nào có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay để đưa ra các hàm ý nhằm gia tăng tỷ lệ an toàn vốn cho các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới. Ngoài ra, xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn phù hợp tại Việt Nam giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế về lĩnh vực ngân hàng.”

1.7. Kết cấu của đề án

Đề án có kết cấu 5 chương:

• Chương 1: Giới thiệu chung

Chương này tập trung vào việc lập luận lý do chọn đề tài, xác định các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Định hướng lựa chọn phạm vi và đối tượng nghiên cứu, từ đó xác định phương pháp nghiên cứu phù hợp để giải quyết vấn đề. Đồng thời xác định các đóng góp chính của đề án.

• Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tình hình nghiên cứu

Chương này tổng hợp các cơ sở lý thuyết nền tảng liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn, các yếu tố nội tại và yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn. Đồng thời thông qua lược khảo các nghiên cứu liên quan để phát hiện các khoảng trống nghiên cứu và làm cơ sở đề xuất mô hình và giả thuyết nghiên cứu tương ứng với bối cảnh Ngân hàng thương mại CP Việt Nam.

• Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương này tập trung vào việc đề xuất mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. Đồng thời, chương này sẽ trình bày chi tiết về phương pháp nghiên cứu được áp dụng, bao gồm cách thức tiến hành lấy mẫu, quy trình thu thập số liệu, cùng với các phương pháp tính toán và xử lý số liệu liên quan.

• Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này sẽ tập trung vào việc trình bày kết quả xử lý số liệu thu thập từ các Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2015 – 2024. Các phân tích được thực hiện bao gồm thống kê mô tả mẫu nghiên cứu, phân tích tương quan, hồi quy đa biến, và kiểm định tương ứng từ mô hình hồi quy đã lựa chọn. Sau khi khắc phục các hiện tượng (ví dụ: đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi), nghiên cứu sẽ kết luận các giả thuyết đã đề ra và thảo luận chi tiết về những kết quả này.

• Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Chương này sẽ kết luận những thành kết quả chính của nghiên cứu. Dựa trên các kết quả hồi quy đạt được, nghiên cứu sẽ đề xuất các hàm ý quản trị tương ứng với từng biến số trong mô hình, bên cạnh đó còn đưa ra những hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp theo. Những đề xuất này nhằm cung cấp hàm ý thiết thực cho các Ngân hàng thương mại CP Việt Nam trong việc giảm thiểu rủi ro và gia tăng hiệu quả hoạt động trong tương lai.

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Chương 1 đã giới thiệu lý do chọn đề tài các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của Ngân hàng thương mại Việt Nam, khái quát sơ lược được những mục tiêu tổng quát, mục tiêu cơ bản, những điểm chính mà nghiên cứu nêu ra. Đồng thời, chương 1 đã nêu khái quát được vấn đề nghiên cứu cũng như đối tượng thời gian nghiên cứu, các phương pháp tiếp cận của nghiên cứu cũng như ý nghĩa của nghiên cứu. Đó là tiền đề để làm rõ hơn, chi tiết và cụ thể hơn cũng như mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng sẽ được trình bày chi tiết ở những chương sau.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1. Lý thuyết về tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng thương mại

2.1.1. Khái niệm về tỷ lệ an toàn vốn

Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng ban hành Hiệp ước vốn Basel năm 1988 và có hiệu lực từ năm 1992 công bố những tiêu chuẩn và những hướng dẫn giám sát rộng rãi để củng cố sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng quốc tế và thiết lập một hệ thống ngân hàng quốc tế thống nhất, bình đẳng nhằm giảm cạnh tranh không lành mạnh giữa các ngân hàng quốc tế. Hệ thống này cung cấp khung đo lường rủi ro tín dụng với tiêu chuẩn vốn tối thiểu 8%, nghĩa là ngân hàng phải giữ lại lượng vốn bằng ít nhất 8% của rổ tài sản, được tính toán theo nhiều phương pháp khác nhau và phụ thuộc vào độ rủi ro của chúng.

Tỷ lệ an toàn vốn là tỷ lệ bảo vệ các ngân hàng chống lại việc mất khả năng thanh toán và giúp ngân hàng thoát khỏi khó khăn. Được định nghĩa là tỷ lệ vốn ngân hàng liên quan đến nợ ngắn hạn và tài sản có rủi ro (Nguyễn Văn Tiến, 2015). Tài sản có rủi ro rủi ro là đo lường số lượng tài sản của ngân hàng, điều chỉnh rủi ro. Mức độ đảm bảo vốn thích hợp đảm bảo rằng ngân hàng có đủ vốn để mở rộng kinh doanh, đồng thời giá trị thực của nó đủ để hấp thụ bất kỳ suy thoái kinh tế mà không bị mất khả năng thanh toán. Đây là tỷ lệ xác định khả năng đáp ứng các khoản nợ của các ngân hàng và các rủi ro khác như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động v.v. Nó được quyết định bởi ngân hàng Trung ương và điều chỉnh bởi từng ngân hàng thương mại để ngăn ngừa việc sử dụng tỷ lệ đòn bẩy vượt quá ngưỡng an toàn dẫn đến rủi ro phá sản (Phan Thị Thu Hà, 2013).

Tóm lại, tại nghiên cứu này tỷ lệ an toàn vốn tại Ngân hàng thương mại CP được hiểu là một chỉ tiêu kinh tế phản ánh mối quan hệ giữa vốn tự có với tài sản có điều chỉnh rủi ro của ngân hàng thương mại, một tiêu chí quan trọng để phản ánh năng lực của một ngân hàng về khả năng thanh toán.

2.1.2. Ý nghĩa của tỷ lệ an toàn vốn Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Theo Nguyễn Văn Tiến (2015) thì tỷ lệ an toàn vốn là một trong những chỉ tiêu quan trọng khi đánh giá hoạt động của ngân hàng thương mại là một trong những chỉ tiêu đánh giá và xác định được một cách tốt nhất, trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh xu hướng quốc tế hóa xu hướng nền kinh tế hiện nay. Tỷ lệ an toàn vốn là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá một ngân hàng hoạt động hiệu quả, đặc biệt là các hoạt động cho vay. Tỷ lệ an toàn vốn có ý nghĩa như tỷ lệ đòn bẩy kinh doanh. Tỷ lệ này giúp khả năng đáp ứng các nghĩa vụ của ngân hàng với khả năng tự vệ từ vốn tự có và đánh giá khả năng thích ứng của ngân hàng đối với các rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động.

Đối với ngân hàng thương mại: “Tỷ lệ an toàn vốn là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực tài chính của một ngân hàng, nó thể hiện khả năng chống đỡ của ngân hàng nếu có rủi ro xảy Trong thực tế, khi ngân hàng đảm bảo được tỷ lệ an toàn vốn này, ngân hàng đã có được khả năng chống lại những cú sốc về tài chính, vừa tự bảo vệ mình, vừa bảo vệ khách hàng của ngân hàng mình.

Đối với nhà đầu tư: Tỷ lệ an toàn vốn được sử dụng như một chỉ số để nhà đầu tư nhận biết mức độ rủi ro của từng ngân hàng. Hệ số này thường được sử dụng để báo hiệu cho người gửi tiền trước rủi ro của ngân hàng và cũng nhằm mục đích tăng tính ổn định cũng như hiệu quả của hệ thống ngân hàng thương mại. Với tỷ lệ an toàn vốn, nhà đầu tư có thể xác định được khả năng của ngân hàng trong việc thực hiện thanh toán các khoản nợ có thời hạn và các rủi ro.

Đối với ngân hàng Nhà nước: Tỷ lệ an toàn vốn được Ngân hàng nhà nước sử dụng công cụ giám sát vốn khi quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo từng thời kỳ để các ngân hàng thương mại chấp hành theo quy định, bảo đảm khả năng thanh toán và giảm trừ khả năng phá sản của ngân hàng thương mại.

Dựa vào hệ số này cũng giúp tạo ra sự công bằng khi đánh giá rủi ro giữa các ngân hàng thương mại. Ngân hàng trung ương các nước thường quy định tỷ lệ an toàn vốn tối để bảo vệ người gửi tiền, người cho vay và qua đó giúp đảm bảo hệ thống tài chính hoạt động an toàn. Một hệ thống ngân hàng có tỷ lệ an toàn vốn ở mức an toàn sẽ giúp cho toàn bộ hệ thống ngân hàng cũng như hệ thống tài chính của một quốc gia hoạt động an toàn hiệu quả và phát triển, đóng góp không nhỏ vào sự phát triển kinh tế của một quốc gia. Ngoài ra tỷ lệ an toàn vốn còn là một công cụ để ngân hàng trung ương thực hiện thanh tra giám sát việc bảo toàn và phát triển vốn, kiểm tra việc đảm bảo vốn thực có so với quy định hay đăng kí với ngân hàng nhà nước khi thành lập ngân hàng, kiểm tra tỷ lệ dự trữ bắt buộc trích lập các quy dự phòng theo quy định, và hiệu quả sự dụng nguồn vốn của ngân hàng thương mại. Vì thế nếu ngân hàng không chấp hành đúng quy định về hệ số sẽ rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán dẫn đến phá sản điều này có thể gây hại cho toàn bộ hệ thống tài chính của mỗi quốc gia (Phan Thị Thu Hà ,2013). Tỷ lệ an toàn vốn được sử dụng như một chỉ số để ngân hàng và nhà đầu tư nhận biết mức độ rủi ro của từng ngân hàng, tỷ lệ này thường được sử dụng để báo cho người gửi tiền trước rủi ro của ngân hàng cũng nhằm mục đích tăng tính ổn định cũng như hiệu quả của hệ thống ngân hàng thương mại. Thực tế cho thấy, một khi ngân hàng có tỷ lệ an toàn vốn đạt yêu cầu, có thể giúp ngân hàng chống lại những khủng hoảng về tài chính và bất ổn về kinh tế.”

2.1.3. Đo lường tỷ lệ an toàn vốn

2.1.3.1. Theo hệ số của Basel I Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Năm 1988, Ủy Ban Basel về giám sát ngân hàng ban hành hệ thống đo lường vốn và rủi ro tín dụng với tên gọi là hiệp ước Basel I. Theo yêu cầu của Basel I các ngân hàng phải duy trì tỷ lệ vốn bắt buộc trên tổng tài sản điều chỉnh theo hệ số rủi ro (CAR) ở mức 8%. Basel I cũng đưa ra định nghĩa về các loại vốn của ngân hàng và phân thành 3 cấp xét theo khả năng chủ động, và do đó mức độ đáng tin cậy trong việc sử dụng các nguồn vốn để ứng phó với rủi ro từ cấp 1 cao nhất đến cấp 3 thấp nhất. Do vốn cấp 3 có độ tin cậy thấp nhất nên vốn này không được tính đến khi xác định tỷ lệ an toàn vốn.

Basel I phân loại tài sản theo 4 loại mức rủi ro khác nhau là 0%, 20%, 50% và 100%. Vì thế các quy định đo lường của Basel I mang tính tương đối vì mức độ rủi ro của các tài sản chỉ căn cứ vào tài sản đảm bảo và nhóm khách hàng mà không căn cứ vào quy mô món vay, thời hạn vay và chỉ số tín nhiệm của khách hàng. Ngoài ra Basel I chỉ mới tính đến rủi ro tín dụng mà chưa tính đến rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường.

2.1.3.2. Theo hệ số của Basel II

Do những hạn chế của Basel I, năm 2004 ủy ban Basel lại giới thiệu ra phiên bản mới tên gọi Basel II có hiệu lực từ năm 2007 và kết thúc chuyển đối đến năm 2010, nội dung Basel II gồm 3 trụ cột chính: Trụ cột thứ nhất liên quan đến duy trì tỷ lệ vốn bắt buộc, trụ cột 2 và 3 liên quan đến quy trình đánh giá hoạt động thanh tra giám sát và công bố thông tin. Theo trụ cột 1 tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu vẫn là 8%, tuy nhiên phần mẫu số để tính CAR có sự thay đổi đáng kể: hệ số rủi ro của tài sản không chỉ phụ thuộc vào tài sản đảm bào và nhóm khách hàng mà còn phụ thuộc vào độ nhạy rủi ro trong mỗi loại và hệ số tín nhiệm của từng khách hàng. Hệ số này được mở rộng từ 0 đến 100% ở Basel I lên 0 đến 150% ở Basel II.

Ngoài ra mẫu số của CAR không chỉ có tổng tài sản đã điều chỉnh theo hệ số rủi ro mà còn bao gồm 12,5 lần tổng vốn quy định cho dự phòng rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường. Việc triển khai Basel II giúp các ngân hàng hoạt động an toàn hơn, lành mạnh hơn do trình độ quản trị rủi ro được tăng cường, các biện pháp quản trị rủi ro, đặc biệt là mô hình rủi ro và xếp hạng nội bộ được chủ động áp dụng, đồng thời nguồn vốn được quản lý một cách hiệu quả hơn.

Trong lĩnh vực tín dụng, các ngân hàng thương mại sẽ phải chuyển hướng tập trung vào đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng, thay vì dựa chủ yếu vào tài sản đảm bảo. Ngoài ra, sau khi áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn vốn và thanh khoản, ngân hàng cần thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài hơn, do ngân hàng hoạt động kinh doanh trong môi trường đạt tiêu chuẩn quốc tế.

2.1.3.3. Theo hệ số của Basel III Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Mặc dù đã có nhiều cải tiến trên Basel I nhưng những tiêu chuẩn của Basel II vẫn chưa đủ mạnh để giúp các ngân hàng chống đỡ và vượt qua những rủi ro. Vào ngày 12/9/2010 Ủy ban Basel đã giới thiệu bộ tiêu chuẩn an toàn vốn với tên gọi là Basel III. Bộ tiêu chuẩn này có hiệu lực từ năm 2013 và kết thúc chuyển đổi vào năm 2019. Ngoài ra, Basel III còn đưa ra tiêu chuẩn thanh khoản đối với các ngân hàng. Quy định này yêu cầu ngân hàng nắm giữ các tài sản có tính thanh khoản cao và có chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu chi trả trong những trường hợp khó khăn bất thường. Basel III đã giới thiệu phương pháp giám sát an toàn vĩ mô hệ thống để các ngân hàng áp dụng. Ngoài ra, sẽ cần có thời gian để đưa những tiêu chuẩn quốc tế mới vào những quy định riêng của các quốc gia. Theo tinh thần như vậy, ngân hàng thanh toán quốc tế (BIS) đã đưa ra một lộ trình để thực hiện bất đầu từ tháng 1/2013 và hoàn thành vào cuối năm 2018 đối với tiêu chuẩn thanh khoản đối với các ngân hàng.

Ngày 07/12/2017, Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) đã công bố kết quả cải cách các quy định Basel III và lùi thời hạn áp dụng bắt đầu sang năm 2022 nhằm giúp các ngân hàng có đủ thời gian để triển khai thực hiện Basel III có 4 điểm thay đổi đáng chú ý:

Thứ nhất: rà soát lại các tiêu chuẩn vốn cấp 1 và vốn cấp 2 và đặc biệt là vốn chủ sở hữu, những tài sản có chất lượng kém phải được khấu trừ thẳng vào vốn cổ phần thường, điển hình như khoản vốn vượt quá giới hạn 15% đầu tư vào các tổ chức tài chính khác, khoản vốn có nguồn gốc từ thuế thu nhập hoãn lại sẽ được khấu trừ vào vốn chủ sở hữu.

Thứ hai: yêu cầu ngân hàng phải tăng mức vốn dự trữ đặc biệt là vốn chủ sở hữu. cụ thể nâng tỷ lệ vốn của cổ đông thường tối thiểu từ 2% lên 4%, nâng tỷ lệ vốn cấp 1 tối thiểu từ 4% lên 6%, bổ sung đệm dự phòng tài chính đảm bảo bằng vốn chủ sở hữu lên 2,5%, bổ sung vốn đệm dự phòng sự suy giảm theo chu kì kinh tế được đảm bảo bằng vốn chủ sở hữu phổ thông từ 0% đến 2,5%, tỷ lệ an toàn vốn bắt buộc tối thiểu vẫn là 8%, kết cấu vốn có sự thay đổi theo hướng tăng tỷ trọng vốn cấp 1 bằng cách tăng tỷ trọng vốn phổ thông trong vốn chủ sở hữu cấp 1.

Thứ ba: Giới thiệu phương pháp giám sát an toàn vĩ mô nhằm hạn chế rủi ro hệ thống, mục tiêu làm giảm mức độ ảnh hưởng của khủng hoảng theo chu kì và những rủi ro xuất phát từ mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa các định chế tài chính.

Thứ tư: đưa ra các tiêu chuẩn đo lường thanh khoản của ngân hàng, theo đó được yêu cầu phải được nắm giữ nhiều hơn các tài sản có tính thanh khoản cao và chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu chi trả trong những trường hợp bất thường.

• Bảng 2.1: Bảng tổng hợp cách đo lường tỷ lệ an toàn vốn các phiên bản Basel

Hay ta có thể hiểu tổng quát cách tính của Basel cho tỷ lệ an toàn vốn như sau:

Tổng vốn bắt buộc = vốn cấp 1+vốn cấp 2+ vốn cấp 3. Theo đó, ngân hàng có mức vốn tốt là ngân hàng có CAR > 10%, có mức vốn thích hợp khi CAR > 8%, thiếu vốn khi CAR < 8%, thiếu vốn rõ rệt khi CAR < 6% và thiếu vốn trầm trọng khi CAR < 2%.

Vốn cấp 1, cấp 2 và cấp 3: Thành tựu cơ bản của Basel I là đã đưa ra được định nghĩa mang tính quốc tế chung nhất về vốn của ngân hàng và một cái gọi là tỷ lệ vốn an toàn của ngân hàng. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

• Tiêu chuẩn này quy định: Vốn cấp 1 ≥ Vốn cấp 2 + Vốn cấp 3

Vốn cấp 1, Vốn tự có cơ bản: bao gồm cổ phần thường, cổ phần ưu đãi dài hạn, thặng dư vốn, lợi nhuận không chia, dự phòng chung các khoản dự trữ vốn khác, các phương tiện ủy thác có thể chuyển đổi và dự phòng, lỗ tín dụng: Vốn chủ sở hữu vĩnh viễn; Dự trữ công bố (Lợi nhuận giữ lại); Lợi ích thiểu số (minority interest) tại các công ty con, có hợp nhất báo cáo tài chính; Lợi thế kinh doanh (goodwill).

Vốn cấp 2, vốn tự có bổ sung: bao gồm dự trữ không được công bố, dự trữ đánh giá lại, dự phòng chung/dự phòng tổn thất cho vay, nợ thứ cấp: lợi nhuận giữ lại không công bố; dự phòng đánh giá lại tài sản; dự phòng chung/dự phòng thất thu nợ chung; công cụ vốn hỗn hợp, vay với thời hạn ưu đãi; đầu tư vào các công ty con tài chính và các tổ chức tài chính khác.

Vốn Cấp 3 (Dành cho rủi ro thị trường) = Vay ngắn hạn

Vốn tính theo rủi ro gia quyền RWA = Tổng (Tài sản x Mức rủi ro phân định cho từng tài sản trong bảng cân đối kế toán) + Tổng (Nợ tương đương x Mức rủi ro ngoại bảng)

Tài sản tính theo độ rủi ro gia quyền Basel I = Tài sản * Hệ số rủi ro. Theo Basel I, hệ số rủi ro gia quyền Basel I = Tài sản * Hệ số rủi ro cân đối 20%, 50%, và 100% tương ứng với các khoản cho vay chính phủ, ngân hàng doanh nghiệp. Trọng số rủi ro không phản ánh độ nhạy cảm rủi ro trong mỗi loại này.

Như vậy suy ra từ công thức tính CAR của Basel thì các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn bao gồm: Vốn tự có của ngân hàng, quy mô và cơ cấu tài sản của ngân hàng, cơ cấu tiền cho vay và tỷ lệ thanh khoản của ngân hàng thương mại. Phần dưới đây sẽ phân tích ảnh hưởng của từng yếu tố đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng thương mại.

2.2. Các lý thuyết liên quan đến tỷ lệ an toàn vốn ngân hàng thương mại Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

2.2.1. Lý thuyết đánh đổi

Lý thuyết đánh đổi giả định rằng các ngân hàng tìm kiếm một cấu trúc vốn mục tiêu bằng cách cân bằng giữa lợi ích của nợ và chi phí của nợ. Lợi ích chính của việc sử dụng nợ là tấm chắn thuế từ việc khấu trừ lãi vay, điều này làm giảm chi phí vốn trung bình. Trong khi đó, chi phí chính của nợ là chi phí kiệt quệ tài chính, bao gồm chi phí trực tiếp của phá sản và chi phí gián tiếp như mất niềm tin khách hàng hay chi phí đại diện (Myers, 2001). Đối với ngân hàng, chi phí kiệt quệ tài chính đặc biệt nghiêm trọng do tính nhạy cảm của ngành với niềm tin công chúng.

Tỷ lệ CAR, hay vốn chủ sở hữu trên tài sản có rủi ro, đóng vai trò là tấm đệm chống rủi ro. Ngân hàng có CAR cao sẽ giảm đáng kể xác suất và mức độ nghiêm trọng của kiệt quệ tài chính. Việc giảm rủi ro này làm cho các nguồn tài trợ bằng nợ trở nên rẻ hơn (lãi suất tiền gửi thấp hơn) và duy trì được niềm tin của các bên liên quan. Tuy nhiên, việc duy trì vốn cao sẽ làm tăng chi phí cơ hội của vốn chủ sở hữu và giảm đòn bẩy tài chính, từ đó có thể làm giảm tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE). Do đó, quyết định về CAR là một sự đánh đổi giữa việc giảm chi phí kiệt quệ tài chính và việc tối đa hóa lợi nhuận.

Dựa trên lý thuyết này, các ngân hàng có khả năng sinh lời cao sẽ có xu hướng tích lũy lợi nhuận giữ lại để tăng CAR mà không cần phát hành cổ phiếu mới, nhằm tận dụng lợi ích của vốn nội bộ và củng cố tấm đệm vốn. Ngược lại, quy mô ngân hàng lớn có thể được hưởng lợi từ việc đa dạng hóa và “quá lớn để sụp đổ” (Too Big to Fail), giúp giảm chi phí kiệt quệ tài chính, cho phép họ duy trì CAR thấp hơn. Ngoài ra, tính thanh khoản cao cũng được xem là một yếu tố thay thế cho vốn, do đó có thể tác động tiêu cực đến CAR mục tiêu của ngân hàng (Berger và cộng sự, 1995).

2.2.2. Lý thuyết trật tự phân hạng Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Lý thuyết trật tự phân hạng được phát triển bởi Myers và Majluf (1984), được xây dựng trên giả định cốt lõi là sự tồn tại của thông tin bất cân xứng giữa nhà quản trị ngân hàng và các nhà đầu tư bên ngoài. Các nhà quản trị có thông tin nội bộ tốt hơn về giá trị thực của ngân hàng và các cơ hội đầu tư. Khi ngân hàng cần vốn, nhà quản trị lo ngại rằng việc phát hành vốn cổ phần mới sẽ bị thị trường hiểu lầm là dấu hiệu ngân hàng đang bị định giá quá cao (hoặc có rủi ro cao), dẫn đến việc phải bán cổ phiếu với giá thấp.

Do thông tin bất cân xứng, ngân hàng sẽ tuân theo một thứ tự ưu tiên nghiêm ngặt trong việc lựa chọn nguồn vốn để tài trợ cho các tài sản và duy trì CAR: (1) Lợi nhuận giữ lại, (2) Nợ (tiền gửi và các khoản vay khác), và cuối cùng là (3) Vốn cổ phần mới. Việc sử dụng vốn nội bộ (lợi nhuận giữ lại) được ưu tiên hàng đầu vì không phát sinh chi phí giao dịch và không gửi tín hiệu tiêu cực ra thị trường. Nợ là lựa chọn thứ hai vì có rủi ro thông tin bất cân xứng thấp hơn vốn cổ phần mới.

Theo lý thuyết này, khả năng sinh lời (ROA/ROE) của ngân hàng có mối quan hệ trực tiếp và mạnh mẽ với CAR. Ngân hàng có lợi nhuận cao sẽ tạo ra nhiều lợi nhuận giữ lại hơn, đây là nguồn vốn cấp 1 quan trọng để tăng CAR. Việc này diễn ra tự nhiên, không cần các quyết định phát hành vốn phức tạp. Do đó, các ngân hàng thường xuyên duy trì một mức vốn tương đối ổn định bằng cách điều chỉnh các quyết định đầu tư và hoạt động theo nguồn vốn nội bộ có sẵn (Myers, 1984). Sự gia tăng CAR được xem là kết quả của thặng dư lợi nhuận giữ lại chứ không phải là một quyết định tài trợ vốn chủ động.

2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn ngân hàng thương mại

Theo Nguyễn Văn Tiến (2015) hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại muốn diễn ra một cách thuận lợi hoặc gặp khó khăn thì chủ yếu chịu ảnh hưởng bởi hai nhóm yếu tố là nội tại ngân hàng và vĩ mô nền kinh tế. Do đó, tỷ lệ an toàn vốn tại các ngân hàng thương mại là một vấn đề có quan hệ mật thiết đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng nên cũng sẽ bị chi phối bởi hai nhóm yếu tố đó, bao gồm:

2.3.1. Nhóm yếu tố nội tại ngân hàng thương mại Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

2.3.1.1. Quy mô tài sản của ngân hàng thương mại

Quy mô tài sản của một Ngân hàng thương mại thường được xem là một chỉ số phản ánh sự ảnh hưởng và thị phần của ngân hàng đó trên thị trường. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa quy mô tài sản và CAR lại có những quan điểm trái ngược. Theo Shrieves và Dahl (1992), khi một ngân hàng tăng quy mô tài sản, họ có xu hướng nắm giữ nhiều tài sản rủi ro hơn, đặc biệt là các ngân hàng lớn. Điều này có thể làm giảm giá trị của tỷ lệ CAR (Gropp và Heider, 2007). Mặt khác, Jackson và cộng sự (2002) lại lập luận rằng việc mở rộng quy mô tài sản thường đi kèm với chiến lược tăng cường vốn để đáp ứng các quy định an toàn vốn của ngân hàng trung ương, hoặc thậm chí giữ tỷ lệ CAR cao hơn mức yêu cầu để củng cố niềm tin thị trường.

2.3.1.2. Tiền gửi huy động của khách hàng

Tiền gửi của khách hàng là nguồn vốn chủ lực và có chi phí thấp nhất đối với các Ngân hàng thương mại. Sự gia tăng tiền gửi không chỉ nâng cao uy tín mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến CAR. Theo Kleff và Weber (2003), việc huy động tiền gửi buộc ngân hàng phải duy trì một tỷ lệ CAR nhất định để đảm bảo thanh khoản và khả năng chi trả. Tuy nhiên, nếu khách hàng quá lạc quan và không đánh giá đúng rủi ro tài chính của ngân hàng, Ngân hàng thương mại có thể tận dụng để hạ thấp tỷ lệ CAR, ưu tiên đầu tư để tối đa hóa lợi nhuận. Ngược lại, Asarkaya và Ozcan (2007) cho rằng khi khách hàng ngày càng chú trọng đến sức khỏe tài chính của ngân hàng, sự gia tăng tiền gửi sẽ buộc các Ngân hàng thương mại phải tăng CAR tương ứng để bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.

2.3.1.3. Hoạt động cho vay của ngân hàng

Hoạt động cho vay là mảng sử dụng vốn lớn nhất và có ảnh hưởng trực tiếp đến CAR. Dư nợ cho vay: Mối quan hệ giữa dư nợ cho vay và CAR cũng có hai chiều hướng. Mpuga (2002) cho rằng khi dư nợ cho vay tăng, rủi ro đối với người gửi tiền cũng tăng, do đó Ngân hàng thương mại cần phải tăng CAR để phòng ngừa rủi ro nợ xấu. Điều này thể hiện mối quan hệ đồng biến. Ngược lại, Dreca (2014) lại thấy rằng việc tăng dư nợ cho vay có thể làm tăng tài sản rủi ro. Nếu ngân hàng không tăng vốn đủ để bù đắp rủi ro, CAR sẽ giảm, cho thấy mối quan hệ nghịch biến.

Chất lượng tín dụng: Chất lượng tín dụng thường được đánh giá qua tỷ lệ dự phòng rủi ro và tỷ lệ nợ xấu.

Tỷ lệ dự phòng Rủi ro tín dụng: Ansary và Hafez (2015) chỉ ra rằng trong giai đoạn khó khăn, tỷ lệ dự phòng rủi ro tăng có thể liên quan đến sự chậm trễ trong việc điều chỉnh vốn, làm giảm khả năng tăng CAR. Tuy nhiên, Buyukslvarcil và Abdioglu (2011) cùng với Dreca và cộng sự (2014) lại lập luận rằng khi dự phòng rủi ro tăng, ngân hàng sẽ huy động vốn chủ sở hữu và thắt chặt tín dụng để hạn chế nợ xấu, từ đó giúp cải thiện CAR. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Tỷ lệ nợ xấu: Theo Shingjergji và Hyseni (2015), tỷ lệ nợ xấu có mối quan hệ nghịch biến với CAR. Nợ xấu làm giảm chất lượng tài sản, và ngân hàng có vốn chủ sở hữu cao thường có tỷ lệ nợ xấu thấp hơn do khả năng bù đắp các khoản lỗ từ hoạt động cho vay.

2.3.1.4. Tỷ lệ thanh khoản

Mối quan hệ giữa thanh khoản và CAR là một khía cạnh quan trọng trong quản lý rủi ro ngân hàng. Thanh khoản được định nghĩa là khả năng của ngân hàng trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn, chủ yếu thông qua việc chuyển đổi tài sản thành tiền mặt một cách nhanh chóng. Theo Angbazo (1997), Ansary và Hafez (2015), có một mối quan hệ cùng chiều rõ rệt: tăng tỷ lệ thanh khoản có xu hướng làm tăng CAR. Lý do là vì trong công thức tính CAR của Basel, các tài sản có tính thanh khoản cao như tiền mặt hay các khoản tương đương tiền thường có hệ số rủi ro thấp hoặc bằng không. Khi ngân hàng gia tăng tỷ trọng của các tài sản này trong tổng tài sản, phần mẫu số của công thức CAR (tổng tài sản có rủi ro) sẽ giảm xuống, từ đó trực tiếp đẩy CAR lên. Ngoài ra, một ngân hàng có thanh khoản dồi dào sẽ được xem là ít rủi ro hơn. Điều này không chỉ củng cố niềm tin của khách hàng và nhà đầu tư, mà còn giúp ngân hàng giảm thiểu các chi phí phát sinh từ việc phải vay nóng trên thị trường liên ngân hàng trong trường hợp thiếu hụt thanh khoản. Vì vậy, việc duy trì một tỷ lệ thanh khoản cao không chỉ đảm bảo khả năng chi trả mà còn là một chiến lược hiệu quả để nâng cao và bảo vệ tỷ lệ an toàn vốn, góp phần vào sự ổn định tài chính của ngân hàng.

2.3.1.5. Đòn bẩy tài chính

Đòn bẩy tài chính trong ngân hàng thể hiện mức độ ngân hàng sử dụng vốn vay so với vốn chủ sở hữu để tài trợ cho tài sản của mình. Về cơ bản, nó được đo lường bằng tỷ lệ tổng tài sản trên vốn chủ sở hữu. Theo Shingjergji và cộng sự (2015), mối quan hệ giữa đòn bẩy tài chính và CAR là nghịch biến. Một ngân hàng có đòn bẩy tài chính cao, tức là sử dụng nhiều vốn vay hơn vốn chủ sở hữu, sẽ được xem là rủi ro hơn. Lý do là khi đó, ngân hàng phụ thuộc nhiều vào các nguồn vốn bên ngoài, làm tăng áp lực trả nợ và rủi ro mất khả năng thanh toán. Mối quan hệ nghịch biến này có thể được giải thích thông qua cách tính CAR: CAR được tính bằng tỷ lệ giữa vốn tự có trên tài sản có rủi ro. Khi đòn bẩy tài chính tăng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản giảm (do mẫu số tổng tài sản tăng nhanh hơn tử số vốn chủ sở hữu), dẫn đến việc ngân hàng cần phải tăng vốn tự có để duy trì CAR. Tuy nhiên, nếu ngân hàng không kịp thời tăng vốn, CAR sẽ có xu hướng giảm. Do đó, các nhà đầu tư và cơ quan quản lý thường xem xét chỉ số đòn bẩy tài chính như một yếu tố cảnh báo về mức độ rủi ro tiềm tàng và khả năng duy trì CAR của ngân hàng.

2.3.1.6. Tỷ suất sinh lời của ngân hàng Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Mối quan hệ giữa ROA và CAR có thể là hai chiều, phụ thuộc vào chiến lược kinh doanh của ngân hàng. Một mặt, theo Dreca (2014), để đạt được lợi nhuận cao hơn (ROA tăng), các ngân hàng có thể chấp nhận rủi ro lớn hơn bằng cách giảm CAR. Họ có thể chuyển hướng đầu tư vào các tài sản có rủi ro cao hơn (ví dụ: cho vay các dự án rủi ro, đầu tư vào chứng khoán phức tạp), làm cho mẫu số trong công thức CAR tăng nhanh hơn tử số, dẫn đến CAR giảm. Đây là một chiến lược đánh đổi rủi ro lấy lợi nhuận.

Mặt khác, Buyukslvarcil và Abdioglu (2011) lại chỉ ra rằng lợi nhuận cao (ROA tăng) có thể giúp ngân hàng tăng cường CAR. Khi lợi nhuận tăng, phần lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư cũng tăng lên, bổ sung trực tiếp vào vốn chủ sở hữu của ngân hàng. Việc gia tăng vốn chủ sở hữu giúp củng cố nền tảng vốn, từ đó làm tăng CAR, đảm bảo an toàn hoạt động. Do đó, ảnh hưởng cuối cùng của ROA lên CAR phụ thuộc vào cách thức ngân hàng sử dụng lợi nhuận của mình: để mở rộng các hoạt động rủi ro hay để củng cố nền tảng vốn.

2.3.1.7. Chi phí hoạt động

Chi phí hoạt động cũng có ảnh hưởng quan trọng đến CAR. Theo Anggono (2014), một ngân hàng có chi phí hoạt động cao thể hiện sự thiếu hiệu quả trong quản trị. Chi phí cao sẽ làm giảm lợi nhuận ròng của ngân hàng. Khi lợi nhuận giảm, ngân hàng sẽ có ít nguồn lực hơn để bổ sung vào vốn chủ sở hữu thông qua lợi nhuận giữ lại. Do đó, khả năng tăng vốn để duy trì CAR sẽ bị hạn chế. Điều này tạo ra một mối tương quan nghịch biến: chi phí hoạt động càng cao, lợi nhuận càng thấp và CAR có xu hướng giảm. Việc kiểm soát chi phí hiệu quả không chỉ giúp ngân hàng tăng lợi nhuận mà còn là một phương pháp gián tiếp nhưng hiệu quả để cải thiện và duy trì tỷ lệ an toàn vốn.

2.3.2. Nhóm yếu tố vĩ mô nền kinh tế Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

2.3.2.1. Tốc độ tăng trưởng nền kinh tế

Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh kéo theo sự mở rộng sản xuất và kinh doanh của các doanh nghiệp và cá nhân. Nhu cầu vay vốn tăng cao, tạo điều kiện cho các Ngân hàng thương mại có nhiều lựa chọn hơn trong việc thẩm định và cấp tín dụng. Ngân hàng có thể tập trung vào những khách hàng có khả năng tài chính vững mạnh, hồ sơ tốt, từ đó giảm thiểu rủi ro nợ xấu và khả năng vỡ nợ. Một nền kinh tế phát triển giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn đa dạng, phù hợp với nhu cầu sản xuất, kinh doanh, đồng thời ngân hàng cũng có nhiều cơ hội để chọn lựa những khách hàng tốt, làm giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tín dụng. Ngược lại, khi kinh tế trì trệ, nhu cầu vay vốn giảm, kéo theo rủi ro tín dụng gia tăng do nguy cơ nợ quá hạn và nợ xấu tăng lên. Điều này buộc ngân hàng phải tăng chi phí dự phòng rủi ro, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự an toàn trong hoạt động của Ngân hàng thương mại (Đỗ Thị Hoàng Linh và cộng sự, 2019). Ngoài ra, khi nền kinh tế phát triển, thu nhập của người dân tăng, dẫn đến lượng tiền gửi vào ngân hàng cũng tăng theo. Điều này làm gia tăng khả năng thanh khoản của ngân hàng, giúp họ dễ dàng đáp ứng các nghĩa vụ chi trả và có thêm nguồn vốn để mở rộng hoạt động cho vay. Như vậy, tăng trưởng kinh tế bền vững không chỉ là lợi thế cho các doanh nghiệp và cá nhân mà còn là yếu tố then chốt giúp các Ngân hàng thương mại duy trì sự ổn định và phát triển.

2.3.2.2. Tỷ lệ lạm phát

Khi lạm phát gia tăng, giá trị đồng tiền giảm sút, buộc các ngân hàng phải nâng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Điều này làm tăng chi phí huy động vốn một cách đột ngột và mạnh mẽ, gây mất cân đối giữa hoạt động huy động và cho vay. Lợi nhuận của ngân hàng bị bào mòn, và trong những trường hợp nghiêm trọng, ngân hàng có thể gặp khó khăn trong việc huy động đủ vốn, dẫn đến nguy cơ mất khả năng thanh toán hoặc thậm chí phá sản. Lạm phát tăng cao cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thanh khoản của ngân hàng. Sức mua của đồng tiền giảm khiến người dân có xu hướng chuyển đổi tiền mặt sang các tài sản trú ẩn an toàn hơn như vàng và ngoại tệ, làm tăng rủi ro thanh khoản.

Để đối phó, các quy định như Basel III yêu cầu ngân hàng phải duy trì một lượng tài sản có tính thanh khoản cao để chống đỡ các cú sốc từ thị trường. Tuy nhiên, chính sách tiền tệ thắt chặt để kiềm chế lạm phát, đặc biệt khi được thực hiện nhanh và đột ngột, có thể gây căng thẳng thanh khoản trên toàn hệ thống (Phạm Hải Nam và cộng sự, 2022). Vì vốn chủ sở hữu là thành phần cốt lõi trong việc tính tỷ lệ an toàn vốn (CAR), sự suy giảm nguồn vốn này cùng với rủi ro thanh khoản gia tăng sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sự an toàn vốn của ngân hàng.

2.4. Tình hình nghiên cứu Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

2.4.1. Các nghiên cứu nước ngoài

Al-Sabbagh và Magableh (2004) đã nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại tại Jordan. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 17 ngân hàng trong giai đoạn 1985-2001 và áp dụng các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM, REM. Kết quả cho thấy nhiều yếu tố có mối quan hệ tích cực với tỷ lệ an toàn vốn, bao gồm tỷ suất sinh lời ROA, ROE, tỷ lệ Vốn chủ sở hữu trên tài sản và quy mô ngân hàng. Ngược lại, tỷ lệ dự phòng Rủi ro tín dụng và tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản ảnh hưởng tiêu cực.

Nghiên cứu của Asarkaya và Ozcan (2007) phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của 20 ngân hàng tại Thổ Nhĩ Kỳ, với dữ liệu từ năm 2002 đến 2006 và sử dụng mô hình hồi quy ước lượng GMM, nghiên cứu đã tìm thấy các yếu tố có ảnh hưởng tích cực đến tỷ lệ an toàn vốn đó là quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ huy động vốn.

Skylly và cộng sự (2009) khi nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn, dựa trên dữ liệu từ 42 định chế tài chính ở Malaysia từ năm 1995 đến 2002. Nghiên cứu này sử dụng mô hình hồi quy Pooled OLS. Kết quả chỉ ra rằng tỷ lệ Vốn chủ sở hữu trên tổng nợ và tỷ lệ thanh khoản có ảnh hưởng tích cực đến CAR. Tuy nhiên, các yếu tố như quy mô ngân hàng, lãi suất biên và chỉ số Rủi ro tín dụng của từng ngân hàng lại có ảnh hưởng tiêu cực.

Bateni và cộng sự (2014) đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng tư nhân tại Iran. Dữ liệu được thu thập từ năm 2006 đến 2012 và được phân tích bằng các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM, REM. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như tỷ lệ tài sản cho vay, tỷ suất sinh lời ROE, ROA và tỷ lệ Vốn chủ sở hữu đều có mối quan hệ tích cực với CAR. Ngược lại, quy mô ngân hàng ảnh hưởng tiêu cực với CAR.

Yahaya và cộng sự (2016) đã nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tỷ lệ an toàn vốn của 64 ngân hàng tại Nhật Bản trong khoảng thời gian từ 2005 đến 2014. Nghiên cứu này sử dụng các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM, REM. Các yếu tố được tìm thấy có ảnh hưởng tích cực bao gồm: tỷ lệ thất nghiệp, tỷ giá hối đoái thực tế, cung tiền, ROA, ROE, tổng tài sản, tổng tiền gửi và tổng các khoản cho vay. Trái lại, tỷ lệ lạm phát và tốc độ tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ tiêu cực với CAR.

Hadjixenophontos và Volos (2018) đã thực hiện nghiên cứu về rủi ro tài chính và tỷ lệ an toàn vốn tại các ngân hàng thương mại của Cypriot. Dữ liệu được sử dụng từ năm 2010 đến 2014 và được phân tích bằng mô hình hồi quy đa biến Pooled OLS. Kết quả cho thấy tỷ lệ dự phòng rủi ro và thu nhập lãi cận biên có ảnh hưởng tích cực đến CAR. Ngược lại, quy mô ngân hàng và hệ số rủi ro của ngân hàng lại có ảnh hưởng tiêu cực.

2.4.2. Các nghiên cứu trong nước Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Võ Hồng Đức và cộng sự (2014) đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến CAR của 28 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2007-2012. Nghiên cứu này sử dụng mô hình hồi quy OLS, FEM, REM để kết luận. Kết quả cho thấy tỷ lệ tài sản có tính thanh khoản cao và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng có ảnh hưởng tích cực đến CAR. Ngược lại, quy mô ngân hàng, tỷ lệ huy động vốn và ROE lại có ảnh hưởng tiêu cực.

Phạm Thị Xuân Thoa và Nguyễn Ngọc Anh (2017) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 2011-2015. Nhóm tác giả sử dụng các mô hình hồi quy đa biến Pooled OLS, FEM và REM. Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ thu nhập lãi cận biên và tính thanh khoản có ảnh hưởng cùng chiều với CAR. Ngược lại, tỷ lệ tiền vay và tỷ lệ dự phòng Rủi ro tín dụng có ảnh hưởng ngược chiều.

Đào Thị Thanh Bình và Nguyễn Ánh Kiều (2020) đã nghiên cứu mối quan hệ giữa hệ số CAR và hiệu quả kinh doanh của 16 Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 2010-2017. Nghiên cứu sử dụng các mô hình hồi quy đa biến Pooled OLS, FEM, REM. Kết quả cho thấy tỷ lệ tiền gửi, tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng và tốc độ tăng trưởng kinh tế có ảnh hưởng tích cực đến CAR. Trong khi đó, các yếu tố có ảnh hưởng tiêu cực bao gồm ROA, giá trị thị trường của ngân hàng, tỷ lệ cho vay, tỷ lệ chi phí hoạt động và quy mô ngân hàng.

Đỗ Hoài Linh và cộng sự (2019) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của 26 Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2013. Nghiên cứu sử dụng các mô hình Pooled OLS, FEM, REM. Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, tỷ lệ thu nhập lãi cận biên, tốc độ tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ lạm phát có ảnh hưởng tiêu cực đến CAR. Ngược lại, tỷ lệ đòn bẩy tài chính lại có ảnh hưởng tích cực.

Lê Hồng Thái (2021) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của 28 Ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2019. Nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng GMM. Kết quả cho thấy các yếu tố có ảnh hưởng tích cực đến CAR bao gồm tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản, biên lãi ròng, tỷ lệ thanh khoản và lãi suất cho vay bình quân. Ngược lại, tỷ suất sinh lời ROA, quy mô ngân hàng và hệ số đòn bẩy tài chính (LEV) lại có ảnh hưởng tiêu cực.

Lê Hoàng Vinh và cộng sự (2022) khi nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn, sử dụng dữ liệu của 24 Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam từ năm 2009 đến 2019. Nghiên cứu áp dụng các mô hình Pooled OLS, FEM, REM và GMM. Kết quả cho thấy các yếu tố như đòn bẩy tài chính, tiền gửi từ khách hàng, tỷ lệ cho vay, khả năng thanh khoản và khả năng sinh lời đều có ảnh hưởng tiêu cực đến CAR. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Phạm Hải Nam và cộng sự (2022) đã nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của 30 Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam từ năm 2012 đến 2018. Nghiên cứu sử dụng các mô hình Pooled OLS, FEM, REM và GMM. Kết quả cho thấy các yếu tố có ảnh hưởng tiêu cực bao gồm nợ ngân hàng, nợ xấu, tài sản thanh khoản, lợi nhuận và lạm phát. Ngược lại, quy mô ngân hàng, lạm phát và tốc độ tăng trưởng kinh tế lại có ảnh hưởng tích cực đến CAR.

Phạm Văn Hải và cộng sự (2023) đã nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của 25 Ngân hàng thương mại Việt Nam từ năm 2010 đến 2021. Nghiên cứu sử dụng các mô hình Pooled OLS, FEM và REM để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn. Kết quả rõ rang rằng biến lãi rộng, quy mô ngân hàng, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu có ý nghĩa thống kê và ảnh hưởng theo cùng chiều đến tỷ lệ an toàn vốn. Trong khi đó, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản và tỷ lệ tiền gửi khách hàng cũng có ý nghĩa thống kê, nhưng tác động của chúng lại ngược chiều đến tỷ lệ an toàn vốn. Mặt khác, nghiên cứu chưa tìm thấy bằng chứng định lượng của các biến như tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thanh khoản và tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản tác động đến tỷ lệ an toàn vốn.

Phạm Hồng Dương (2024) đã nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của 17 Ngân hàng thương mại CP được niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam từ năm 2019 đến 2023. Sử dụng phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng, thông qua mô hình Pooled OLS, FEM, REM và sử dụng phương pháp FGLS để thực hiện khắc phục các khuyết tật từ mô hình được chọn, bài nghiên cứu này phân tích các tác động của 7 biến độc lập gồm: tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, quy mô của ngân hàng, vốn hóa thị trường, tỷ lệ hoạt động hiệu quả, tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi.

• Bảng 2.2: Tóm tắt các nghiên cứu liên quan

2.4.3. Khoảng trống nghiên cứu

Các nghiên cứu trong và ngoài nước đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng thương mại, nhưng kết quả vẫn chưa thống nhất. Một số biến số như quy mô ngân hàng và khả năng sinh lời thường cho kết quả trái ngược giữa các nghiên cứu. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

Tuy nhiên, một yếu tố ít được chú ý là hiệu quả quản lý chi phí. Theo Đào Thị Thanh Bình và Nguyễn Ánh Kiều (2020), khi ngân hàng không quản lý chi phí hiệu quả hay tỷ lệ chi phí tăng quá nhanh, lợi nhuận sẽ giảm. Điều này trực tiếp làm giảm vốn cấp 1, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến hệ số CAR. Do đó, việc quản lý chi phí có vai trò quan trọng trong việc duy trì và cải thiện CAR, mặc dù yếu tố này chưa được nhiều nghiên cứu tập trung..

Cuối cùng, theo thực tế tại Việt Nam thì các Ngân hàng thương mại Việt Nam tồn tại hai nhóm đó là nhóm có vốn sở hữu Nhà nước trên 51% đó là VCB, Vietinbank, BIDV, Agribank và nhóm còn lại thì dưới 50% vốn sở hữu Nhà nước. Do đó, tại mỗi nhóm Ngân hàng thương mại sẽ có những ràng buộc khác nhau liên quan đến chính sách của Nhà nước. Vì vậy, có thể tồn tại khả năng về việc duy trì tỷ lệ an toàn vốn của của hai nhóm này có sự khác biệt. Mặt khác, trong giai đoạn 2020 – 2022 thì đại dịch Covid 19 xuất hiện gây ra sự ảnh hưởng khó khăn cho hoạt động cho các Ngân hàng thương mại. Chính vì thế để duy trì sự ổn định trong giai đoạn này thì việc tính toán và duy trì tỷ lệ an toàn vốn cũng đáng được quan tâm cũng như có sự khác biệt so với các giai đoạn khác. Nên tại nghiên cứu này thì đề án sẽ xem xét sự khác biệt của tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam theo hai nhóm biến giả.

• TÓM TẮT CHƯƠNG 2

Chương 2 đã nêu lên khái niệm về tỷ lệ an toàn vốn, cách thức đo lường tỷ lệ an toàn vốn theo tiêu chuẩn Việt Nam và của ủy ban Basel. Chương cũng đã khái quát được những quy định, những chuẩn mực về tỷ lệ an toàn vốn hiện hành. Đồng thời lược khảo các nghiên cứu, phương pháp tiếp cận trong và ngoài nước khi tìm hiểu về tỷ lệ an toàn vốn và các yếu tố ảnh hưởng của tỷ lệ an toàn vốn. Qua đó giúp ta có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài nghiên cứu, bối cảnh nghiên cứu toàn vốn của các Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2024 và khái quát được các mối quan hệ tương quan giữa các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn. Qua đó làm tiền đề nhằm nghiên cứu đi sâu vào mô hình các yếu tố ảnh hưởng chi tiết đến tỷ lệ an toàn vốn được trình bày ở chương tiếp theo. Luận văn: Yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: PPNC ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các NH

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com