Luận văn: Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT

Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Nâng cao chất lượng giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong thời kỳ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là trách nhiệm nặng nề của toàn Đảng, toàn dân; trong đó ngành giáo dục góp phần hết sức to lớn. Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương đảng (khóa XI) đã thông qua Nghị quyết số 29/NQ – TƯ ngày 04/11/2023 về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Theo đó, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ tư duy, quan điểm đến mục tiêu, hệ thống, chương trình giáo dục (nội dung, phương pháp, thi, kiểm tra, đánh giá…), các chính sách, cơ chế và các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục; đổi mới ở tất cả các cấp học và trình độ đào tạo, ở cả Trung ương và địa phương, ở mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

Trong nhiều năm qua, việc đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm và cụ thể hóa trong nhiều chủ trương để phát triển giáo dục và đào tạo: Nghị quyết TƯ 4 (khóa VII), Nghị quyết TƯ 2 (khóa VIII) đến các đại hội IX, X, XI của Đảng, các chỉ thị, Nghị quyết của địa phương luôn khẳng định vai trò Quốc sách hàng đầu của giáo dục và đào tạo.

Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) cũng chỉ ra các hạn chế, yếu kém: Quản lý giáo dục và đào tạo còn nhiều yếu kém, đội ngũ nhà giáo còn nhiều bất cập, thừa thiếu cục bộ, thiếu động lực tự học và đổi mới; chưa bắt kịp yêu cầu của đổi mới giáo dục…

Tổ chuyên môn là một đơn vị bộ phận trong nhà trường được thành lập và hoạt động theo điều 16 Chương 2, Điều lệ trường Trung học phổ thông, Trung học phổ thông và trường Phổ thông có nhiều cấp học do Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành kèm theo Thông tư số 12/2021/TT-BGDĐT ngày 28/3/2021.

Nhiệm vụ của tổ chuyên môn: Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường; Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và các quy định khác hiện hành; Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó; Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên [8].

Tuy vậy, việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo phải được thực hiện từ cấp vĩ mô đến cấp vi mô. Việc đổi mới tại các cơ sở giáo dục đóng vai trò hết sức quan trọng, trong đó có các trường Trung học phổ thông. Hoạt động đổi mới căn bản và toàn diện tại các trường Trung học phổ thông chủ yếu là các hoạt động diễn ra ở các tổ chuyên môn, tổ văn phòng, đoàn thể… Chính vì vậy, quản lý tốt hoạt động tổ chuyên môn là việc làm hết sức cần thiết, góp phần quan trọng vào việc thực hiện thành công các mục tiêu, giải pháp của đề án đã nêu.

Trong những năm qua, hoạt động của các tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội đã đáp ứng được cơ bản các yêu cầu về “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ năm học cho các nhà trường, hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị mà Đảng và dân giao phó. Hoạt động của tổ chuyên môn có vai trò quyết định đến sứ mạng và tầm nhìn chiến lược của nhà trường, là nhân tố quan trọng quyết định chất lượng giáo dục của nhà trường.

Tuy vậy, xem xét hoạt động tổ chuyên môn dưới góc độ tiếp cận hệ thống thì hoạt động tổ chuyên môn của trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm vẫn đang còn nhiều khó khăn, bất cập: Tổ trưởng chuyên môn là những người có chuyên môn khá tốt song nghiệp vụ quản lý còn mới mẻ, đa số còn lúng túng trong việc lập kế hoạch; công tác chỉ đạo tại các tổ chuyên môn chưa liên tục (chủ yếu là bị động theo kế hoạch của nhà trường), thiếu sự chủ động, linh hoạt. Sinh hoạt tổ chuyên môn còn nặng về sinh hoạt hành chính, sự vụ. Các sinh hoạt mang màu sắc chuyên môn ít; một bộ phận nhỏ giáo viên năng lực chuyên môn yếu lại thiếu động lực phấn đấu  đã làm cho hoạt động tổ chuyên môn vốn dĩ đã “nghèo” về nội dung và hình thức sinh hoạt lại khó khăn hơn bao giờ hết. Để khắc phục được các hạn chế nói trên thì chúng ta phải tiến hành đồng bộ nhiều giải pháp, được chỉ đạo sát, đứng từ tổ trưởng, các phó tổ trưởng, đến các tổ chuyên môn và các bộ phận liên quan với ý thức tự giác và tinh thần trách nhiệm cao của mỗi thành viên trong nhà trường.

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm tôi lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục” để làm đề tài nghiên cứu luận văn Thạc sĩ khoa học Quản lý giáo dục.

2. Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội.

3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

• Hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn.

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

4. Nhiệm vụ nghiên cứu

• Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
• Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn.
• Tính cần thiết, khả thi: Các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

5. Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục, hoàn cảnh thực tiễn của trường Trung học phổ thông thì sẽ nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn.

6. Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

• Một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn trường Trung học phổ thông Trung Văn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

6.2 Giới hạn về khách thể điều tra

• Nhóm 1: Ban giám hiệu trường Trung học phổ thông Trung Văn.
• Nhóm 2: Tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội.
• Nhóm 3: Giáo viên của trường Trung học phổ thông Trung Văn.

6.3 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

• Trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội

7. Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Phương pháp phân tích – tổng hợp, phân loại – hệ thống hóa và cụ thể hóa các vấn đề lý luận có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài.

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn : Xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài và thăm dò tính cần thiết, khả thi của các biện pháp quản lý được đề xuất. Bao gồm:

• Phương pháp quan sát.
• Phương pháp điều
• Phương pháp lấy ý kiến khách thể khảo sát.

7.2 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.

• Nhóm phương pháp thống kê toán học:

Sử dụng các công thức toán thống kê như: số trung bình, tần suất, hệ số tương quan v.v.. để xử lý các kết quả nghiên cứu. Trên cơ sở đó rút ra các nhận xét khoa học về quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn trường Trung học phổ thông.

8. Đóng góp của luận văn

Nghiên cứu, đánh giá và chỉ ra được thực trạng, đề xuất 6 biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội góp phần kế hoạch hóa, chi tiết hóa việc chỉ đạo, quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường trong điều kiện đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

9. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn bao gồm trong 3 chương:

• Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
• Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội.
• Chương 3: Biện pháp quản lý nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG Trung học phổ thông TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở trường Trung học phổ thông là một nội dung được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm. Lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn được kế thừa những thành tựu trong nghiên cứu về quản lý nói chúng, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường nói riêng.

Trong quyển “Giáo dục Việt Nam những thập niên đầu thế kỷ XXI Chiến lược phát triển” của tác giả Đặng Bá Lãm (2013) đã có những phân tích khá sâu sắc về giải pháp quản lý giáo dục nói chung, quản lý hoạt động tổ chuyên môn nói riêng [18]. Trong cuốn “Hệ thống giáo dục hiện đại trong nhũng năm đầu thế kỷ XXI” của tác giả Trần Khánh Đức, Vũ Ngọc Hải đã trình bày quan điểm, mục tiêu và biện pháp phát triển giáo dục và hệ thống giáo dục . Ngoài ra còn có nhiều tài liệu khác đề cập đến vấn đề này.

Đã có một số tác giả nghiên cứu về vấn đề quản lý hoạt động chuyên môn, quản lý (xây dựng và phát triển) đội ngũ tổ trưởng chuyên môn (TTCM) nhằm nâng cao chất lượng dạy học:

• Trần Thanh Hải (2016), Nhũng biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy học ở các trường Trung học phổ thông, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Đặng Tiến Dương (2021), Một số biện pháp phát triển đội ngũ Tổ trưởng chuyên môn ở các trường Trung học phổ thông công lập huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục, Đại học Vinh.
• Nguyễn Thu Thủy (2022), Biện pháp chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông huyện Thạch Thất, Hà Nội, Luận án tiến sĩ quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Giang Thị Thu Hà(2022), Biện pháp chỉ đạo của hiệu trưởng đối với tổ trưởng chuyên môn tại trường Trung học phổ thông Lý Thường Kiệt quận Long Biên, Hà Nội, luận án thạc sĩ quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Lê Quang Hoa (2025), Quản lý hoạt động chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Vân Hà huyện Đông Anh, Hà Nội, Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Nguyễn Ngọc Toán (2025), Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Yên Mỹ tỉnh Hưng Yên, Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội…

Nhận xét:

Các nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông đã được chú ý nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng trường Trung học phổ thông, nhưng quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay thì còn ít được nghiên cứu.

Trên địa bàn thành phố Hà Nội có nhiều công trình thuộc lĩnh vực quản lý giáo dục nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau của quản lý giáo dục như: quản lý dạy học, quản lý giáo dục đạo đức, quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, quản lý giáo dục hướng nghiệp…, nhưng nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở nhà trường Trung học phổ thông thành phố Hà Nội và ở quận Nam Từ Liêm- Thành phố Hà Nội còn rất hạn chế. Vì vậy đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Trung Văn Quận Nam Từ liêm, Thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục” được lựa chọn nghiên cứu nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy và học trong trường Trung học phổ thông quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội.

1.2 Quản lý

1.2.1. Khái niệm quản lý

Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra giải thích không giống nhau về quản lý. Cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về quản lý. Đặc biệt là kể từ thế kỷ XXI, các quan niệm về quản lý lại càng phong phú. Các trường phái quản lý học đã đưa ra những định nghĩa về quản lý như sau:

Taylor: “Làm quản lý là bạn phải biết rõ: muốn người khác làm việc gì và hãy chú ý đến cách tốt nhất, kinh tế nhất mà họ làm”. Harold Koontz: “Quản lý là xây dựng và duy trì một môi trường tốt giúp con người hoàn thành một cách hiệu quả mục tiêu đã định”.[12]

• Các nhà khoa học Việt Nam lại quan niệm quản lý như sau:

Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là nhũng tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chúc để vận hành tổ chúc, nhằm đạt mục đích nhất định”. [14]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý là sự tác động có ý thúc của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan”. [1]

Như vậy, tùy theo cách tiếp cận khác nhau mà các nhà khoa học có những cách hiểu khác nhau về quản lý, ta có thể thấy, đặc điểm cơ bản của quản lý: quản lý bao giờ cũng có một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định. Quản lý thể hiện mối liên hệ giữa hai bộ phận, đó là chủ thể quản lý (cá nhân hoặc tổ chức làm nhiệm vụ điều khiển) và đối tượng quản lý (bộ phận chịu sự quản lý), đây là quan hệ ra lệnh, phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc. Quản lý bao giờ cũng là quản lý con người. Quản lý là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quy luật khách quan.

Từ các quan điểm trên về quản lý, khái niệm quản lý được đề tài đưa ra là: Quản lý là tác động có tổ chúc có định hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý đật ra.

1.2.2 Chức năng quản lý

Khái niệm “chúc năng” được dùng với nhiều nghĩa khác nhau. Trong từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ này có hai nghĩa: “1. Hoạt động, tác dụng bình thường hoặc đặc trưng của một cơ quan, một hệ cơ quan nào đó trong cơ thể. 2. Tác dụng, vai trò bình thường hoặc đặc trưng của một người nào, một cái gì đó”.ď đây ta xét theo nghĩa thú 2.[27]

Trong khi đó, thuật ngũ “chúc năng” được G.Kh. Pôpôp viết: “Trước hết, là một bộ phận của hoạt động quản lý. Hai là, một bộ phận đã được tách riêng ra của hoạt động quản lý…Chúc năng quản lý là một loại hoạt động quản lý đặc biệt, sản phẩm của quá trình phân công lao động và chuyên môn hóa trong quản lý, tiêu biểu bởi tính chất tương đối độc lập của nhũng bộ phận của quản lý.” [29]

Nói về chức năng quản lý, các tác giả cho nhiều ý kiến không giống nhau. Người cho rằng có 3, người nói 4, người nói 5. Tuy nhiên, hầu hết đều đề cập đến 4 chức năng chủ yếu, đó là: lập kế hoạch, tổ chức (nhân sự, tổ chức bộ máy), lãnh đạo (chỉ đạo, tổ chức thực hiện) và kiểm tra, bên cạnh đó “thông tin” là mạch máu của quản lý. Thông tin đầy đủ, khách quan, kịp thời, cập nhật, chính xác là căn cứ để hoạch định kế hoạch. Các chức năng này có mối quan hệ qua lại khăng khít với nhau.

• Chúc năng lập kế hoạch

Khái niệm: “Lập kế hoạch là thiết kế các bước đi cho hoạt động tương lai để đạt được các mục tiêu đã xác định thông qua việc sủ dụng tối ưu nhũng nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực và nguồn lực thông tin) đã có và sẽ khai thác”. [15]

Trong quản lý, lập kế hoạch là hành động đầu tiên của người quản lý, là việc làm cho tổ chức phát triển theo kế hoạch.

Tầm quan trọng của việc lập kế hoạch trong quản lý là:

• Nó có khả năng ứng phó với sự bất định và sự thay đổi.
• Lập kế hoạch cho phép nhà quản lý tập trung chú ý vào các mục tiêu.
• Lập kế hoạch cho phép lựa chọn những phương án tối ưu, tiết kiệm nguồn lực, tạo hiệu quả hoạt động cho toàn bộ tổ chức.
• Lập kế hoạch là tạo điều kiện dễ dàng cho việc kiểm tra.

Các bước của lập kế hoạch:

• Bước 1: Nhận thức đầy đủ về yêu cầu của cấp trên thông qua những chỉ thị, nghị quyết.
• Bước 2: Phân tích trạng thái xuất phát của đối tượng quản lý, thường người ta dùng phân tích SWOT. Nghĩa là phải thấy được điểm mạnh, điểm yếu, thời cơ và nguy cơ của cả hệ thống. Đây là căn cứ quan trọng để hoạch định kế hoạch.
• Bước 3: Xác định nguồn lực cần thiết cho việc thực hiện kế hoạch, đây là điều kiện làm cho kế hoạch khả thi; đó là nguồn lực bên trong và nguồn lực bên ngoài, nhưng quan trọng hơn là nguồn lực bên trong.
• Bước 4: Xây dựng “sơ đồ khung” của việc lập kế hoạch, tức là xác định mục đích, mục tiêu, xác định các chuẩn đo đạc kết quả và lựa chọn chiến lược, chiến thuật để thực hiện các mục tiêu.
• Bước 5: Xây dựng các chương trình hành động trong kế hoạch.

Chúc năng tổ chúc

• Khái niệm: “Chúc năng tổ chúc là việc thiết kế cơ cấu các bộ phận sao cho phù hợp với mṇc tiêu của tổ chúc. Trong quá trình thực hiện chú ý đến phương thúc hoạt động, quyền hạn, nguồn lực của tùng bộ phận, thành viên của tổ chúc”. [15]

Theo quan niệm của Ernest Dale, chức năng tổ chức như một quá trình bao gồm các bước sau:

• Bước 1: Lập danh sách các công việc cần phải hoàn thành để đạt được mṇc tiêu.
• Bước 2: Phân chia toàn bộ công việc thành các nhiệm vṇ để các thành viên hay bộ phận trong tổ chúc thực hiện một cách thuận lợi và hợp lôgic, bước này gọi là phân công lao động.
• Bước 3: Kết hợp các nhiệm vṇ một cách lôgic và hiệu quả.
• Bước 4: Thiết lập cơ chế điều phối, tạo thành sự liên kết hoạt động giũa các thành viên hay bộ phận, tạo điều kiện đạt mṇc tiêu một cách dễ dàng.
• Bước 5: Theo dõi, đánh giá tính hiệu nghiệm của cơ cấu tổ chúc và tiến hành điều chỉnh nếu cần. [15]

Chúc năng lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện

• Chức năng lãnh đạo, chỉ đạo là quá trình tác động đến các thành viên của tổ chức làm cho họ nhiệt tình, tự giác, nỗ lực phấn đấu đạt các mục tiêu của tổ chức. Đây là chức năng thể hiện năng lực của nhà quản lý.
• Chức năng lãnh đạo, chỉ đạo là quá trình sử dụng quyền lực quản lý để tác động đến các đối tượng bị quản lý (con người, các bộ phận) một cách có chủ đích nhằm phát huy hết tiềm năng của họ hướng vào việc đạt mục tiêu chung của hệ thống.

Chúc năng kiểm tra

• Chức năng kiểm tra là những hoạt động của chủ thể quản lý nhằm đánh giá và xử lý những kết quả của quá trình vận hành tổ chức.
• Mục đích của kiểm tra nhằm bảo đảm các kế hoạch thành công, phát hiện kịp thời những sai sót, tìm ra nguyên nhân và biện pháp sửa chữa kịp thời các sai sót đó. Muốn cho công việc kiểm tra có kết quả, cần có những kế hoạch rõ ràng, làm căn cứ cung cấp những chỉ tiêu xác đáng cho việc kiểm tra, sắp xếp tổ chức khoa học, hợp lý nhằm xác định chính xác nhiệm vụ của từng bộ phận, cá nhân trong việc thực hiện kế hoạch.

Các bước kiểm tra:

• Xây dựng các tiêu chuẩn
• Đo đạc việc thực hiện
• Điều chỉnh các sai lệch nhằm làm cho toàn bộ hệ thống đạt mục tiêu đã định.
• Bốn chức năng quản lý này gắn bó chặt chẽ với nhau, đan xen lẫn nhau.
• Để quản lý thành công, cần phải thực hiện tốt các chức năng và biết phối hợp một cách có hiệu quả 4 chức năng quản lý nói trên.
• Có thể mô tả mối quan hệ giữa các chức năng quản lý như hình 1.1

Hình 1.1. Mối quan hệ giũa các chúc năng quản lý

1.3 Tổ chuyên môn và hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông

1.3.1. Tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông

Tổ chuyên môn: Theo quy định của Điều lệ trường Trung học “Giáo viên trong trường Trung học phổ thông được tổ chúc thành các tổ chuyên môn theo môn học hoặc nhóm môn học. Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng, 01 đến 02 tổ phó do hiệu trưởng bổ nhiệm và giao nhiệm vụ vào đầu năm học” [4].

• Về số lượng: Mỗi tổ chuyên môn có ít nhất 5 thành viên. Nếu không đủ 05 giáo viên cùng bộ môn thì phải thành lập tổ chuyên môn ghép gồm những giáo viên bộ môn có chuyên môn được đào tạo gần nhau như: Toán -Tin, Lý – Hóa – Công nghệ; Ngữ văn – Sử – Địa – Giáo dục công dân…
• Về chế độ, thời gian làm việc của các tổ chuyên môn: tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hay khi hiệu trưởng yêu cầu.
• Nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường Trung học phổ thông [4]:
• Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;
• Chịu trách nhiệm giảng dạy cho học sinh theo nội dung chương trình đã được đào tạo đồng thời chịu trách nhiệm trước nhà trường về chất lượng đào tạo bộ môn;
• Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và các quy định khác hiện hành;
• Giới thiệu cho hiệu trưởng bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó;
• Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên.

1.3.2. Hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông

Hoạt động của tổ chuyên môn chính là các hoạt động nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao cho tổ chuyên môn và các giáo viên trong tổ. Hoạt động của tổ chuyên môn có vai trò quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường. Hoạt động của tổ chuyên môn phải bám sát nội dung chương trình dạy học theo quy định của Bộ, Sở và nhà trường. Nội dung hoạt động tổ chuyên môn bao gồm:

1.3.2.1 Hoạt động xây dựng kế hoạch chung của tổ và hướng dẫn các giáo viên trong tổ xây dựng kế hoạch cá nhân.

Trên cơ sở kế hoạch năm học của nhà trường, khung phân phối chương trình do Bộ và Sở ban hành; căn cứ vào đặc điểm tình hình của nhà trường, các điều kiện đáp ứng: Cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ… tổ chuyên môn có nhiệm vụ hướng dẫn các thành viên trong tổ xây dựng kế hoạch cá nhân, trong đó cần xác định các nhiệm vụ trọng tâm cần giải quyết, các chỉ tiêu phấn đấu đạt được và đi kèm với các giải pháp thực hiện hiệu quả.

Căn cứ vào kế hoạch cá nhân đã được xây dựng, các tổ chuyên môn tổng hợp các số liệu, các chỉ tiêu phấn đấu và thống nhất thành chỉ tiêu phấn đấu của tổ. Đồng thời, căn cứ vào đặc điểm, điều kiện cụ thể của từng Tổ chuyên môn để xây dựng các giải pháp thực hiện mang tính khả thi cao để thống nhất và tổ chức thực hiện.

1.3.2.2. Thực hiện kế hoạch dạy học theo nội dung chương trình đã được đào tạo đồng thời chịu trách nhiệm trước nhà trường về chất lượng đào tạo bộ môn

Trên cơ sở kế hoạch dạy học đã được phê duyệt, Tổ chuyên môn có trách nhiệm thay mặt hiệu trưởng chỉ đạo, tổ chức các hoạt động dạy học theo đúng quy định. Trong quá trình thực hiện, căn cứ vào các điều kiện đáp ứng, khả năng tiếp thu của học sinh, Tổ chuyên môn có thể chỉ đạo giáo viên lồng ghép, tích hợp một số nội dung nhằm kích thích, tạo hứng thú học tập cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả bài học. Cùng với giáo viên bộ môn, tổ chuyên môn chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng nhà trường về chất lượng giảng dạy của từng giáo viên bộ môn.

1.3.2.3 Tổ chúc giám sát, kiểm tra, đánh giá chất lượng dạy học bộ môn của giáo viên trong tổ, chất lượng học của HS

Vào đầu mỗi năm học, tổ chuyên môn kết hợp với nhà trường tổ chức khảo sát chất lượng của các khối lớp và bàn giao chất lượng từng bộ môn cho giáo viên, cho Tổ chuyên môn; giữa học kỳ, cuối học kỳ và cuối năm học tổ chức kiểm tra, đánh giá mức độ tiến bộ của từng khối lớp; đánh giá hiệu quả chất lượng giảng dạy của từng giáo viên.

Việc kiểm tra, đánh giá chất lượng học tập của học sinh được tiến hành thường xuyên theo kế hoạch. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, nếu thấy cần thiết, nhà trường có thể yêu cầu tổ chuyên môn tổ chức kiểm tra đột xuất theo chỉ đạo của Ban giám hiệu.

1.3.2.4 Hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém của các bộ môn mà Tổ phụ trách

Bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém là nhiệm vụ thường xuyên của các nhà trường, trong đó Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp diễn ra các hoạt động. Căn cứ vào chất lượng đội ngũ giáo viên trong tổ, Tổ trưởng chuyên môn tham mưu cho hiệu trưởng trong việc sắp xếp bố trí giáo viên phù hợp với các đối tượng học sinh. Bố trí giáo viên có năng lực tốt cho đối tượng học sinh giỏi. Tránh trường hợp lãng phí trong phân công giáo viên.

1.3.2.5 Hoạt động bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ cho các giáo viên trong Tổ

Bên cạnh các hoạt động giảng dạy thường xuyên, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ là một hoạt động thường xuyên, thường trực của giáo viên, của các tổ chuyên môn. Bằng hoạt động triển khai các chuyên đề chuyên sâu, phát động phong trào viết sáng kiến, đúc rút kinh nghiệm, phong trào trở thành giáo viên giỏi các cấp… tổ chuyên môn thực sự là nơi “rèn dũa”, nâng cao tay nghề cho giáo viên.

1.3.2.6 Đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và các quy định khác hiện hành

Căn cứ vào Thông tư 30/2019/TT-BGDĐT ngày 22/10/2019 ban hành quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên, các văn bản hướng dẫn hiện hành về đánh giá, xếp loại công chức, viên chức, tổ chuyên môn chịu trách nhiệm trước nhà trường trong việc thu thập nguồn minh chứng, tổ chức đánh giá, phân xếp loại cán bộ giáo viên theo đúng quy định, đảm bảo công bằng, khách quan, chú ý đến tính động viên, khích lệ, có tác dụng thúc đẩy quá trình phát triển nghề nghiệp của giáo viên.

Căn cứ vào kết quả đánh giá này, tổ chuyên môn có thể tham mưu cho Nhà trường các giải pháp nhằm không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên và hoạch định các chính sách động viên, kích cầu phù hợp.

1.3.2.7 Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên

Căn cứ vào thành tích công tác, những đóng góp của mỗi cá nhân cho tập thể, tổ chuyên môn lựa chọn, giới thiệu cho hiệu trưởng các giáo viên có thành tích xuất sắc trong năm học, trong học kỳ, trong thực hiện các chuyên đề để tổ chức biểu dương, khen thưởng kịp thời. Đồng thời, tổ chuyên môn cũng là nơi trực tiếp giải quyết, xử lý các sai phạm của giáo viên, đề xuất hiệu trưởng nhà trường thi hành hoặc đề xuất cấp trên thi hành kỷ luật đối với người vi phạm.

1.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn

Quản lý là tác động có tổ chúc, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý, nhằm sủ dụng và khai thác có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội để đạt được mục đích quản lý đật ra.

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn là tác động có tổ chúc, có định hướng của tổ trưởng đến hoạt động tổ chuyên môn nhằm đảm bảo cho hoạt động của tổ chuyên môn đi vào nề nếp đạt hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tế của trường, trong đó sủ dụng và khai thác có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội để nâng cao chất lượng giảng dạy, giáo dục trong nhà trường.

Nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường Trung học phổ thông

• Theo chúc năng quản lý

Nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn có thể là:

• Quản lý công tác kế hoạch và thực hiện kế hoạch dạy học của các tổ chuyên môn và giáo viên.
• Quản lý công tác tổ chức dạy học và bồi dưỡng giáo viên, học sinh theo yêu cầu của hoạt động chuyên môn.
• Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn, kế hoạch dạy học của giáo viên.
• Quản lý công tác đổi mới nâng cao chất lượng hoạt động dạy học của tổ chuyên môn và của giáo viên.

Theo nội dung hoạt động của tổ chuyên môn

Nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng là:

• Quản lý việc xây dựng kế hoạch dạy học môn học và các hoạt động giáo dục thông qua dạy học do tổ chuyên môn phụ trách.
• Quản lý việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học của giáo viên.
• Quản lý hoạt động bồi dưỡng nâng cao chất lượng học tập của học
• Quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên và tổ chức sinh hoạt chuyên đề theo yêu cầu giáo dục và các hoạt động giáo dục ngoài môn học.
• Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả dạy học của giáo viên.

Trong đề tài này luận văn sử dụng phối hợp các cách tiếp cận trên để nghiên cứu quản lý hoạt động của tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn trường Trung học phổ thông.

1.4.1. Quản lý kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn và giáo viên

Đây là quá trình xác định mục tiêu hoạt động của tổ chuyên môn và quy định những biện pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu. Nó có vai trò định hướng cho toàn bộ các hoạt động, là cơ sở để huy động tối đa các nguồn lực cho việc thực hiện các mục tiêu và là căn cứ cho việc kiểm tra đánh giá quá trình thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trường, của tổ cũng như của từng cá nhân.

Các loại kế hoạch của nhà trường cần quản lý đối với hoạt động tổ chuyên môn và đối với giáo viên.

• Bảng 1.1. Các loại kế hoạch trong công tác quản lý tổ chuyên môn và giáo viên.

Biện pháp quản lý kế hoạch của tổ trưởng đối với hoạt động tổ chuyên môn

Để lập được kế hoạch đáp ứng với mục tiêu, sát với tình hình thực tế và có tính khả thi thì tổ trưởng tiến hành các bước sau:

• Nâng cao nhận thức cho giáo viên: Công việc này yêu cầu tổ trưởng cần làm cho giáo viên trong tổ hiểu rõ vai trò, đặc điểm và cách thức làm kế hoạch.
• Thành lập nhóm để xây dựng kế hoạch: Sau khi giáo viên được nâng cao nhận thức, tổ trưởng tiến hành thành lập các nhóm gồm các nhóm trưởng, nhóm trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch. Đội ngũ này có trách nhiệm:
• Xác định mục tiêu, chương trình công tác của nhóm trên cơ sở mục tiêu, kế hoạch phát triển của nhà trường.
• Tiến hành thu thập các thông tin, tổ chức đánh giá thông tin, dự báo sự phát triển từ đó xác định các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, các phương pháp, biện pháp thực hiện trong kỳ kế hoạch.
• Lập kế hoạch sơ bộ.
• Lập kế hoạch chính thức.

1.4.2. Quản lý thực hiện chương trình dạy học của các giáo viên trong tổ chuyên môn

Giáo viên là chủ thể quản lý trực tiếp hoạt động dạy học, vì hoạt động bao giờ cũng diễn ra ở cấp độ cá nhân, gắn liền với chủ thể hoạt động. Nội dung quản lý hoạt động dạy học của tổtrưởng thông qua tổ chuyên môn bao gồm:

• Quản lý việc lập kế hoạch dạy học của giáo viên.
• Quản lý việc thực hiện kế hoạch dạy học của giáo viên.
• Quản lý lớp học và hoạt động của học sinh trong các hoạt động giáo dục ngoài môn học.
• Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học
• Quản lý việc phát triển kế hoạch dạy học và giáo dục của giáo viên trong chu trình dạy học tiếp theo.
• Quản lý hoạt động nâng cao chất lượng học tập của học

Các biện pháp thực hiện nội dung quản lý hoạt động nâng cao chất lượng học tập của học sinh.

• Khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng học tập của học

Ngay từ đầu năm học tổ trưởng đã phải cùng với Ban giám hiệu tổ chức kiểm tra các môn văn hóa để đánh giá và phân loại chất lượng học sinh của các lớp để phân loại học sinh và tiến hành bàn giao chất lượng cho tổ, nhóm chuyên môn, cho giáo viên chủ nhiệm và cho giáo viên bộ môn.

• Lập kế hoạch nâng cao chất lượng học tập của học

Căn cứ vào kết quả đã khảo sát về tình hình thực tế của học sinh toàn trường, tổ trưởng chuyên môn chỉ đạo Ban chuyên môn đã tiến hành phân công giáo viên phù hợp, có năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức tốt trực tiếp tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém. Đồng thời, phân công giáo viên tham gia ôn luyện để nâng cao chất lượng đại trà đối với các lớp học sinh có học lực trung bình và trung bình khá. Từ đó thống nhất kế hoạch nâng cao chất lượng học tập của học sinh, thông qua thời khóa biểu.

• Thực hiện kế hoạch nâng cao chất lượng học tập của học

Căn cứ vào kế hoạch đã đề ra, tổ trưởng tổ chức, triển khai kế hoạch và quản lý hoạt động dạy học của giáo viên để nâng cao chất lượng học tập của học sinh cả về thời gian và chất lượng học tập, tinh thần, thái độ và phương pháp học tập. Để quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh người quản lý cần chú ý tới việc quản lý hoạt động học của học sinh cũng như hoạt động dạy của giáo viên trong tổ. Người tổ trưởng chuyên môn cần phát huy tối đa năng lực của mỗi giáo viên trong việc truyền thụ kiến thức cho học sinh, giúp cho học sinh tích cực, chủ động trong việc tham gia vào quá trình học tập- Với cách thức hiện nay, đó chính là việc nghiên cứu bài học.

1.4.3 Quản lý việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên trong tổ chuyên môn

Quản lý việc thực hiện nền nếp dạy học của giáo viên trong tổ chuyên môn là hoạt động quan trọng nhằm đảm bảo thực hiện kế hoạch, chương trình giảng dạy, giáo dục. Thực hiện tốt nền nếp, qui chế chuyên môn là yêu cầu bắt buộc để nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường. Quản lý việc thực hiện nội quy, quy chế và quy định của ngành, của Sở và của trường là yếu tố tiên quyết để thực hiện thắng lợi mục tiêu giáo dục đã đề ra.

Nội dung quản lý hoạt động dạy học của tổ trưởng thông qua tổ chuyên môn bao gồm:

• Tổ chức cho Tổ trưởng chuyên môn, giáo viên nắm vững các quy định về thực hiện giờ lên lớp và phương pháp phân tích sư phạm tiết dạy.
• Chỉ đạo Tổ chuyên môn tổ chức thảo luận về quy định soạn bài, thống nhất mục tiêu nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học.
• Phối hợp cùng với thư viện cung cấp đến giáo viên đầy đủ sách giáo khoa và tài liệu tham khảo của bộ môn.
• Kiểm tra việc soạn giáo án, chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên.
• Kiểm tra việc giáo viên thực hiện giờ lên lớp, thực hiện tiết ngoại khóa.
• Quy định chế độ thông tin báo cáo về việc dạy bù, dạy thay khi giáo viên không lên lớp theo kế hoạch.
• Tổ chức dự giờ và đánh giá giờ dạy của giáo viên.
• Tổ chức việc ra đề kiểm tra, chấm trả bài đúng quy chế.
• Kiểm tra và đánh giá rút kinh nghiệm việc giáo viên chuẩn bị và thực hiện các yêu cầu của hồ sơ chuyên môn.

1.4.4. Quản lý việc tổ chức hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của tổ chuyên môn

Đổi mới dạy học lấy học sinh làm trung tâm và đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá là hai hoạt động có mối quan hệ khăng khít với nhau. Đổi mới tạo điều kiện để đổi mới kiểm tra, đánh giá.Đổi mới kiểm tra, đánh giá có tác động thúc đẩy đối với phương pháp dạy học. Việc đổi mới phương pháp dạy học không thể thành công nếu không đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá. Đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học , kiểm tra, đánh giá theo hướng khoa học, hiện đại, tăng cường mối quan hệ thúc đẩy lẫn nhau giữa các hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động dạy học, giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục. Bởi vậy, tổ trưởng cần quản lý, chỉ đạo Tổ chuyên môn họp thảo luận xây dựng bộ tiêu chí đánh giá về đổi mới phương pháp gắn với đặc trưng của bộ môn, gắn nội dung thực hiện đổi mới phương pháp dạy học vào việc dự giờ, thanh tra, kiểm tra giáo viên, đặc biệt là trong các tiết hội giảng.

Quản lý chỉ đạo GV thực hiện nghiêm túc việc xây dựng ma trận đề cho mỗi bài kiểm tra dài cũng như bài kiểm tra cuối kỳ, cuối năm; tăng cường ra câu hỏi kiểm tra để bổ sung cho thư viện câu hỏi của trường. Khi chấm bài kiểm tra phải có phần nhận xét, động viên sự cố gắng tiến bộ của học sinh. Việc cho điểm có thể kết hợp giữa đánh giá kết quả bài làm với theo dõi sự cố gắng, tiến bộ của học sinh. Chú ý hướng dẫn học sinh đánh giá lẫn nhau và biết tự đánh giá năng lực của mình.

Nội dung quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của tổ trưởng bao gồm:

• Tổ chức cho giáo viên nghiên cứu, quán triệt yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học.
• Yêu cầu giáo viên hướng dẫn học sinh phương pháp tự học, tự nghiên cứu bài học ở nhà.
• Chỉ đạo giáo viên thực hiện đổi mới cách kiểm tra, đánh giá học
• Tổ chức thao giảng, nhân điển hình các tiết dạy tốt theo hướng đổi mới phương pháp dạy học.

Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.

1.4.5. Quản lý bồi dưỡng, tự bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và công tác nghiên cứu khoa học cho giáo viên

Để quản lý tốt công tác tự học, tự bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học của giáo viên, ngay từ đầu năm học, Tổ trưởng chuyên môn phải bàn bạc thống nhất với ban giám hiệu xây dựng kế hoạch tự học, tự bồi dưỡng cho giáo viên.

Hàng năm, cùng với Ban giám hiệu nhà trường,tổ trưởng tiến hành đánh giá, phân loại năng lực của từng giáo viên trong tổ để có kế hoạch bồi dưỡng giáo viên. Việc đánh giá, phân loại giáo viên phải đảm bảo nguyên tắc: công khai, công tâm, chính xác. Để phân loại giáo viên một cách khách quan, tổ trưởng phải thu thập và phân tích thông tin từ nhiều kênh, như: Dự giờ thăm lớp, dùng phiếu thăm dò học sinh, thông qua nhóm chuyên môn, tham khảo ý kiến từ phía các giáo viên chủ nhiệm… Đây là việc làm rất cần thiết đối với tổ trưởng chuyên môn trong việc quản lý giáo viên. Việc phân loại đúng giáo viên, giúp tổ trưởng phân công giảng dạy phù hợp, tổ chức bồi dưỡng giáo viên đúng năng lực làm cho công tác giảng dạy của giáo viên đáp ứng được yêu cầu của người học, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường. Cùng với Ban giám hiệu,tổ trưởng cân nhắc xem trong tổ chuyên môn, ai có khả năng đi đào tạo trên chuẩn, đào tạo ngắn hạn, dài hạn để động viên khuyến khích giáo viên tham gia các học tập trên chuẩn, như đào tạo Thạc sĩ và các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn ngắn hạn theo chương trình bồi dưỡng thường xuyên của Bộ, Sở. Phải coi vấn đề bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao nghiệp vụ và quyền lợi và nghĩa vụ đối với mọi giáo viên.

Tổ trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn bàn bạc để lên kế hoạch cụ thể về vấn đề tự học, tự bồi dưỡng của tổ mình qua việc phân công cụ thể cho từng giáo viên nghiên cứu những vấn đề cần thiết để thảo luận trước tổ trong buổi họp chuyên môn như: Những nội dung dạy học khó, phương pháp dạy học mới, những chuyên đề về đổi mới phương pháp giảng dạy… Từ đó, các giáo viên được phân công chịu trách nhiệm giảng dạy nêu vấn đề để cả tổ cùng bàn bạc, thảo luận đi đến thống nhất chung.

Tổ trưởng có kế hoạch phân công giáo viên kèm cặp giúp đỡ lẫn nhau trong chuyên môn: Người có năng lực giúp đỡ người yếu hơn, đặc biệt là đối với những giáo viên trẻ mới ra trường đang có thời gian tập sự phải phân công người kèm cặp hướng dẫn chu đáo. Tổ trưởng cần phải tạo điều kiện tối đa theo quy định để giáo viên đang tập sự có điều kiện dự giờ thăm lớp, học hỏi đồng nghiệp. Trong bản kế hoạch của mình, mỗi cá nhân đều phải đăng ký vấn đề tự học, tự bồi dưỡng.

Ngay từ đầu năm học, tổ trưởng cần gợi ý cho mỗi cá nhân trong tổ chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm trong năm và xây dựng kế hoạch bảo vệ đề cương, bảo vệ chính thức. Phải coi việc viết sáng kiến kinh nghiệm là việc làm thường trực, bắt buộc đối với tất cả các giáo viên và là tiêu chí quan trọng trong việc xếp loại thi đua đối với tổ trưởng và mỗi cá nhân.

Để có điều kiện tốt cho giáo viên trong công tác tự học, tự bồi dưỡng tổ trưởng chuyên môn phải chủ động trao đổi với BGH hoặc phó hiệu trưởng chuyên môn có kế hoạch thường xuyên tổ chức các chuyên đề, hội thi trong nhà trường như: Chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học, dạy học bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng, dạy học hướng đối tượng, chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo học sinh yếu – kém, chuyên đề trao đổi kinh nghiệm luyện thi đại học, hội thi chọn giáo viên dạy giỏi cấp trường, phong trào dự giờ thăm lớp do công đoàn tổ chức, hội thi làm đồ dùng dạy học, các chuyên đề ngoại khóa… Tất cả các hoạt động đó đều có tác dụng nâng cao năng lực dạy học của giáo viên. Vì vậy, nhà trường phải có kế hoạch cụ thể để tất cả giáo viên tham gia. Sau mỗi lần tổ chức các hội thi đều phải rút kinh nghiệm, tổng hợp khen – chê đúng lúc, đúng chỗ để động viên khuyến khích mọi người.

1.4.6. Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch chuyên môn

– Kiểm tra là chức năng cơ bản, có vai trò quan trọng trong quá trình quản lý trường học nói chung, quản lý hoạt động tổ chuyên môn nói riêng. Chúng ta có thể khẳng định rằng, quản lý mà không có kiểm tra thì coi như không có quản lý. Vì vậy, kiểm tra, đánh giá hoạt động chuyên môn của tổ trưởng là biện pháp quan trọng không thể thiếu được trong quá trình quản lý. Mục đích kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng:

Kiểm tra hoạt động chuyên môn nhằm nắm bắt được tinh thần thái độ thực hiện quy chế chuyên môn, thực hiện nhiệm vụ của người giáo viên và có tác dụng uốn nắn, giáo dục những giáo viên có tư tưởng sai lệch trong hoạt động chuyên môn.

Kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn nhằm mục đích đưa nề nếp hoạt động chuyên môn trong tổ thành kỷ cương trách nhiệm, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

Kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn còn giúp cho tổ trưởng các tổ chuyên môn nhà trường kịp thời điều chỉnh kế hoạch hoạt động chuyên môn của tổ cho đúng hướng, phù hợp với thực tiễn nhà trường và đảm bảo cho hoạt động chuyên môn đạt được mục tiêu đã định.

Để tránh tình trạng phát động phong trào, nhưng không tổ chức kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm mà để cả một thời gian dài mới nhìn lại, trong quá trình quản lý hoạt động tổ chuyên môn, tổ trưởng phải coi công việc kiểm tra, đánh giá là công việc thường xuyên, đều đặn và kiểm tra ở mọi góc độ theo kế hoạch đã định trước, kiểm tra đột xuất, kiểm tra thông qua các hình thức nắm bắt thông tin trong tập thể giáo viên và học sinh.

Ngay từ đầu năm học, tổ trưởng CM phải căn cứ vào kế hoạch hoạt động chuyên môn chung trong cả trường, kế hoạch hoạt động của tổ để đề ra kế hoạch cụ thể trong công tác kiểm tra, đánh giá.

Khâu kiểm tra, đánh giá hoạt động chuyên môn là khâu rất phức tạp nhưng lại cực kỳ quan trọng, đòi hỏi tổ trưởng CM phải sử dụng nhiều kênh, nguồn thông tin trong kiểm tra, đánh giá. Đánh giá phải đúng, mang tính sư phạm để phát huy được sức mạnh của nội lực trong tập thể sư phạm. Hoạt động chuyên môn là hoạt động đặc thù nên công tác kiểm tra đánh giá của tổ trưởng phải kết hợp cả khoa học quản lý, khoa học sư phạm thì mới có hiệu quả.

Kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn phải tiến hành thường xuyên mỗi buổi học, tuần học, tháng học và liên tục thông báo, rút kinh nghiệm có thể là riêng đối với cá nhân giáo viên, hoặc trước tập thể cả tổ nếu thấy vấn đề cần phải đưa ra rút kinh nghiệm chung.

Trong kiểm tra đánh giá hoạt động chuyên môn, tổ trưởng CM phải thực sự khách quan, công tâm vì mục đích phát triển chung của cả nhà trường. Tránh tình trạng thiên vị, áp đặt và chủ nghĩa cá nhân trong công tác kiểm tra đánh giá nói chung, kiểm tra hoạt động của tổ chuyên môn nói riêng. Có như vậy hoạt động của các tổ chuyên môn trong nhà trường mới trở thành hoạt động nòng cốt, góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường.

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường

1.5.1. Yếu tố khách quan

• Nhu cầu nâng cao chất lượng giáo dṇc Trung học phổ thông

Hoạt động giáo dục là hoạt động rất quan trọng, góp phần to lớn thúc đẩy xã hội loài người phát triển vì nó tác động đến mọi hoạt động khác trong xã hội. Đặc biệt sự phát triển kinh tế của xã hội, nhất là sự hội nhập vào WTO, chúng ta rất cần đội ngũ nhân lực có chất lượng cao, sáng tạo và tự chủ trong công việc. Sự trì trệ của giáo dục phổ thông trong thời gian qua đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới về nội dung, chương trình và phương pháp, từ đó thúc đẩy việc đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông. Những vấn đề đó đã thúc đẩy tổ chuyên môn trong nhà trường Trung học phổ thông phải không ngừng đổi mới nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục Trung học phổ thông.

• Chủ trương chính sách của Đảng, nhà nước và Bộ Giáo dṇc và Đào tạo

Chiến lược phát triển giáo dục của Chính phủ đã khẳng định: “Để đi tắt đón đầu của một nước kém phát triển thì vai trò của giáo dục và khoa học công nghệ lại càng có tính chất quyết định. Giáo dục phải đi trước một bước, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Để thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh tế – xã hội” [7].

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật Giáo dục (2015, 2019), Báo cáo chính trị tại Đại hội XI của Đảng (2021) và chiến lược phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2021 – 2030, Nghị quyết 29-NQ/TƯ ngày 04/11/2023 của Ban chấp hành TƯ Đảng (khóa XI) về đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam đã chỉ rõ những quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục nước ta là:

Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội.

Xây dựng nền giáo dục có tính nhân dân, dân tộc, khoa học hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa, lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng.

Phát triển giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, tiến bộ khoa học công nghệ, củng cố quốc phòng an ninh.

Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ; phù hợp quy luật khách quan. Chuyển phát triển giáo dục và đào tạo từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu số lượng.

1.5.2. Yếu tố chủ quan

• Nhận thúc của tổ trưởng chuyên môn

Trong xu thế phát triển giáo dục hiện nay thì tổ trưởng CM trong các trường Trung học phổ thông nói riêng, các nhà quản lý giáo dục nói chung đều nhận thức được rằng phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng điều hành và quản lý hoạt động tổ chuyên môn của mình để qua đó tác động một cách có hiệu quả vào quá trình nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.

• Năng lực của Tổ Trưởng CM

Tổ trưởng CM cần có năng lực quản lý trên cơ sở có trình độ phẩm chất chính trị để nắm vững và thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ của ngành, của trường và tổ mình phụ trách.

Họ phải giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, phải nắm vững khoa học nghệ thuật quản lý để xác định được và thực hiện có hiệu quả các biện pháp quản lý, phải có nhân cách quản lý, từ đó mới tổ chức tốt quá trình quản lý nhà trường, tổ chuyên môn mà mình phụ trách.

Các điều kiện khác: Để nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường thì các điều kiện khác như: Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác dạy và học phải được tăng cường và liên tục bổ sung, nhất là các thiết bị thực hành và thiết bị để ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

1.6. Đổi mới giáo dục và yêu cầu đặt ra đối với quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường.

1.6.1 Đổi mới giáo dục hiện nay

Trong xu hướng toàn cầu và hội nhập quốc tế, sự bùng nổ của công nghệ thông tin, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và kinh tế tri thức. Thế giới đang chuyển từ kỷ nguyên công nghệ sang kỷ nguyên thông tin và phát triển nền kinh tế tri thức. Khoa học công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và tác động tới tất cả các lĩnh vực, làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc đời sống vật chất và tinh thần của xã hội. Các phát minh khoa học được áp dụng vào thực tiễn và thúc đẩy xã hội phát triển ngày càng nhanh. Kho tàng kiến thức của nhân loại ngày càng đa dạng, phong phú và ngày càng nhiều. Những điều này đòi hỏi giáo dục phải thay đổi, trước hết là đổi mới tư duy và hình thành triết lý phát triển giáo dục. Tư duy giáo dục là quá trình nhận thức bản chất, quy luật vận động, phát triển của giáo dục, là quá trình tư duy bằng khái niệm và quá trình làm giáo dục có sự thống nhất giữa nói và làm giáo dục theo khoa học. Triết lý giáo dục của chúng ta là: nền giáo dục vì mọi người, của mọi người, cho mọi người; nhà trường đem lại hạnh phúc đi học cho trẻ em; tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người đều có thể học tập; học để phát triển, hoàn thiện nhân cách, để sống tốt đẹp hơn.

Yêu cầu đổi mới giáo dục Trung học phổ thông phải đặt trong tổng thể đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo đó là: đổi mới từ mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp dạy – học, hình thức tổ chức các hoạt động học tập, quản lý, tài chính, cơ sở vật chất, xây dựng môi trường sư phạm, khoa học công nghệ, cộng đồng xã hội. Tiếp tục thực hiện giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ; cung cấp học vấn phổ thông đảm bảo các yêu cầu cơ bản, hiện đại gắn với thực tiễn của Việt Tiếp cận trình độ các nước phát triển trong khu vực và thế giới. Hình thành và phát triển động cơ, thái độ học tập đúng đắn, phương pháp học tập chủ động, tích cực, lòng ham học, ham hiểu biết, năng lực tự học, năng lực vận dụng vào cuộc sống, khả năng sáng tạo.

Đổi mới công tác quản lý giáo dục bao gồm rất nhiều nội dung từ việc xây dựng chủ trương Nghị quyết của Đảng đến xây dựng, sửa đổi, bổ sung và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về phân cấp quản lý giáo dục theo hướng tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục, hoàn chỉnh bộ máy tổ chức và cơ cấu của các cơ quan quản lý giáo dục; quy định về công khai đối với các cơ sở giáo dục, công tác thông tin tuyên truyền và ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục; cải cách hành chính trong lĩnh vực giáo dục; xây dựng công cụ đánh giá, kiểm định, chất lượng và hệ thống các tiêu chí, tiêu chuẩn cho công tác quản lý; hoàn thiện bộ máy và tăng cường các hoạt động thanh tra chuyên ngành; đổi mới công tác đánh giá cán bộ, đánh giá nhà trường và công tác thi đua khen thưởng.

1.6.2. Định hướng phát triển giáo dục đào tạo Việt Nam

• Mục tiêu phát triển giáo dục đào tạo ở Việt Nam 2016 – 2030
• Mục tiêu chung

Tạo bước chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục theo hướng tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới, phù hợp với thực tiễn Việt Nam, phục vụ thiết thực cho sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, của từng vùng, từng địa phương, hướng tới một xã hội học tập. Phấn đấu đưa nền giáo dục nước ta thoát khỏi tình trạng tụt hậu trên một số lĩnh vực so với các nước phát triển trong khu vực.

Ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, đặc biệt chú trọng nhân lực khoa học – công nghệ trình độ cao, cán bộ quản lý kinh doanh giỏi và công nhân kỹ thuật lành nghề, trực tiếp góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, đẩy mạnh tiến độ thực hiện phổ cập phổ thông trung học cơ sở.

Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp, chương trình giáo dục các cấp, các bậc học và trình độ đào tạo, phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu vừa tăng quy mô, vừa tăng cao chất lượng hiệu quả và đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới quản lý giáo dục, tạo cơ sở pháp lý và phát huy nội lực phát triển giáo dục.

• Mục tiêu cụ thể phát triển giáo dục Trung học phổ thông

Giáo dục phổ thông: Thực hiện giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ. Cung cấp học vấn phổ thông cơ bản, hệ thống và có tính hướng nghiệp, tiếp cận trình độ các nước phát triển trong khu vực. Xây dựng thái độ học tập đúng đắn, phương pháp học tập chủ động, tích cực, sáng tạo, lòng ham học, ham hiểu biết, năng lực tự học, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

Trung học phổ thông: Xây dựng và thực hiện chương trình hợp lý nhằm đảm bảo cho học sinh có học vấn phổ thông cơ bản theo một chuẩn thống nhất, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát huy năng lực của mỗi học sinh, giúp học sinh có những hiểu biết về kỹ thuật, chú trọng hướng nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân luồng sau trung học phổ thông, để học sinh vào đời hoặc chọn ngành nghề học tiếp sau khi tốt nghiệp.

• Giải pháp phát triển giáo dục 2016-2030 của Nhà nước
• Đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình giáo dục và đào tạo.
• Đổi mới quản lý giáo dục.
• Tiếp tục hoàn chỉnh cơ cấu, hệ thống giáo dục quốc dân và phát triển mạng lưới trường lớp, cơ sở giáo dục.
• Tăng cường nguồn tài chính, cơ sở vật chất cho giáo dục.
• Đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục.
• Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về giáo dục.

Đổi mới giáo dục và định hướng phát triển giáo dục đào tạo đã đặt ra nhiều vấn đề đổi mới trong trường Trung học phổ thông, trong đó có đổi mới hoạt động tổ chuyên môn hướng vào phát triển năng lực của người giáo viên và học sinh, tôn trọng hoạt động của các chủ thể quản lý trong nhà trường.

Tiểu kết chương 1

Trên cơ phân tích các tài liệu lý luận trong và ngoài nước, luận văn đã xác định được điểm mới trong hướng nghiên cứu của mình – nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng ở trường trung học phổ thông Trung Văn- Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Luận văn đã hệ thống hóa và xác định khung lý luận cơ bản của đề tài, bao gồm các vấn đề: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng là tác động có tổ chúc, có định hướng của tổ trưởng đến hoạt động tổ chuyên môn nhằm đảm bảo cho hoạt động của tổ chuyên môn đi vào nề nếp đạt hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tế của trường, trong đó sủ dụng và khai thác có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội để nâng cao chất lượng giảng dạy, giáo dục trong nhà trường. Nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn bao gồm: Quản lý công tác kế hoạch và thực hiện kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn và giáo viên. Quản lý công tác tổ chức dạy học và bồi dưỡng giáo viên, học sinh theo yêu cầu của hoạt động chuyên môn. Quản lý công tác đổi mới nâng cao chất lượng hoạt động dạy học của tổ chuyên môn và của giáo viên. Quản lý việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học của giáo viên.Quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên và tổ chức sinh hoạt chuyên đề theo yêu cầu giáo dục và các hoạt động giáo dục ngoài môn học. Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả dạy học của giáo viên. Quản lý việc sử dụng thiết bị đồ dùng dạy học phục vụ cho công tác giảng dạy và học tập của tổ chuyên môn

Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng bao gồm các yếu tố chủ quan và khách quan như: Năng lực quản lý của người tổ trưởng, vốn tri thức kinh nghiệm quản lý, năng lực và ý thức trách nhiệm của người giáo viên, các điều kiện về cơ sở vật chất… phục vụ cho hoạt động của tổ chuyên môn.

Đây là những vấn đề rất cơ bản, điều kiện cần thiết để tổ trưởng thực hiện các chức năng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá hoạt động tổ chuyên môn trong trường Trung học phổ thông. Những vấn đề lí luận đã xác định ở trên là cơ sở lí luận cần thiết để thiết kế phương pháp nghiên cứu, tổ chức khảo sát thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn nhằm xây dựng cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng CM. Từ đó, có cơ sở để nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường Trung học phổ thông nhằm nâng cao chất lượng dạy và học của nhà trường.

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com