Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Đề tài luận văn “Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam” được thực hiện với mục tiêu phân tích và xác định các yếu tố tác động đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố như: quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, cấu trúc vốn, khả năng quản lý rủi ro và các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ lạm phát đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Để thực hiện nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu định lượng đã được áp dụng, với mẫu nghiên cứu là các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2024. Các chỉ số tài chính chủ yếu được sử dụng để đo lường hiệu quả tài chính bao gồm tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), và biên lợi nhuận thuần (NIM). Nghiên cứu cho thấy quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản và khả năng quản lý rủi ro tác động mạnh đến hiệu quả tài chính. Ngân hàng quy mô lớn, tài sản tốt thường đạt hiệu quả cao, trong khi tỷ lệ nợ xấu và chất lượng quản trị quyết định khả năng sinh lời và ổn định. Các yếu tố vĩ mô như lãi suất, tỷ giá cùng môi trường kinh tế ổn định và chính sách hỗ trợ cũng góp phần nâng cao lợi nhuận và giảm rủi ro.

Từ những kết quả phân tích, luận văn đã đưa ra các khuyến nghị cho các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam trong việc cải thiện hiệu quả tài chính, bao gồm việc tăng cường quản lý rủi ro tín dụng, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, cải thiện chất lượng tài sản, khuyến nghị các cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách tài chính, tạo ra một môi trường kinh tế vĩ mô ổn định để hỗ trợ sự phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại cổ phần.

Từ khóa: hiệu quả tài chính, ngân hàng thương mại cổ phần, các yếu tố ảnh hưởng.

• ABSTRACT

This thesis aims to analyze and identify the factors influencing the financial performance of listed joint-stock commercial banks in Vietnam’s stock market. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

The study focuses on evaluating the impact of factors such as bank size, asset quality, capital structure, risk management capability, and macroeconomic elements like economic growth, the consumer price index on the financial performance of the banks. To conduct the research, a quantitative research method was applied, with a sample of listed joint-stock commercial banks in Vietnam from 2012 to 2024. Key financial ratios used to measure financial performance include Return on Assets (ROA), Return on Equity (ROE), and Net Interest Margin (NIM). Research shows that bank size, asset quality and risk management capabilities have a strong impact on financial performance. Large, well-capitalized banks tend to be highly efficient, while non-performing loans and management quality determine profitability and stability. Macro factors such as interest rates, exchange rates, a stable economic environment and supportive policies also contribute to improving profitability and reducing risk.

Based on the findings, the thesis provides recommendations for listed joint-stock commercial banks in Vietnam to improve their financial performance, including enhancing credit risk management, diversifying products and services, improving asset quality, recommends that regulatory authorities continue to refine the financial policy system to create a stable macroeconomic environment that supports the sustainable development of joint-stock commercial banks.

Keywords: financial performance, joint-stock commercial banks, influencing factors.

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU

1.1. Đặt vấn đề và tính cấp thiết của đề tài

• Đặt vấn đề

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, vai trò của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) trở nên đặc biệt quan trọng trong việc huy động và phân bổ nguồn vốn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Để đánh giá được mức độ ổn định, năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng, hiệu quả tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán được xem là chỉ báo then chốt.

Hiệu quả tài chính được hiểu là mức độ mà ngân hàng sử dụng các nguồn lực tài chính, vốn và tài sản hiện có để tạo ra lợi nhuận, đồng thời đảm bảo kiểm soát rủi ro trong hoạt động. Nói cách khác, hiệu quả tài chính phản ánh khả năng tối đa hóa lợi nhuận, tối ưu hóa chi phí và quản trị rủi ro nhằm đạt được sự tăng trưởng ổn định và bền vững. Các chỉ số cốt lõi như tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) là những thước đo phổ biến và quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính của ngân hàng. Đây là các chỉ số vừa phản ánh năng lực tạo lợi nhuận, vừa thể hiện hiệu quả sử dụng vốn và khả năng khai thác lợi thế từ hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Tuy nhiên, hiệu quả tài chính của Ngân hàng thương mại cổ phần chịu sự chi phối bởi nhiều yếu tố như: quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, dự phòng rủi ro cho vay, tỷ lệ chi phí trên thu nhập, tỷ lệ nợ khó đòi, khoản vay, thanh khoản, GDP và CPI cùng với tác động của môi trường kinh doanh và các chuẩn mực quốc tế (như Basel III). Trong thực tế, không ít ngân hàng vẫn phải đối mặt với những thách thức lớn về quản trị rủi ro, tăng trưởng tín dụng và quản lý chi phí.

Do đó, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam mang tính cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn. Nghiên cứu này tập trung phân tích những yếu tố có tác động đáng kể đến hiệu quả tài chính dựa trên các chỉ số ROA, ROE và NIM, từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tài chính, củng cố sức cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Hình 1.1: Xu hướng hiệu quả tài chính của Ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam giai đoạn 2012–2024

• Tính cấp thiết của đề tài Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam không chỉ là thước đo phản ánh sức khỏe và năng lực cạnh tranh của từng ngân hàng, mà còn góp phần quan trọng vào sự ổn định và phát triển của hệ thống tài chính quốc gia. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, các ngân hàng Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ việc tuân thủ các chuẩn mực tài chính quốc tế như Basel III, IFRS 9, cùng với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ các tổ chức tài chính trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, những thách thức nội tại như quản trị rủi ro, nâng cao năng lực vốn, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về tối ưu hóa hiệu quả tài chính để đảm bảo khả năng thích ứng và phát triển bền vững. Đặc biệt, giai đoạn hậu Covid-19 đã làm thay đổi sâu sắc môi trường kinh doanh, yêu cầu các ngân hàng phải tăng cường khả năng chống chịu trước rủi ro và nâng cao hiệu suất hoạt động để đảm bảo sự ổn định dài hạn.

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của ngân hàng trong những bối cảnh khác nhau. Chẳng hạn, nghiên cứu của Trabelsi và Trad (2017) đã xem xét tác động của quy mô ngân hàng, khả năng quản lý rủi ro và mức độ đa dạng hóa nguồn thu đối với lợi nhuận ngân hàng tại các nước đang phát triển. Nghiên cứu của Tan (2019) tại thị trường châu Á cho thấy các yếu tố như tỷ lệ sở hữu nước ngoài, mức độ cạnh tranh và điều kiện kinh tế vĩ mô có tác động đáng kể đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Gần đây hơn, nghiên cứu của Saif-Alyousfi (2020) đã phân tích ảnh hưởng của yếu tố chính sách tiền tệ và điều kiện thị trường tài chính đối với hiệu suất hoạt động của các ngân hàng thương mại tại khu vực Đông Nam Á, trong đó nhấn mạnh sự khác biệt giữa các ngân hàng nội địa và ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài.

Tại Việt Nam, nghiên cứu về hiệu quả tài chính ngân hàng ngày càng được quan tâm, nhất là trong bối cảnh thị trường tài chính đang có nhiều biến động. Các nghiên cứu gần đây của Nguyễn Thị Thanh Huyền (2021) và Lê Minh Toàn (2022) đã chỉ ra rằng các yếu tố như tỷ lệ an toàn vốn, chất lượng tài sản, mức độ sở hữu nhà nước và hiệu quả quản trị ngân hàng có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết. Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu vẫn chưa xem xét đầy đủ tác động của các yếu tố mới như chuyển đổi số, xu hướng ngân hàng xanh, hay tác động từ các chính sách tiền tệ và tài khóa trong giai đoạn hậu Covid-19. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Về mặt lý luận, nghiên cứu này góp phần củng cố và mở rộng các lý thuyết về hiệu quả tài chính ngân hàng, làm sáng tỏ mối quan hệ giữa các nhân tố như quy mô ngân hàng, cấu trúc vốn, chất lượng tài sản, chiến lược đa dạng hóa và các yếu tố vĩ mô như chính sách tiền tệ và môi trường kinh doanh. Về mặt thực tiễn, đề tài không chỉ hỗ trợ các ngân hàng trong việc xây dựng chiến lược nâng cao hiệu quả tài chính, mà còn cung cấp khuyến nghị hữu ích cho cơ quan quản lý nhằm hoàn thiện khung chính sách giúp tăng cường minh bạch hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng. Đồng thời, nghiên cứu này cũng đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư và các bên liên quan trong việc đánh giá và lựa chọn các ngân hàng có tiềm năng tài chính vững mạnh.

Với những thay đổi nhanh chóng của thị trường tài chính và yêu cầu ngày càng cao trong quản trị ngân hàng, việc thực hiện đề tài này là cần thiết nhằm bổ sung góc nhìn khoa học và thực tiễn về hiệu quả tài chính ngân hàng tại Việt Nam, đồng thời đóng góp vào việc nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng trong bối cảnh mới.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát

Đề tài Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam hướng tới việc xác định và phân tích các yếu tố chủ yếu tác động đến hiệu quả tài chính, bao gồm cả yếu tố nội tại (quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, dự phòng rủi ro cho vay, tỷ lệ chi phí trên thu nhập, tỷ lệ nợ khó đòi, khoản vay, thanh khoản) và yếu tố bên ngoài (GDP, CPI). Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để đưa ra các khuyến nghị nâng cao hiệu quả tài chính, củng cố năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu kỳ vọng sẽ đóng góp vào việc hoàn thiện cơ sở lý luận về quản trị tài chính ngân hàng, đồng thời đáp ứng nhu cầu thực tiễn của các nhà quản lý trong xây dựng chiến lược nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, các khuyến nghị từ nghiên cứu còn mang ý nghĩa tham khảo đối với nhà đầu tư trong việc lựa chọn ngân hàng có nền tảng tài chính vững mạnh và hỗ trợ cơ quan hoạch định chính sách trong cải thiện khung pháp lý, thúc đẩy minh bạch và hiệu quả của thị trường tài chính, góp phần ổn định và phát triển kinh tế Việt Nam trong dài hạn.

• Mục tiêu cụ thể Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Để đạt được mục tiêu tổng quát, đề tài đặt ra các mục tiêu cụ thể như sau:

• Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại.
• Kiểm định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp và khuyến nghị nhằm gia tăng hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam trong tương lai.

1.3. Câu hỏi nghiên cứu

Xuất phát từ mục tiêu nghiên cứu, các câu hỏi nghiên cứu cụ thể được xây dựng như sau:

• Nhân tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần?
• Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam như thế nào?
• Các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam nên làm gì để gia tăng hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại trong tương lai?

Thông qua việc trả lời những câu hỏi nghiên cứu này bằng các phương pháp phân tích định tính và định lượng phù hợp, đề tài hướng đến việc làm sáng tỏ các yếu tố tác động đến hiệu quả tài chính và cung cấp các khuyến nghị thiết thực cho các bên liên quan.

1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

• Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các Ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam.

• Phạm vi nghiên cứu

Giới hạn về không gian nghiên cứu chủ yếu nằm trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, với các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Thời gian nghiên cứu được giới hạn trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2024, nhằm phản ánh đặc điểm của môi trường kinh tế, chính sách tài chính và thực tiễn hoạt động của các ngân hàng trong giai đoạn này.

1.5. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và phương pháp định tính nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy của kết quả.

Về định lượng, dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết, các công bố từ HOSE, HNX và nguồn dữ liệu tài chính khác trong giai đoạn 2012–2024. Các biến độc lập bao gồm: quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, dự phòng rủi ro cho vay, tỷ lệ chi phí trên thu nhập, tỷ lệ nợ khó đòi, cho vay, thanh khoản, GDP và CPI. Biến phụ thuộc là các chỉ số phản ánh hiệu quả tài chính: tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM). Phân tích định lượng được thực hiện bằng phần mềm STATA, sử dụng các phương pháp hồi quy đa biến và mô hình GMM (Generalized Method of Moments) nhằm xử lý vấn đề nội sinh, đa cộng tuyến và phương sai sai số thay đổi, đồng thời đảm bảo tính chính xác của ước lượng. Các kiểm định thống kê như Durbin-Watson, VIF và Breusch-Pagan cũng được áp dụng để kiểm tra độ tin cậy của mô hình.

Bên cạnh đó, phương pháp định tính được sử dụng nhằm đối chiếu và so sánh kết quả phân tích thực nghiệm với các nghiên cứu trước, từ đó lý giải thấu đáo hơn mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Sự kết hợp giữa hai phương pháp giúp đề tài vừa có cơ sở thực nghiệm vững chắc, vừa có nền tảng lý luận sâu sắc, làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu làm rõ các yếu tố nội tại và vĩ mô ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết, bổ sung cơ sở lý luận và thực nghiệm trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Kết quả giúp ngân hàng nhận diện nhân tố then chốt để nâng cao quản trị và hiệu quả hoạt động. Đồng thời, nghiên cứu cung cấp gợi ý chính sách nhằm tăng cường sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

1.7. Bố cục của luận văn

Bố cục của luận văn gồm 5 chương, nội dung chính các chương như sau:

• CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU

Chương này trình bày tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đồng thời xác định đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu phù hợp. Bên cạnh đó, nghiên cứu nêu rõ ý nghĩa khoa học và thực tiễn, cũng như bố cục luận văn nhằm định hướng và hỗ trợ người đọc trong quá trình tiếp cận nội dung.

• CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM

Chương này trình bày cơ sở lý thuyết và thực tiễn về hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại, cùng các nhân tố ảnh hưởng như quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, dự phòng rủi ro cho vay, tỷ lệ chi phí trên thu nhập, tỷ lệ nợ khó đòi, khoản vay, thanh khoản, GDP và CPI. Đồng thời, chương tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước, chỉ ra kết quả đạt được và khoảng trống nghiên cứu, làm nền tảng cho phân tích chuyên sâu ở các chương tiếp theo.

• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU

Chương này trình bày giả thuyết và mô hình nghiên cứu nhằm kiểm định mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại. Các biến trong mô hình bao gồm biến phụ thuộc (ROA, ROE, NIM) và biến độc lập như quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, dự phòng rủi ro cho vay, tỷ lệ chi phí trên thu nhập, tỷ lệ nợ khó đòi, khoản vay, thanh khoản, GDP và CPI. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy, và trình tự xử lý dữ liệu được thực hiện theo các phương pháp phân tích phù hợp nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan trong kết quả nghiên cứu.

• CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Chương này trình bày kết quả nghiên cứu thông qua thống kê mô tả các biến, phân tích ma trận tương quan để kiểm tra mối quan hệ giữa các yếu tố, và sử dụng phương pháp hồi quy để kiểm định giả thuyết nghiên cứu. Các kiểm tra khuyết tật mô hình được thực hiện nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính hợp lệ của kết quả phân tích. Từ đó, các kết quả nghiên cứu được trình bày cụ thể, làm rõ mức độ tác động của các yếu tố đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại và thảo luận ý nghĩa cũng như hàm ý thực tiễn của các phát hiện này. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

• CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Chương này tổng kết các kết quả chính của nghiên cứu, khẳng định lại các đóng góp lý thuyết và thực tiễn về hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại. Dựa trên các phát hiện, những khuyến nghị cụ thể được đưa ra nhằm cải thiện hoạt động tài chính và quản lý ngân hàng. Đồng thời, chương cũng nêu rõ các hạn chế của nghiên cứu, như dữ liệu hoặc phạm vi phân tích và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo để khắc phục những hạn chế này, góp phần phát triển lĩnh vực nghiên cứu trong tương lai.

Tóm tắt Chương 1

Chương 1 giới thiệu bối cảnh và tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu, làm rõ mục tiêu tổng quát và cụ thể nhằm giải quyết vấn đề trọng tâm. Câu hỏi nghiên cứu được xác định để hướng dẫn quá trình phân tích. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được giới hạn để đảm bảo tính khả thi, đồng thời phương pháp nghiên cứu được lựa chọn phù hợp. Chương cũng nhấn mạnh ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài, khẳng định những đóng góp lý thuyết và ứng dụng, đồng thời trình bày bố cục của luận văn nhằm định hướng nội dung nghiên cứu.

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM

2.1. Hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại

2.1.1 Khái niệm hiệu quả tài chính

Hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại được hiểu là mức độ mà ngân hàng sử dụng các nguồn lực tài chính để đạt được các mục tiêu kinh doanh, đảm bảo sự ổn định và tăng trưởng bền vững. Hiệu quả tài chính không chỉ thể hiện qua khả năng sinh lời mà còn phản ánh năng lực quản lý rủi ro, duy trì thanh khoản, và tối ưu hóa các nguồn lực. Đây là một khái niệm đa chiều, liên quan đến việc đo lường và đánh giá thông qua các chỉ tiêu như tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM), và các tiêu chí trong khung CAMEL. Hiệu quả tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức cạnh tranh, ổn định hệ thống ngân hàng và đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội.

Các nghiên cứu về hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới và trong nước, với nhiều quan điểm và phương pháp khác nhau để đo lường và đánh giá. Dưới đây là một số nghiên cứu điển hình liên quan đến khái niệm này: Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Nghiên cứu của Molyneux và Thornton (1992) sử dụng mô hình CAMEL để phân tích hiệu quả tài chính của các ngân hàng tại các quốc gia phát triển. Kết quả chỉ ra rằng việc đánh giá hiệu quả tài chính không chỉ dựa trên các chỉ tiêu nội tại của ngân hàng mà còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ các yếu tố vĩ mô như môi trường kinh tế, chính sách tiền tệ và điều kiện thị trường.

Nghiên cứu của Berger và Mester (1997) nhấn mạnh rằng hiệu quả tài chính của ngân hàng được phản ánh thông qua các chỉ tiêu về chi phí, thu nhập, tỷ suất sinh lời và chất lượng tài sản. Đồng thời, các tác giả khẳng định hiệu quả tài chính không chỉ thể hiện năng lực tạo lợi nhuận mà còn bao hàm khả năng quản lý chi phí và kiểm soát rủi ro trong hoạt động ngân hàng.

Nghiên cứu của Pasiouras và Kosmidou (2007) phân tích hiệu quả tài chính của các ngân hàng châu Âu bằng các mô hình hồi quy, qua đó chỉ ra mối quan hệ giữa quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản và khả năng sinh lời. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng quy mô và chất lượng tài sản là những yếu tố then chốt quyết định hiệu quả tài chính của ngân hàng.

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Lan Phương (2015) cho thấy hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam chịu tác động bởi các yếu tố như quản trị rủi ro, chất lượng tài sản và khả năng kiểm soát chi phí. Kết quả nghiên cứu đồng thời gợi mở mối liên hệ giữa sự phát triển của nền kinh tế và mức độ hiệu quả tài chính trong hoạt động ngân hàng.

Nghiên cứu của Lê Thanh Bình (2020) sử dụng các chỉ tiêu ROA, ROE và NIM để đánh giá hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam. Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản và tỷ lệ nợ xấu là những nhân tố có tác động đáng kể đến hiệu quả tài chính.

Tổng hợp các nghiên cứu cho thấy hiệu quả tài chính của ngân hàng là một khái niệm đa chiều, chịu tác động bởi cả yếu tố nội tại và vĩ mô, với cách tiếp cận và phương pháp đo lường khác nhau tùy theo bối cảnh nghiên cứu.

2.1.2 Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Chỉ tiêu lợi nhuận trong đánh giá hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại: Hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại là yếu tố quan trọng để đánh giá mức độ hoạt động hiệu quả và khả năng tạo ra giá trị cho các bên liên quan, bao gồm nhà đầu tư, khách hàng và các cơ quan quản lý. Trong các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính, chỉ tiêu lợi nhuận đóng vai trò trung tâm, giúp đề xuất những đánh giá về khả năng sinh lợi của ngân hàng.

ROA (Return on Assets – Tỷ suất sinh lời trên tài sản)

• ROA đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng trên tổng tài sản, được tính theo công thức:
• Chỉ số này cao cho thấy ngân hàng sử dụng tài sản hiệu quả để tạo ra lợi nhuận (Saunders & Cornett, 2018).

ROE (Return on Equity – Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu)

• ROE là chỉ số đo lường mức lợi nhuận thu được so với vốn chủ sở hữu, được tính bằng công thức:
• ROE cao cho thấy ngân hàng đang quản lý và sử dụng vốn chủ hiệu quả để tạo ra giá trị cho cổ đông (Ross, Westerfield & Jaffe, 2019).

NIM (Net Interest Margin – Biên lãi ròng)

• NIM đo lường sự chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi so với tổng tài sản sinh lợi, được tính theo công thức:
• Chỉ số này cao chứng tỏ ngân hàng đang kiểm soát tốt chi phí huy động vốn và tối ưu hóa lợi nhuận từ hoạt động cho vay (Rose & Hudgins, 2013).

ROA, ROE và NIM là những chỉ số quan trọng trong đánh giá hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại. Chúng giúp xác định khả năng sinh lợi, hiệu quả quản lý và cách thức hoạt động của ngân hàng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay. Việc theo dõi và đối chiếu các chỉ số này sẽ giúp nhà đầu tư và cơ quan quản lý có đánh giá toàn diện về tình trạng tài chính của ngân hàng và đề xuất những quyết định thích hợp.

2.2. Các lý thuyết đại diện Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

2.2.1 Nội dung lý thuyết

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory).

Jensen và Meckling (1976) đưa ra lý thuyết đại diện nhằm lý giải xung đột lợi ích giữa cổ đông và ban quản lý. Trong lĩnh vực ngân hàng, vấn đề đại diện thể hiện rõ do người điều hành có thể theo đuổi lợi ích ngắn hạn, chấp nhận rủi ro cao để tối đa hóa lợi ích cá nhân, trong khi cổ đông kỳ vọng hiệu quả tài chính dài hạn. Việc giảm chi phí đại diện đòi hỏi cơ chế quản trị công ty, minh bạch thông tin và giám sát chặt chẽ.

• Lý thuyết cấu trúc vốn (Capital Structure Theory).

Modigliani và Miller (1958, 1963) cho rằng cấu trúc vốn ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp thông qua chi phí vốn và rủi ro tài chính. Trong ngân hàng, việc cân đối giữa vốn chủ sở hữu và nợ vay ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu đựng rủi ro, chi phí vốn và từ đó quyết định hiệu quả tài chính. Ngân hàng có vốn chủ sở hữu mạnh thường ít chịu rủi ro phá sản hơn nhưng lại có thể giảm lợi thế đòn bẩy tài chính.

• Lý thuyết chi phí giao dịch (Transaction Cost Theory).

Williamson (1975) cho rằng chi phí giao dịch phát sinh từ việc tìm kiếm thông tin, ký kết và giám sát hợp đồng. Trong ngân hàng, các chi phí này thể hiện qua chi phí quản lý tín dụng, chi phí xử lý nợ xấu và chi phí tuân thủ pháp lý. Kiểm soát tốt chi phí giao dịch sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả tài chính, đồng thời cải thiện năng lực cạnh tranh.

• Lý thuyết hiệu quả thị trường (Efficient Market Hypothesis – EMH).

Theo Fama (1970), thị trường tài chính phản ánh đầy đủ thông tin vào giá cả. Đối với ngân hàng niêm yết, hiệu quả tài chính không chỉ phụ thuộc vào kết quả kinh doanh nội tại mà còn chịu ảnh hưởng từ mức độ minh bạch thông tin và kỳ vọng của thị trường. Ngân hàng hoạt động minh bạch, công bố thông tin kịp thời thường được định giá cao hơn, từ đó huy động vốn với chi phí thấp hơn. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

• Lý thuyết tổ chức (Organizational Theory).

Theo quan điểm này, cơ cấu tổ chức và cách thức quản trị ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của tổ chức. Đối với ngân hàng, một bộ máy quản trị gọn nhẹ, phân cấp hợp lý, và có khả năng kiểm soát rủi ro sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, giảm chi phí hoạt động và cải thiện hiệu quả tài chính.

• Lý thuyết hiệu quả chi phí (Cost Efficiency Theory).

Berger và Mester (1997) nhấn mạnh rằng hiệu quả tài chính ngân hàng phụ thuộc mạnh mẽ vào khả năng kiểm soát chi phí hoạt động. Ngân hàng nào duy trì được tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) thấp sẽ có lợi thế cạnh tranh cao hơn, đồng thời tối ưu hóa được khả năng sinh lời.

• Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả tài chính

Dựa trên tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước, hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại được đo lường thông qua các yếu tố nội tại và bên ngoài, cụ thể như sau:

• Quy mô ngân hàng (SIZE).

Quy mô thường được đo bằng tổng tài sản. Ngân hàng lớn thường có lợi thế kinh tế theo quy mô (economies of scale), khả năng đa dạng hóa dịch vụ và giảm rủi ro nhờ phân tán danh mục. Tuy nhiên, nếu quy mô quá lớn có thể dẫn đến kém hiệu quả do quan liêu và chi phí quản lý tăng cao Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

• Chất lượng tài sản (FATA).

Phản ánh mức độ an toàn và hiệu quả sử dụng vốn của ngân hàng. Tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản (FATA) cao cho thấy ngân hàng dành nhiều vốn cho tài sản kém linh hoạt, làm giảm khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh cốt lõi. Ngược lại, FATA thấp giúp ngân hàng tập trung vốn vào tín dụng và đầu tư, từ đó cải thiện hiệu quả tài chính. Vì vậy, FATA là chỉ tiêu quan trọng trong đánh giá hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại.

• Dự phòng rủi ro cho vay (LLR).

Khoản dự phòng phản ánh khả năng ngân hàng ứng phó với rủi ro tín dụng. Tỷ lệ dự phòng hợp lý giúp ngân hàng duy trì an toàn hệ thống nhưng mức dự phòng quá cao có thể làm giảm lợi nhuận trong ngắn hạn.

• Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (Cost to Income Ratio – CIR).

Đây là chỉ số đánh giá hiệu quả quản lý chi phí. CIR thấp cho thấy ngân hàng quản trị tốt chi phí hoạt động và có khả năng tạo lợi nhuận cao hơn. Ngược lại, CIR cao phản ánh hoạt động kém hiệu quả.

• Tỷ lệ nợ khó đòi (Non-Performing Loans – NPL).

Là chỉ tiêu quan trọng phản ánh rủi ro tín dụng. NPL tăng cao buộc ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng, làm giảm lợi nhuận và hiệu quả tài chính. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

• Khoản vay (LOAN).

Tín dụng là hoạt động cốt lõi của ngân hàng. Tỷ lệ cho vay hợp lý sẽ tối đa hóa lợi nhuận nhưng nếu tăng trưởng tín dụng quá nóng có thể dẫn đến rủi ro nợ xấu, ảnh hưởng ngược chiều đến hiệu quả tài chính.

• Thanh khoản (LIQ).

Thanh khoản thể hiện khả năng ngân hàng đáp ứng nghĩa vụ thanh toán ngắn hạn. Thanh khoản cao giúp ngân hàng an toàn hơn nhưng nếu duy trì quá nhiều tài sản thanh khoản lại làm giảm khả năng sinh lời.

• Yếu tố vĩ mô – GDP và

Tăng trưởng GDP cùng chiều giúp nhu cầu tín dụng tăng, giảm nợ xấu, từ đó cải thiện hiệu quả tài chính ngân hàng.

Lạm phát (CPI) ở mức hợp lý có thể hỗ trợ tăng trưởng tín dụng, nhưng lạm phát cao làm gia tăng chi phí vốn, giảm sức mua và gia tăng rủi ro tín dụng, ảnh hưởng ngược chiều đến hiệu quả tài chính.

2.3. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

2.3.1 Nghiên cứu nước ngoài

• Dolphine Atieno Mujuka (2018)

Nghiên cứu của Dolphine Atieno Mujuka (2018) xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại tại Kenya, bao gồm lãi suất, rủi ro tín dụng, tỷ lệ lạm phát và công nghệ. Dựa trên dữ liệu từ 72 ngân hàng, nghiên cứu sử dụng phần mềm SPSS để phân tích hồi quy và tương quan, cho thấy các yếu tố trên có mối quan hệ đồng biến với hiệu quả tài chính, với hệ số xác định R² đạt 47,2%, nghĩa là 47,2% biến phụ thuộc có thể giải thích bởi bốn yếu tố độc lập này. Cụ thể, tỷ lệ lạm phát cao làm gia tăng rủi ro vỡ nợ, trong khi các khoản vay có tài sản đảm bảo giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ có tác động cùng chiều đến lợi nhuận ngân hàng bằng cách thu hút thêm khách hàng. Từ đó, nghiên cứu khuyến nghị các ngân hàng nên tiếp tục đầu tư công nghệ, đa dạng hóa nguồn thu thay vì chỉ phụ thuộc vào thu nhập từ lãi suất để duy trì lợi nhuận bền vững.

• Khan, Shoaib (2022)

Mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và cơ cấu vốn vẫn là một chủ đề gây tranh cãi trong các nghiên cứu hiện nay, với nhiều bằng chứng thực nghiệm không đồng nhất. Nghiên cứu này bổ sung thêm bằng chứng về mối liên kết giữa cơ cấu vốn và hiệu quả hoạt động của ngân hàng, tập trung vào các ngân hàng thương mại truyền thống niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán tại sáu quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), bao gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Sử dụng dữ liệu bảng không cân bằng của 50 ngân hàng hoạt động trong giai đoạn 2012–2017 với 299 quan sát theo năm, nghiên cứu áp dụng tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) làm biến phụ thuộc, trong khi tỷ lệ nợ tổng thể được sử dụng làm biến giải thích. Các biến kiểm soát bao gồm quy mô ngân hàng, tính hữu hình của tài sản, độ biến động thu nhập, tốc độ tăng trưởng, tốc độ tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát. Ba phương pháp hồi quy gồm Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) được sử dụng để khám phá mối quan hệ giữa các yếu tố này. Kết quả nghiên cứu cho thấy đòn bẩy tài chính và các biến kiểm soát có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng, tuy nhiên, tác động này mang tính đặc thù so với các doanh nghiệp phi tài chính trong cùng điều kiện thị trường. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

• Deli Yuan và cộng sự (2022)

Nghiên cứu của Deli Yuan và cộng sự (2022) nghiên cứu các yếu tố tác động đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại tại các quốc gia châu Á, tập trung vào khu vực ngân hàng tư nhân của Bangladesh và Ấn Độ trong giai đoạn 2010–2021. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hằng năm của 40 ngân hàng thương mại tư nhân, gồm 20 ngân hàng từ mỗi quốc gia. Phương pháp phân tích dữ liệu bảng cùng với mô hình hồi quy OLS đã được sử dụng để đánh giá tác động của các yếu tố nội tại và kinh tế vĩ mô đến lợi nhuận ngân hàng. Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô ngân hàng (BS) và tỷ lệ nợ trên tài sản (DAR) có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), trong khi tỷ lệ tiền gửi trên tài sản (DTAR) và tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) lại có tác động ngược chiều. Đặc biệt, tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tài sản (EAR) và tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (DER) không có tác động đáng kể. Ở cấp độ vĩ mô, tỷ lệ lạm phát (IR) và tốc độ tăng trưởng GDP (GDPGR) đều có ảnh hưởng cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến ROA. Kết quả nghiên cứu này có thể hỗ trợ các nhà quản lý và cơ quan giám sát tài chính trong việc đưa ra các quyết định điều chỉnh chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Bangladesh và Ấn Độ.

• Nicholas Mbugua Njoki và cộng sự (2023)

Các ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ổn định tài chính của một quốc gia. Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại tại Kenya, trong đó tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) được sử dụng làm biến phụ thuộc. Các biến độc lập bao gồm quy mô ngân hàng (SZ), hiệu quả quản lý (ME), chất lượng tài sản (AQ), thanh khoản (LR) và mức độ đủ vốn (CA). Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính hàng năm đã kiểm toán của các ngân hàng và được phân tích bằng mô hình hồi quy tuyến tính bội. Kết quả nghiên cứu cho thấy các biến dự báo giải thích 40,6% sự thay đổi trong hiệu quả tài chính, trong khi 59,4% còn lại được quyết định bởi các yếu tố nội tại khác không được xem xét trong nghiên cứu. Cụ thể, AQ và SZ có tác động cùng chiều đến ROA, ngụ ý rằng sự gia tăng của AQ và SZ dẫn đến cải thiện hiệu quả tài chính. Ngược lại, CA, LR và ME có ảnh hưởng ngược chiều đến ROA, cho thấy sự gia tăng của các yếu tố này có thể làm giảm lợi nhuận ngân hàng. Từ đó, nghiên cứu đề xuất Ngân hàng Trung ương Kenya (CBK) áp dụng các chính sách linh hoạt để điều chỉnh mức vốn nhỏ nhất và tỷ lệ thanh khoản phù hợp với điều kiện kinh tế và thị trường nhằm tránh tình trạng nắm giữ vốn và tài sản quá mức. Ngoài ra, nghiên cứu cũng khuyến nghị mở rộng phạm vi nghiên cứu bằng cách xem xét tác động của các chỉ số CAMEL đến hiệu quả tài chính của toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại tại Kenya, đặc biệt là yếu tố năng lực sinh lời, vốn chưa được đề cập trong nghiên cứu này.

• Vera Mirovi´ và cộng sự (2024) Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Nghiên cứu của Vera Mirovi´ và cộng sự (2024) nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng trong khu vực eurozone và đưa ra các khuyến nghị để hỗ trợ các ngân hàng đạt được mức lợi nhuận cao hơn tại từng quốc gia thuộc khu vực này. Đặc điểm của các ngân hàng hoạt động trong eurozone là chịu sự điều hành dưới một chính sách tiền tệ chung. Mục tiêu chính của phân tích lợi nhuận ngân hàng là xác định các yếu tố quyết định từ nội tại ngân hàng và các yếu tố vĩ mô, giúp ban lãnh đạo ngân hàng hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của các yếu tố này khi đo lường và đánh giá hiệu quả hoạt động. Trong nghiên cứu này, tác động của các yếu tố đặc thù ngân hàng như tỷ lệ nợ xấu (NPL), tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR), thu nhập lãi thuần trên tổng thu nhập hoạt động (NIM), thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập hoạt động (NIF) và thu nhập từ giao dịch tài sản trên tổng thu nhập hoạt động (NIT) cùng các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng GDP, lạm phát (INF), tỷ lệ thất nghiệp (UNM) và tỷ lệ nợ chính phủ (DEBT) được phân tích trong giai đoạn 2015–2020 bằng các mô hình tác động ngẫu nhiên (REM), tác động cố định (FEM) và phương pháp ước lượng tổng quát hóa mô-men (GMM). Dữ liệu được thu thập hàng quý từ Eurostat cho 18 quốc gia trong eurozone. Kết quả nghiên cứu cho thấy ở cấp độ eurozone, tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ chi phí trên thu nhập có tác động ngược chiều đến lợi nhuận ngân hàng, trong khi thu nhập lãi thuần, thu nhập từ giao dịch tài sản và thu nhập phí dịch vụ có ảnh hưởng cùng chiều. Đối với các yếu tố vĩ mô, chỉ số GDP có tác động cùng chiều, trong khi tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp và nợ chính phủ có ảnh hưởng ngược chiều đến lợi nhuận ngân hàng. Đóng góp chính của nghiên cứu là việc sử dụng các kỹ thuật phân tích dữ liệu bảng khác nhau, trong đó có hai biến vĩ mô ít được sử dụng là tỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ nợ chính phủ. Kết quả cũng cho thấy sự khác biệt giữa các quốc gia, cung cấp cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách ở từng quốc gia trong việc đưa ra biện pháp nâng cao khả năng sinh lời của ngân hàng.

2.3.2 Nghiên cứu trong nước Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

• Hồ Thị Lam & Nguyễn Ngọc Hoàng Anh (2022)

Nghiên cứu của Hồ Thị Lam & Nguyễn Ngọc Hoàng Anh (2022) được thực hiện nhằm đánh giá tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2010-2020, sử dụng mô hình bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS). Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, rủi ro thanh khoản, tốc độ tăng trưởng kinh tế và lạm phát có tác động cùng chiều đến khả năng sinh lời, trong khi chi phí trên thu nhập, đòn bẩy tài chính và rủi ro tín dụng lại có tác động ngược chiều. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại, bao gồm gia tăng quy mô, nâng cao tính thanh khoản, kiểm soát đòn bẩy tài chính, tăng cường giám sát tín dụng và quản lý chi phí hiệu quả. Đồng thời, kết quả cũng nhấn mạnh rằng khả năng sinh lời của ngân hàng không chỉ bị tác động bởi các yếu tố nội tại mà còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ môi trường kinh tế vĩ mô, do đó các ngân hàng cần điều chỉnh chiến lược phù hợp với diễn biến kinh tế để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.

• Nguyễn Kim Quốc Trung, Nguyễn Minh Hằng (2022)

Nghiên cứu của Nguyễn Kim Quốc Trung, Nguyễn Minh Hằng (2022) nhằm ước lượng mức độ tác động của các yếu tố thuộc đặc điểm hội đồng quản trị đến hiệu quả kinh doanh của 27 ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2010-2020. Dựa trên lý thuyết quản trị doanh nghiệp và các nghiên cứu thực nghiệm, nghiên cứu xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh, bao gồm quy mô hội đồng quản trị, sự đa dạng giới tính, sự kiêm nhiệm, thành viên độc lập và sở hữu Nhà nước. Sử dụng phương pháp Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS), kết quả cho thấy quy mô hội đồng, sự kiêm nhiệm, thành viên độc lập và sở hữu Nhà nước có ý nghĩa thống kê và tác động đến hiệu quả kinh doanh. Đặc biệt, nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của sở hữu Nhà nước trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại.

• Vương Thị Hương Giang và cộng sự (2023) Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Nghiên cứu của Vương Thị Hương Giang, Nguyễn Hữu Mạnh và Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2023) xem xét ảnh hưởng của các yếu tố bên trong và bên ngoài đến hoạt động của 31 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2012–2021 bằng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng (Pooled OLS, REM, FEM, GLS). Kết quả nghiên cứu cho thấy cấu trúc vốn có tác động cùng chiều đến hoạt động ngân hàng, đồng thời vốn hóa, quy mô ngân hàng, tỷ lệ cho vay và tốc độ tăng trưởng có mối liên hệ thuận chiều với hiệu quả hoạt động, được đo lường bằng tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu và tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản. Ngược lại, tỷ lệ tiền gửi, tổng sản phẩm trong nước và lạm phát có ảnh hưởng ngược chiều đến hiệu quả ngân hàng. Dựa trên kết quả này, các ngân hàng nên xem xét tăng vốn tự có để cải thiện hiệu quả hoạt động và nâng cao năng lực tài chính.

• Đào Mỹ Hằng và cộng sự (2024)

Nghiên cứu của Đào Mỹ Hằng, Phan Thị Hoàng Yến và Đồng Thị Thanh Nhàn (2024) phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM tại Việt Nam giai đoạn 2012-2021, sử dụng các mô hình kinh tế lượng như OLS, FEM, REM và GMM. Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu và kiểm soát tỷ lệ nợ vay có tác động cùng chiều, trong khi các yếu tố phi tài chính như mạng lưới chi nhánh ảnh hưởng không đáng kể. Nhóm tác giả đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hệ thống ngân hàng Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị rủi ro, duy trì cơ cấu tài chính bền vững và điều chỉnh chiến lược phát triển phù hợp với bối cảnh kinh tế vĩ mô.

• Nguyễn Kim Phước (2024)

Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam không chỉ quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng mà còn là mối quan tâm của khách hàng, cổ đông và nhà đầu tư. Trong bối cảnh các ngân hàng mở rộng hoạt động ngoài lĩnh vực tín dụng sang đầu tư và dịch vụ tài chính khác, lợi nhuận ngày càng đa dạng hơn. Theo các lý thuyết kinh tế về đa dạng hóa danh mục đầu tư, quan điểm dựa trên nguồn lực và kinh tế theo quy mô, việc mở rộng hoạt động có thể giúp giảm thiểu rủi ro và gia tăng hiệu quả. Tuy nhiên, không phải mọi ngân hàng đều có khả năng hoặc lợi thế để đa dạng hóa. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 15 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên HOSE giai đoạn 2013-2022 và áp dụng mô hình hồi quy FGLS để đánh giá tác động của đa dạng hóa đối với hiệu quả tài chính. Kết quả cho thấy, đa dạng hóa, vốn nhân lực và quy mô lao động có tác động cùng chiều đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Dựa trên phát hiện này, nghiên cứu đề xuất một số hàm ý quản trị nhằm giúp các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam tối ưu hóa chiến lược kinh doanh và nâng cao hiệu quả hoạt động.

• Nguyễn Thúc Hương Giang và cộng sự (2024) Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Nghiên cứu của Nguyễn Thúc Hương Giang và cộng sự (2024) xem xét ảnh hưởng của hoạt động đầu tư đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam, sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính OLS trên phần mềm STATA17 để phân tích dữ liệu tài chính của 24 ngân hàng thương mại cổ phần giai đoạn 2018-2022. Kết quả nghiên cứu làm rõ tác động của việc đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu, công ty con và bất động sản đến các chỉ số phản ánh hiệu quả tài chính như tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và tỷ suất lợi nhuận thuần từ lãi vay (NIM). Trong đó, tỷ lệ đầu tư vào trái phiếu có ảnh hưởng cùng chiều, trong khi đầu tư vào bất động sản tác động ngược chiều đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Tỷ lệ đầu tư vào cổ phiếu không có tác động đáng kể do biến động thị trường, còn đầu tư vào công ty con và doanh nghiệp khác chỉ ảnh hưởng đến ROA. Kết quả này bổ sung cơ sở lý thuyết về quản trị tài chính ngân hàng tại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách và nhà quản lý ngân hàng trong việc điều chỉnh chiến lược đầu tư nhằm tối ưu hóa hiệu quả tài chính và nâng cao vị thế cạnh tranh trong ngành.

• Bảng 2.1: Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm

2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại

2.4.1 Yếu tố tại ngân hàng

Quy mô ngân hàng có thể cải thiện hiệu quả tài chính nhờ lợi thế kinh tế theo quy mô, khả năng đa dạng hóa và tăng sức cạnh tranh, như chứng minh bởi Demirgüç-Kunt & Huizinga (1999). Tuy nhiên, bằng chứng tại Việt Nam cho thấy quy mô không luôn có lợi: nghiên cứu của Ha Nguyen (2023) ghi nhận tác động âm đến ROA và ROE, trong khi QNT Nhu (2025) lại khẳng định tác động cùng chiều nếu kết hợp với nguồn nhân lực chất lượng.

Chất lượng tài sản đo bằng tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản (FATA), phản ánh mức độ tập trung vốn vào tài sản kém linh hoạt. Một nghiên cứu thực nghiệm gần đây áp dụng mô hình hồi quy với chỉ tiêu ROA cho thấy FATA có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả hoạt động và ROA, hàm ý rằng đầu tư vào tài sản cố định đã cải thiện hiệu quả sản xuất – kinh doanh tại ngân hàng này (B Dembel, 2020). Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Dự phòng rủi ro cho vay (LLR) phản ánh mức độ ngân hàng trích lập để bù đắp tổn thất tín dụng dự kiến; LLR tăng thường làm giảm lợi nhuận ròng (ROA, ROE) trong ngắn hạn do chi phí trích lập cao, nhưng đồng thời nâng cao độ bền vững vốn và giảm rủi ro trong dài hạn. Nghiên cứu thực nghiệm gần đây trên dữ liệu ngân hàng Việt Nam cho thấy trong bối cảnh bất ổn, các ngân hàng chủ động tăng trích lập khiến lợi nhuận bị “nén” nhưng giúp ổn định chất lượng tài sản và giảm rủi ro hệ thống; báo cáo phân tích thị trường cũng lưu ý rằng làn sóng trích lập mạnh từ 2022–2024 đã kìm lợi nhuận nhưng cải thiện hệ số bao phủ nợ xấu của các ngân hàng niêm yết (NT Phuc, 2024).

Tỷ lệ chi phí trên thu nhập: các nghiên cứu thực nghiệm mới nhất ở Việt Nam cho thấy CIR cao liên quan ngược chiều đến hiệu quả tài chính (ROA/ROE) – tức ngân hàng càng tốn nhiều chi phí cho mỗi đồng thu nhập thì lợi nhuận càng bị giảm. Ví dụ, nghiên cứu trên mẫu các ngân hàng thương mại niêm yết giai đoạn 2013–2024 (NN Bich & công sự, 2025) xác nhận mối quan hệ ngược chiều giữa CIR và lợi nhuận.

Tỷ lệ nợ khó đòi (NPL) phản ánh rủi ro tín dụng và tác động ngược chiều trực tiếp đến hiệu quả tài chính — NPL cao làm tăng trích lập dự phòng và giảm ROA/ROE. Các nghiên cứu thực nghiệm mới nhất tại Việt Nam xác nhận mối quan hệ ngược chiều này: một phân tích trên mẫu các ngân hàng niêm yết cho thấy NPL có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến các chỉ tiêu hiệu quả tài chính (DTH Yen & công sự, 2024).

Khoản vay (LOAN) cho thấy mức độ sử dụng nguồn vốn cho hoạt động cho vay; lý thuyết cho rằng tăng khoản vay có thể nâng cao thu nhập lãi, từ đó cải thiện lợi nhuận. Nghiên cứu thực nghiệm mới nhất của Phan Dinh Nguyen (2024) với mẫu 35 ngân hàng thương mại niêm yết giai đoạn 2005–2022 sử dụng các phương pháp GLS, GMM và SEM đã xác định mối quan hệ tích cực giữa khoản vay và hiệu quả tài chính (ROA, ROE, NIM)

Thanh khoản: Theo lý thuyết, thanh khoản cao giúp ngân hàng đáp ứng kịp thời các nghĩa vụ ngắn hạn, giảm rủi ro thanh khoản nhưng có thể kéo theo chi phí cơ hội (lợi suất thấp). Nghiên cứu mới nhất của LNQ Anh và cộng sự (2024) với 27 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2018–2022, sử dụng mô hình SEM cho thấy mối quan hệ ngược chiều giữa rủi ro thanh khoản và hiệu quả tài chính – tức thanh khoản cao hơn dẫn đến lợi nhuận thấp hơn (ROA, ROE)

2.4.2 Yếu tố vĩ mô Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

GDP: Tăng trưởng GDP phản ánh điều kiện kinh tế vĩ mô thuận lợi, giúp ngân hàng tăng thu nhập lãi và cải thiện hiệu quả tài chính. Một nghiên cứu thực nghiệm mới nhất của NN Bích và cộng sự (2025) trên mẫu 9 ngân hàng thương mại niêm yết Việt Nam giai đoạn 2013–2024, sử dụng các mô hình OLS, FEM, REM và FGLS, cho thấy tăng trưởng GDP có ảnh hưởng cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến ROA và NIM.

CPI: Theo lý thuyết, lạm phát tác động đến biên lãi và chi phí vốn; mức lạm phát vừa phải có thể giúp ngân hàng tăng thu nhập, nhưng lạm phát cao có thể làm giảm lợi nhuận thực. Nghiên cứu thực nghiệm của PĐ Nguyên (2024) trên mẫu 35 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2005–2022 (phân tích bằng GLS, GMM và SEM) xác nhận rằng lạm phát là một trong những yếu tố vĩ mô có ảnh hưởng quan trọng và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả tài chính ngân hàng – cụ thể là các chỉ tiêu ROA, ROE và NIM

2.5. Khoảng trống nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần là một trong những yếu tố then chốt phản ánh sức khỏe và sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Các nghiên cứu trước đây đã đề cập đến nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính, nhưng vẫn tồn tại một số khoảng trống nghiên cứu đáng chú ý. Việc xác định và lấp đầy những khoảng trống này không chỉ giúp nâng cao tính chính xác của các mô hình đánh giá mà còn hỗ trợ nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách tài chính và điều hành ngân hàng.

Hạn chế của các nghiên cứu trước đây:

• Hạn chế về phạm vi dữ liệu và mẫu nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu chỉ tập trung vào một số năm cụ thể, chưa phản ánh được xu hướng dài hạn của hệ thống ngân hàng, đặc biệt sau các biến động kinh tế như đại dịch COVID-19.

Mẫu nghiên cứu thường chỉ giới hạn ở một số ngân hàng lớn mà chưa bao quát toàn bộ các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết, dẫn đến kết quả có thể chưa đại diện toàn diện.

• Hạn chế về phương pháp nghiên cứu

Mô hình phân tích: Các nghiên cứu trước đây chủ yếu sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính truyền thống, chưa kiểm tra mối quan hệ phi tuyến hay sử dụng các phương pháp tiên tiến như mô hình GMM.

• Bối cảnh đặc thù của Việt Nam và tác động của chính sách mới

Luật Các tổ chức tín dụng 2024: Những thay đổi trong quy định về giới hạn cấp tín dụng, sở hữu chéo và quản trị ngân hàng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Xu hướng thị trường vốn: Việc huy động vốn trên thị trường chứng khoán và tác động của niêm yết lên hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại cổ phần cũng chưa được phân tích một cách toàn diện.

• Đề xuất hướng nghiên cứu để lấp đầy khoảng trống Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Mở rộng phạm vi thời gian và quy mô mẫu nghiên cứu nhằm đảm bảo kết quả có tính đại diện cao hơn.

Kết hợp các mô hình đo lường hiệu quả tài chính tiên tiến như mô hình động GMM để đánh giá chính xác hơn.

Khoảng trống nghiên cứu trong đề tài này không chỉ là cơ hội để mở rộng tri thức mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực tiễn cho các nhà quản lý ngân hàng và nhà hoạch định chính sách. Việc lấp đầy những khoảng trống này sẽ góp phần nâng cao độ chính xác của các mô hình phân tích và hỗ trợ các ngân hàng trong việc tối ưu hóa chiến lược kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả tài chính trong bối cảnh kinh tế không ngừng biến động.

Bên cạnh đó, các nhà đầu tư cũng có thể hưởng lợi từ các nghiên cứu sâu sắc hơn về hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng sẽ giúp họ có cơ sở vững chắc để đưa ra quyết định đầu tư chính xác, giảm thiểu rủi ro và lớn nhất hóa lợi nhuận. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường tài chính đang chứng kiến những biến động mạnh mẽ, việc nắm bắt được xu hướng phát triển của ngành ngân hàng sẽ giúp nhà đầu tư có chiến lược phù hợp, tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình.

• Tóm tắt Chương 2

Chương “Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm” tập trung làm rõ các khái niệm liên quan đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại, bao gồm cách đo lường thông qua các chỉ số như ROA, ROE và NIM, đồng thời phân tích các nhân tố ảnh hưởng từ hai nhóm chính: yếu tố nội tại ngân hàng (quản trị, quy mô, chất lượng tài sản) và yếu tố vĩ mô (lãi suất, tăng trưởng GDP, tỷ giá hối đoái). Bên cạnh đó, chương này tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm cả trong nước và quốc tế, nhằm rút ra bài học kinh nghiệm và cơ sở khoa học cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu. Việc tổng quan này không chỉ cung cấp nền tảng lý thuyết vững chắc mà còn xác định các khoảng trống nghiên cứu cần được tiếp cận và kiểm định trong bối cảnh các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam. Luận văn: Ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: PPNC đến hiệu quả tài chính của các NH thương mại

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com