Mục lục
Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.
TÓM TẮT LUẬN VĂN
Tiêu đề: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM.
Nội dung: Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đã tạo động lực mạnh mẽ cho sự ra đời và phát triển của thương mại trực tiếp ứng dụng AI, từ đó định hình lại cách thức mua sắm trong môi trường số. Dù người phát trực tiếp ảo ngày càng phổ biến, các nghiên cứu về cơ chế tâm lý và công nghệ ảnh hưởng đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong lĩnh vực này vẫn còn hạn chế, đặc biệt tại các thị trường đang phát triển như Việt Nam. Nhằm lấp đầy khoảng trống đó, nghiên cứu triển khai phương pháp hỗn hợp, kết hợp phỏng vấn chuyên gia và khảo sát người tiêu dùng để làm rõ cách thức nhận thức rủi ro, ảnh hưởng xã hội, tự hài lòng và tính tương thích tác động đến hành vi mua sắm. Dữ liệu thu thập qua cả hai kênh trực tuyến và trực tiếp được xử lý bằng phương pháp PLS-SEM. Kết quả cho thấy tính tương thích và tự hài lòng củng cố nhận thức dễ sử dụng và tính hữu ích của hệ thống, trong khi nhận thức rủi ro kìm hãm ý định chấp nhận công nghệ. Ảnh hưởng xã hội có tác động đáng kể đến ý định hành vi, còn các đánh giá công nghệ đóng vai trò trung gian giữa yếu tố tâm lý và hành vi mua sắm. Nghiên cứu góp phần mở rộng mô hình TAM bằng cách tích hợp chiều cảm xúc và tâm lý, đồng thời cung cấp hàm ý quản trị giúp doanh nghiệp cân bằng hiệu quả công nghệ với tương tác xã hội trong thương mại trực tiếp tại TP. HCM.
Từ khóa: Mô hình chấp nhận công nghệ; thương mại phát trực tiếp; hành vi mua sắm của người tiêu dùng; phần mềm SmartPLS;
- ABSTRACT
Title: Consumer Purchasing Behavior in AI-Enabled Livestream Commerce in Ho Chi Minh City.
Content: The rapid advancement of artificial intelligence (AI) has accelerated the emergence and expansion of AI-enabled livestream commerce, transforming digital shopping experiences. Although virtual streamers are increasingly adopted, limited research has systematically examined the psychological and technological mechanisms influencing consumers’ purchase behavior in AI-driven livestream environments, particularly in emerging markets. This study employs a mixed-methods approach, combining expert interviews and consumer surveys to investigate how perceived risk, social influence, self-satisfaction, and compatibility affect purchase behavior through technology-related evaluations, including perceived ease of use, perceived usefulness, and intention to use. Data collected from both online and offline respondents were analyzed using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) with SmartPLS. The findings indicate that compatibility and self-satisfaction positively influence perceived ease of use and perceived usefulness, whereas perceived risk negatively affects both. Social influence significantly strengthens behavioral intention. Furthermore, technology-related evaluations mediate the relationship between psychological factors and purchasing behavior. The study extends the Technology Acceptance Model (TAM) by integrating psychological, emotional, and social dimensions into the AI-enabled livestream commerce context and provides managerial implications for firms seeking to balance technological efficiency with social interaction.
Keywords: Technology Acceptance Model (TAM); AI-enabled livestream commerce; consumer purchasing behavior; PLS-SEM; SmartPLS. Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
1.1 Đặt vấn đề và tính cấp thiết của đề tài
Trong bối cảnh thương mại phát trực tiếp ngày càng phát triển mạnh mẽ, các nghiên cứu ban đầu chủ yếu tập trung vai trò người nổi tiếng trên mạng xã hội – những cá nhân có khả năng thu hút đám đông và tác động cho hành vi mua sắm (Xu và cộng sự, 2025). Những nghiên cứu này làm rõ các yếu tố tác động đến hiệu quả truyền thông của họ, bao gồm cả đặc điểm cá nhân như mức độ nổi tiếng, sự hấp dẫn về ngoại hình, và đặc biệt là kiến thức chuyên môn trong lĩnh vực sản phẩm mà họ quảng bá (Min và cộng sự, 2022). Bên cạnh đó, môi trường bên ngoài như âm nhạc nền, bố cục không gian phát trực tiếp hay phong cách trình bày cũng được xem là yếu tố hỗ trợ tạo nên sự thu hút và chuyên nghiệp cho phiên phát trực tiếp (Liu và cộng sự, 2025a). Tuy nhiên, trong những năm gần đây, uy tín của những người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội đang có xu hướng suy giảm (Liu và cộng sự, 2025b). Sự sụt giảm này bắt nguồn từ một loạt vấn đề như quảng cáo sai sự thật, trong đó nhiều người có tầm ảnh hưởng như người phát trực tiếp thật đã đưa ra thông tin không đúng hoặc phóng đại cho sản phẩm làm cho người tiêu dùng mất niềm tin (Xu và cộng sự, 2025).
Thêm vào đó, khoảng cách giữa hình ảnh được xây dựng trên mạng và thực tế khiến không ít người theo dõi cảm nhận rằng bị đánh lừa (Leban và cộng sự, 2021). Đặc biệt, một số trường hợp người nổi tiếng có hành vi hoặc phát ngôn thiếu chuẩn mực, thậm chí xúc phạm người tiêu dùng, đã làm tổn hại nghiêm trọng đến cảm xúc và lòng tin của khán giả (Sibai và cộng sự, 2024). Những hiện tượng này đặt ra thách thức lớn cho việc duy trì hiệu quả tiếp thị thông qua người nổi tiếng trong môi trường thương mại số hiện nay (Niu và cộng sự, 2023). Song song với sự suy giảm niềm tin vào người có tầm ảnh hưởng, một xu hướng mới đang nổi lên và ngày càng trở nên hấp dẫn: sự xuất hiện của người phát trực tiếp ảo được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (Liu và cộng sự, 2025b). Đặc biệt, chi phí sử dụng người phát trực tiếp ảo được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo đang dần được tối ưu hóa (Niu và cộng sự, 2023), giúp họ mang lại lợi nhuận cao hơn so với việc thuê người nổi tiếng. Điều này biến các người phát trực tiếp ảo trở thành một lựa chọn ngày càng hấp dẫn đối với các thương hiệu toàn cầu, mang đến tiềm năng phát triển mới cho lĩnh vực thương mại phát trực tiếp (Niu và cộng sự, 2023). Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Sự phát triển vũ bão của thương mại phát trực tiếp đã định hình lại cục diện mua sắm trực tuyến, mang đến các trải nghiệm tương tác độc đáo cho người tiêu dùng (Akın, 2024). Trong bối cảnh đó, một xu hướng đáng chú ý đã xuất hiện: sự ra đời của người phát trực tiếp ảo được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (Wang và cộng sự, 2024). Những nhân vật hoạt hình này, với khả năng tương tác theo thời gian thực với người tiêu dùng, đang dần trở thành một phần không thể thiếu trong các phiên phát trực tiếp bán hàng (Hartmann và cộng sự, 2025). Chúng mang lại những lợi thế rõ rệt về hiệu quả chi phí và khả năng kiểm soát thương hiệu cho các doanh nghiệp, từ việc vận hành 24/7 không cần nghỉ ngơi đến việc duy trì một hình ảnh thương hiệu nhất quán (Liu và cộng sự, 2025b). Tuy nhiên, bất chấp những ưu điểm vượt trội của AI, vai trò của các người phát trực tiếp con người vẫn chưa thể bị thay thế hoàn toàn (Sun và cộng sự, 2024). Sức hút và sự kết nối mà một người phát trực tiếp bằng xương bằng thịt tạo ra với khán giả vẫn là một yếu tố khó có thể sao chép (Liu và cộng sự, 2025a). Sự tự nhiên, cảm xúc chân thật và khả năng ứng biến linh hoạt của con người vẫn giữ một vị trí quan trọng trong việc xây dựng lòng tin và thúc đẩy hành vi mua sắm (Xu và cộng sự, 2025). Các nghiên cứu gần đây đã nhấn mạnh việc nắm bắt sâu sắc ý định và hành vi của người dùng đối với AI là cực kỳ quan trọng. (Niu và cộng sự, 2023).
HCM là trung tâm kinh tế sôi động nhất cả nước xu hướng này đang phát triển nhanh chóng, góp phần định hình lại trải nghiệm mua sắm trực tuyến. Tuy nhiên, việc người tiêu dùng chấp nhận và tin tưởng các công nghệ AI trong thương mại trực tiếp vẫn còn nhiều thách thức. Hiện nay, phần lớn nghiên cứu trong nước và ngoài nước tập trung vào vai trò của người phát trực tiếp là con người, trong khi các nghiên cứu về người phát trực tiếp ảo và hành vi mua sắm tại Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu “Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM” là cần thiết cả về mặt học thuật lẫn thực tiễn. Nó không chỉ bổ sung khoảng trống nghiên cứu trong lĩnh vực quản trị kinh doanh mà còn mang lại gợi ý cho doanh nghiệp trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI nhằm nâng cao hiệu quả việc kinh doanh, tăng cường trải nghiệm khách hàng và thúc đẩy nhanh sự phát triển của thương mại trực tiếp tại TP. HCM.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
1.2.1 Mục tiêu tổng quát
Nghiên cứu về hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM, từ đó cung cấp thông tin và giải pháp cụ thể để giúp các cá nhân, doanh nghiệp áp dụng AI dễ dàng và hiệu quả hơn trong hoạt động kinh doanh.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
- Từ mục tiêu tổng quát trên, đặt ra 3 mục tiêu cụ thể như sau:
Mục tiêu 1: Xác định các yếu tố tác động đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM.
Mục tiêu 2: Đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Mục tiêu 3: Đề xuất các hàm ý quản trị để nâng cao hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM.
1.3. Câu hỏi nghiên cứu
- Từ mục tiêu cụ thể trên, đặt ra 3 câu hỏi cụ thể như sau:
Câu hỏi 1: Xác định các yếu tố nào tác động đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM?
Câu hỏi 2: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng như thế nào trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo? Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Câu hỏi 3: Các hàm ý quản trị nào được đề xuất nhằm nâng cao hành vi mua sắm trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP. HCM?
1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: các yếu tố tác động đến hành vi mua sắm trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
- Đối tượng khảo sát: cá nhân người tiêu dùng đã từng mua sắm trong thương mại trực tiếp ở TP. HCM tại trường đại học và các doanh nghiệp.
1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Không gian: Nghiên cứu tập trung tại TP. HCM.
- Thời gian: Đề tài được tiến hành điều tra khảo sát từ 24/09/2025 đến 24/10/2025.
1.5 Đóng góp của luận văn
- Đóng góp về học thuật
Davis và cộng sự (1989) đã đưa ra nghiên cứu mở rộng mô hình chấp nhận công nghệ truyền thống bằng cách tích hợp thêm các yếu tố cảm xúc và tâm lý như Tự hài lòng, kết nối cảm xúc và niềm tin mà những thành tố chưa được khai thác sâu trong bối cảnh phát trực tiếp sử dụng người phát trực tiếp ảo (Silva, 2015). Mô hình TAM được Davis và cộng sự (1989) cho thấy có thể được điều chỉnh để phù hợp với những môi trường tương tác mới như thương mại trực tiếp qua phát trực tiếp, nơi yếu tố cảm xúc đóng vai trò quan trọng không kém các yếu tố công nghệ (Wang và cộng sự, 2024). Ngoài ra, nghiên cứu cũng đóng góp khi làm rõ vai trò của tương tác xã hội được đo lường thông qua mức độ người phát trực tiếp tương tác với người xem tác động đến mối quan hệ giữa tự hài lòng và kết nối cảm xúc (Davis, 1989b). Điều này nhấn mạnh rằng việc thiết lập cảm xúc giữa người tiêu dùng và người phát trực tiếp không chỉ phụ thuộc vào nội dung, mà còn vào cách thức tương tác. Đặc biệt, luận văn còn cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy người phát trực tiếp là con người thật có hiệu quả vượt trội hơn so với người phát trực tiếp ảo trong việc xây dựng kết nối cảm xúc và niềm tin, từ đó ảnh hưởng tích cực đến ý định mua sắm. Nghiên cứu đã góp phần mở rộng các lý thuyết hành vi người tiêu dùng trong môi trường phát trực tiếp, đồng thời tạo nền tảng học thuật vững chắc cho các nghiên cứu về vai trò của trí tuệ nhân tạo trong tiếp thị và thương mại trực tuyến.
- Đóng góp về mặt thực tiễn Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Về mặt thực tiễn, đề tài nghiên cứu cung cấp những gợi ý quan trọng cho các doanh nghiệp, nhà tiếp thị và nền tảng thương mại trực tiếp trong việc lựa chọn và triển khai hình thức dẫn chương trình phù hợp. Kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù người phát trực tiếp ảo (AI) có ưu thế về chi phí, tính linh hoạt và khả năng hoạt động liên tục, nhưng người phát trực tiếp là con người thật vẫn tạo ra kết nối cảm xúc sâu sắc hơn, từ đó xây dựng niềm tin và thúc đẩy hành vi mua sắm hiệu quả hơn. Điều này đặc biệt có giá trị đối với các doanh nghiệp đang cân nhắc thay thế nhân sự bằng công nghệ AI trong hoạt động phát trực tiếp bán hàng. Ngoài ra, đề tài nghiên cứu làm rõ tầm quan trọng của yếu tố tương tác trong các buổi phát trực tiếp. Bất kể người phát trực tiếp là người thật hay ảo, nếu không tạo ra sự tương tác xã hội như phản hồi bình luận, chào hỏi người xem, hay sử dụng ngôn ngữ thân thiện – thì người tiêu dùng sẽ khó hình thành kết nối cảm xúc. Do đó, các nền tảng và thương hiệu nên đầu tư vào kịch bản tương tác, giọng nói, biểu cảm và công nghệ mô phỏng cảm xúc để tăng tính chân thực khi sử dụng người phát trực tiếp ảo. Tóm lại, nghiên cứu mang lại góc nhìn thực tiễn giúp các doanh nghiệp đưa ra chiến lược phát trực tiếp hiệu quả hơn, cân bằng giữa yếu tố công nghệ và cảm xúc, qua đó nâng cao chất lượng trải nghiệm mua sắm của khách hàng trên các nền tảng phát trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
1.6 Bố cục của luận văn
Đề tài được thực hiện trong 5 chương như sau:
- Chương 1: Giới thiệu
Chương 1 trình bày tổng quan về đề tài trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của thương mại livestream ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại TP.HCM. Chương làm rõ tính cấp thiết của nghiên cứu, xác định mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, đồng thời nêu bật những đóng góp học thuật và thực tiễn của luận văn. Nội dung chương đặt nền tảng cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu dựa trên TAM kết hợp các yếu tố tâm lý và cảm xúc.
- Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Chương 2 trình bày các khái niệm liên quan đến thương mại trực tiếp áp dụng trí tuệ nhân tạo, hành vi mua sắm của người tiêu dùng, mô hình TAM và các yếu tố mở rộng như nhận thức rủi ro, ảnh hưởng xã hội, sự thỏa mãn bản thân và mức độ tương thích. Trên cơ sở tổng quan các nghiên cứu trước đây, chương đề xuất các giả thuyết và xây dựng mô hình nghiên cứu chính thức.
- Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3 mô tả quy trình nghiên cứu theo phương pháp hỗn hợp, bao gồm nghiên cứu định tính (phỏng vấn chuyên gia để hiệu chỉnh thang đo) và nghiên cứu định lượng (khảo sát người tiêu dùng). Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu được trình bày chi tiết. Dữ liệu được phân tích bằng PLS-SEM thông qua SmartPLS để đánh giá mô hình đo lường và mô hình cấu trúc.
- Chương 4: Kết quả nghiên cứu
Chương 4 trình bày về kết quả phân tích dữ liệu và kiểm định mô hình. Nội dung bao gồm đánh giá mô hình đo lường (độ tin cậy, giá trị hội tụ, giá trị phân biệt) và đánh giá mô hình cấu trúc PLS-SEM (đa cộng tuyến, kiểm định về giả thuyết, hệ số đường dẫn, R², Q², f² và năng lực dự báo). Trên cơ sở đó, chương thảo luận ý nghĩa của các mối quan hệ giữa các yếu tố tâm lý, công nghệ và hành vi mua sắm trong môi trường livestream AI.
- Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị
Chương 5 tổng hợp các kết luận chính của nghiên cứu, làm rõ đóng góp học thuật trong việc mở rộng mô hình TAM vào bối cảnh thương trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, chương đề xuất các hàm ý quản trị nhằm nâng cao ý định và hành vi mua của người tiêu dùng thông qua việc tối ưu hóa trải nghiệm công nghệ và gia tăng yếu tố tương tác, cảm xúc trong thương mại trực tiếp. Cuối cùng, luận văn trình bày các hạn chế và các định hướng nghiên cứu tiếp theo.
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Chương 2 sẽ trình bày các khái niệm về trí tuệ nhân tạo, thương mại trực tiếp và người phát trực tiếp ảo Đồng thời, chương này cũng sẽ giới thiệu mô hình chấp nhận công nghệ. Cuối cùng, tác giả sẽ xem xét các nghiên cứu trước đây có liên quan trong lĩnh vực ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thương mại trực tiếp để xây dựng cơ sở lý luận cho nghiên cứu.
2.1 Cơ sở lý thuyết Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
2.1.1. Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI)
Trí tuệ nhân tạo là khả năng giúp máy móc , đặc biệt là máy tính có thể tư duy, học hỏi và ra quyết định giống con người (Xu và cộng sự, 2025). Đây là một lĩnh vực trong khoa học máy tính, tập trung vào việc phát triển các phần mềm và công nghệ giúp máy móc nhận diện môi trường xung quanh, học từ dữ liệu, và hành động thông minh để đạt mục tiêu (Russell và cộng sự, 2021).Trong vài thập kỷ qua, AI ngày càng đóng vai trò không thể thiếu trong kinh tế và tài chính, thúc đẩy sự kết nối liên ngành với khoa học dữ liệu (Cao, 2022), tiếp nối xu hướng hợp tác giữa các lĩnh vực công nghệ, tài chính và kinh tế (Buckley và cộng sự, 2021). AI có nhiều ưu điểm nổi bật, bao gồm: độ chính xác cao trong xử lý dữ liệu, ứng dụng rộng rãi từ khám phá không gian, nghiên cứu lòng đất đến hỗ trợ đời sống thường ngày (Osipov, 2013). Trong giáo dục, AI giúp cá nhân hóa cho việc học và nâng cấp hệ thống học tập thông minh (Voskoglou, 2020). Trong tổ chức, AI giúp tăng năng suất, hiệu quả, và thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp, học viện và chính phủ (Mukherjee, 2022). Tuy nhiên, AI cũng có một số hạn chế lớn: chi phí về triển khai và bảo trì cao, lỗi kỹ thuật có thể xảy ra, lo ngại rằng AI có thể thay thế con người hoặc gây ra mất kiểm soát công nghệ (Osipov, 2013). Trong giáo dục, cần nghiên cứu thêm về vai trò của giáo viên, khả năng thích nghi của học sinh và bài toán chi phí (Voskoglou, 2020), trong tổ chức, việc áp dụng AI gặp khó khăn vì thiếu nhân lực có kỹ năng, chi phí cao và sự kháng cự từ nhân viên (Basu và cộng sự, 2023).
2.1.2. Thương mại trực tiếp (Live commerce)
Thương mại trực tiếp là hình thức kết hợp giữa phát sóng trực tiếp và mua sắm trực tuyến, trong đó người bán giới thiệu sản phẩm qua video phát trực tiếp, đồng thời tương tác với người xem thông qua bình luận, trả lời câu hỏi và phản hồi theo thời gian thực (Sun và cộng sự, 2019). Thương mại trực tiếp là một kênh phân phối đã làm thay đổi sở thích mua sắm của người tiêu dùng (Yun và cộng sự, 2023). Do tác động của đại dịch COVID-19, các nhu cầu của người tiêu dùng đối với thương mại không tiếp xúc trực tiếp (NFTF) đã gia tăng nhanh chóng (Seo và cộng sự, 2022). Tuy nhiên, so với thương mại trực tiếp, vẫn tồn tại một số bất lợi – đặc biệt là thiếu tính tương tác (Jeong và cộng sự, 2022). Thương mại trực tiếp với công nghệ phát trực tiếp theo thời gian thực đã ra đời để khắc phục nhược điểm này (Akın, 2024). Hình thức này đã nhận được đánh giá tích cực trong các lĩnh vực kinh doanh khác nhau (Sun và cộng sự, 2024). Người tiêu dùng có thể xem các sản phẩm, đặt câu hỏi cũng đưa ra quyết định mua ngay trong lúc xem phát trực tiếp (Liu và cộng sự, 2025a). Hình thức này tận dụng tính tương tác cao, yếu tố giải trí và sự ảnh hưởng của người phát trực tiếp (người nổi tiếng, thần tượng trên mạng, hoặc người phát trực tiếp ảo) để thu hút khách hàng và thúc đẩy hành vi mua sắm nhanh chóng (Yun và cộng sự, 2023). Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
2.1.3 Người phát trực tiếp ảo sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI virtual streamer)
Người phát trực tiếp ảo sử dụng trí tuệ nhân tạo là những “diễn viên” không phải con người, được điều khiển bằng chương trình trí tuệ nhân tạo (AI), thực hiện nhiệm vụ tiếp thị và quảng bá sản phẩm trong các buổi phát trực tiếp (Liu và cộng sự, 2025b). Những nhân vật ảo này có khả năng tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại và có thể phản hồi tương tác với người tiêu dùng cũng như thích nghi với nhiều bối cảnh đa dạng (Huang và cộng sự, 2018). Tuy nhiên, điểm hạn chế của người phát trực tiếp ảo sử dụng trí tuệ nhân tạo là vẫn thiếu khả năng biểu đạt cảm xúc tự nhiên như con người (Sun và cộng sự, 2024). Các hành vi tương tác như giọng nói, cử chỉ và biểu cảm gương mặt thường mang tính mô phỏng và còn cứng nhắc không giống như người thật, khiến cho việc tạo ra kết nối cảm xúc thực sự với người tiêu dùng vẫn còn nhiều giới hạn và khó khăn hơn so với người thật (Liu và cộng sự, 2025b).
2.1.4 Mô hình Chấp nhận Công nghệ (Technology Acceptance Model – TAM)
Mô hình chấp nhận công nghệ lần đầu tiên được giới thiệu bởi Davis và cộng sự (1989). Mô hình này được sử dụng để giải thích và dự đoán mức độ chấp nhận công nghệ mới của người dùng (Davis, 1989a). Theo TAM, hành vi cho nhiều bối cảnh đa dạng chấp nhận công nghệ chủ yếu chịu sự chi phối của hai yếu tố cốt lõi, gồm nhận thức tính hữu ích và nhận thức dễ sử dụng (Silva, 2015). Nhận thức tính hữu ích đề cập đến mức độ mà người dùng tin rằng công nghệ đó sẽ giúp họ nâng cao hiệu quả công việc (Davis, 1989a). Trong khi đó, nhận thức dễ sử dụng phản ánh cảm nhận của người dùng về sự thuận tiện và đơn giản khi vận hành hệ thống và không đòi hỏi nhiều nỗ lực (Silva, 2015). Hai yếu tố này tác động đến thái độ đối với việc sử dụng công nghệ, từ đó hình thành nên ý định sử dụng, và cuối cùng là hành vi sử dụng thực tế của người dùng và từ đó dẫn đến hành vi chấp nhận công nghệ (Davis, 1989a). Mô hình chấp nhận công nghệ được thể hiện trong Hình 2.1.
- Hình 2.1. Mô hình chấp nhận công nghệ
2.1.5. Lý thuyết hành vi dự định (Theory of Planned Behavior – TPB) Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Bên cạnh mô hình chấp nhận công nghệ (TAM), nghiên cứu này tích hợp lý thuyết hành vi dự định do Ajzen (1991) phát triển nhằm giải thích toàn diện hơn cơ chế hình thành hành vi của người tiêu dùng trong bối cảnh thương mại phát trực tiếp ứng dụng AI. Theo TPB, hành vi thực tế của cá nhân bị quyết định trực tiếp bởi ý định hành vi, vốn chịu sự tác động đồng thời của ba nhân tố cốt lõi: thái độ đối với hành vi, chuẩn mực chủ quan (sự ảnh hưởng từ môi trường xã hội) và nhận thức kiểm soát hành vi (mức độ dễ dàng hoặc khó khăn khi thực hiện hành vi). Trong nghiên cứu này, việc ứng dụng lý thuyết này cho phép mở rộng phạm vi lý thuyết bằng cách kết hợp các yếu tố tâm lý – xã hội (như ảnh hưởng xã hội) và năng lực cá nhân (như nhận thức dễ sử dụng và tự hài lòng) vào mô hình TAM truyền thống. Nhờ đó, khung lý thuyết tổng hợp không chỉ phản ánh góc nhìn công nghệ mà còn lý giải sâu sắc bản chất tâm lý và áp lực xã hội tác động đến ý định cũng như hành vi mua sắm thực tế của người tiêu dùng đối với người dẫn chương trình ảo (VLS). Mô hình lý thuyết hành vi dự định được thể hiện trong Hình 2.2.
- Hình 2.2. Lý thuyết hành vi dự định
2.1.6. Lý thuyết sử dụng và thỏa mãn (Uses and Gratifications Theory – UGT)
Nhằm bổ sung yếu tố về tâm lý thúc đẩy người tiêu dùng tham gia mua sắm trực tiếp ứng dụng AI, nghiên cứu tích hợp lý thuyết sử dụng và thỏa mãn được khởi xướng bởi Katz và cộng sự (1973). Khác với các mô hình chấp nhận công nghệ thuần túy, UGT tiếp cận người dùng dưới góc độ chủ động: cá nhân lựa chọn và sử dụng một phương tiện truyền thông cụ thể nhằm đáp ứng các nhu cầu tâm lý và xã hội xác định. Trong bối cảnh thương mại phát trực tiếp với sự hiện diện của người bán hàng ảo, người tiêu dùng không chỉ tìm kiếm giá trị thông tin hay sự tiện ích trong giao dịch (thỏa mãn công năng) mà còn hướng tới trải nghiệm giải trí, sự tương tác mới lạ và cảm xúc vui vẻ (thỏa mãn cảm xúc). Việc đưa UGT vào khung lý thuyết giúp làm rõ vai trò của các yếu tố như tự hài lòng và tính tương thích, từ đó giải thích cách thức các nhu cầu này tác động tích cực đến nhận thức hữu ích, sự dễ sử dụng và hình thành ý định mua sắm thực tế của khách hàng tại thị trường TP.HCM.
2.2. Các nghiên cứu có liên quan Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Theo Liu và công sự (2025a), mặc dù phần lớn các công trình trước đây hướng đến nghiên cứu người dẫn chương trình thật, trong khi nghiên cứu về người phát trực tiếp ảo còn hạn chế, đặc biệt là việc xem xét tác động của các yếu tố tâm lý và xã hội đến ý định sử dụng và mua sắm. Mặc khác, có ít nghiên cứu kết hợp một cách hệ thống các khung lý thuyết TAM và UTAUT để phân tích bối cảnh thương mại phát trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo, do đó cần khám phá sâu hơn vai trò của người phát trực tiếp ảo so với người phát trực tiếp thật (Liu và cộng sự, 2025a).
Theo Chi và các cộng sự (2024), mặc dù đã có nhiều nghiên cứu phân tích vai trò của các yếu tố như tính hữu ích và tính cá nhân hóa đối với ý định mua sắm trực tuyến, nhưng vẫn còn khá ít các nghiên cứu đi sâu vào bối cảnh cụ thể của thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Ngoài ra, đa phần hầu hết công trình trước đây xoay quanh thương mại điện tử thông thường hoặc phát trực tiếp thông thường, trong khi lĩnh vực sử dụng người dẫn chương trình ảo sử dụng trí tuệ nhân tạo hay hệ thống thông minh trong thương mại trực tiếp vẫn chưa được khai thác đầy đủ (Chi và cộng sự, 2024). Do đó, điều trên cho thấy cần có thêm các nghiên cứu để làm rõ cách thức mà AI tác động đến hành vi và hành vi mua sắm của người tiêu dùng.
Theo Hoàng (2024), mặc dù nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra vai trò tích cực của AI trong việc gia tăng hiệu quả tiếp thị cá nhân hóa, phần lớn các nghiên cứu này tập trung ở bối cảnh quốc tế, đặc biệt tại các thị trường phát triển (Hoàng, 2024). Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc AI trong tiếp thị nói chung và cá nhân hóa tiếp thị nói riêng vẫn ở giai đoạn khởi đầu, dẫn đến thiếu bằng chứng thực nghiệm cụ thể về các yếu tố tác động đến hiệu quả ứng dụng (Hoàng, 2024). Ngoài ra, các nghiên cứu trước chủ yếu kế thừa mô hình TAM và UTAUT nhưng chưa có sự điều chỉnh phù hợp với điều kiện doanh nghiệp Việt Nam. Do đó, cần có nghiên cứu thực nghiệm để kiểm định các nhân tố tác động đến hiệu quả cá nhân hóa tiếp thị bằng AI trong bối cảnh Việt Nam, nhằm bổ sung các luận điểm khoa học cho doanh nghiệp thực hiện chiến lược có tác dụng hơn. Ko và cộng sự (2024) cho các nghiên cứu về thương mại phát trực tiếp chủ yếu tập trung vào ý định mua sắm ban đầu, vai trò của sự tin tưởng hoặc các yếu tố cảm xúc trong quyết định tiêu dùng. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về ý định tiếp tục mua sắm sau khi người tiêu dùng đã có trải nghiệm thực tế với hình thức mua sắm này (Ko và cộng sự, 2024). Do đó, nghiên cứu xây dựng mô hình kiểm định mối quan hệ giữa xác nhận kỳ vọng, sự tin tưởng duy trì và ý định mua sắm liên tục, cung cấp bằng chứng thực nghiệm và đóng góp mới cho lý thuyết hành vi người tiêu dùng trong bối cảnh mua sắm trên sàn phát trực tiếp (Ko và cộng sự, 2024). Ngoài ra, nghiên cứu chưa đánh vào khía cạnh sử dụng trí tuệ nhân tạo trong phát trực tiếp áp dụng vào trong thương mại điện tử (Ko và cộng sự, 2024). Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Nghiên cứu của Yang (2024) nhằm khám phá tác động của phát trực tiếp đối với ý định mua sắm của người tiêu dùng trong ngành thương mại điện tử Trung Quốc bằng cách sử dụng phương pháp mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố như chất lượng thông tin, sự tương tác, niềm tin, và tính giải trí, từ đó đánh giá ảnh hưởng tổng thể của phát trực tiếp đến hành vi mua sắm. Ngoài ra, bối cảnh nghiên cứu chủ yếu tập trung vào thị trường Trung Quốc, chưa so sánh với các thị trường mới nổi khác, khiến kết quả chưa thể hiện đầy đủ sự đa dạng văn hóa và hành vi mua sắm và cũng chưa có đề cập liên quan sử dụng trí tuệ nhân tạo trong phát trực tiếp trong thương mại điện tử (Yang và cộng sự, 2024).
Hossain và cộng sự (2023) chỉ tập trung vào tác động của phát trực tiếp truyền thống với người phát trực tiếp là con người đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng, trong khi ít chú ý đến bối cảnh phát trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo hoặc người phát trực tiếp ảo. Nghiên cứu chủ yếu khảo sát các yếu tố như sự tin tưởng, tính tương tác, và trải nghiệm mua sắm trong môi trường phát trực tiếp với người thật, mà chưa đi sâu vào sự khác biệt trong hành vi mua sắm khi thay thế AI (Hossain và cộng sự, 2023).
Min và các cộng sự (2023) tập trung vào việc phân tích hành vi mua sắm ngẫu hứng của người tiêu dùng trong bối cảnh thương mại điện tử phát trực tiếp, dựa trên dữ liệu lớn. Nghiên cứu xem xét cách các yếu tố như nơi phát sóng, đặc điểm của người dẫn chương trình, sự khan hiếm hàng hóa và các yếu tố tâm lý của người tiêu dùng tác động đến hành vi mua sắm ngay lập tức. Kết quả đạt được đã cho thấy các yếu tố kích thích thị giác, cảm xúc, cũng như tương tác trực tiếp trong phát trực tiếp có thể gia tăng đáng kể hành vi mua bốc đồng (Min và cộng sự, 2022). Nghiên cứu này đóng góp vào việc hiểu rõ hơn vai trò của dữ liệu lớn trong việc dự đoán và điều chỉnh đến các chiến lược tiếp thị nhằm tối đa hiệu quả kinh doanh, buôn bán qua hình thức phát trực tiếp. Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Ngoài ra, tác giả đã tổng hợp các ý trên thành bảng tổng hợp sau khi lược khảo các nghiên cứu liên quan như sau:
- Hình 2.3. bảng tổng hợp sau khi lược khảo các nghiên cứu liên quan
2.3. Khoảng trống nghiên cứu
Trong các lĩnh vực nghiên cứu trước đây thường hay đề cập đến thương mại trực tiếp, truyền thông tương tác và chấp nhận công nghệ, đã có nhiều công trình phân tích hành vi người tiêu dùng thông qua các mô hình nền tảng như TAM. Tuy nhiên, hầu hết những nghiên cứu này mới chỉ tập trung vào yếu tố chức năng như tính hữu ích, tính dễ sử dụng, hay hiệu quả công nghệ mà chưa quan tâm đầy đủ đến khía cạnh cảm xúc và xã hội, vốn rất đặc trưng trong môi trường phát trực tiếp. Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và tiếp thị, dù đã có nghiên cứu bước đầu về người phát trực tiếp ảo, phần lớn chỉ dừng lại ở mức đánh giá công nghệ, hiệu suất hoặc chi phí vận hành. Các yếu tố quan trọng như kết nối cảm xúc, niềm tin giữa người tiêu dùng và người phát trực tiếp, hay so sánh trực tiếp giữa người phát trực tiếp ảo và người thật vẫn còn bị bỏ ngỏ. Ngoài ra, trong lĩnh vực truyền thông tương tác và tâm lý người tiêu dùng, yếu tố tương tác xã hội. Đây là một điểm nổi bật của phát trực tiếp mà chưa được đưa vào như một biến điều tiết trong mối quan hệ giữa trải nghiệm cá nhân và hành vi mua sắm. Người tiêu dùng ngày càng quen với môi trường phát trực tiếp và AI, nhưng vẫn tồn tại rào cản tâm lý, như cảm nhận đến rủi ro hoặc thiếu tin tưởng, cần được nghiên cứu để có giải pháp giảm thiểu. Điều này tạo ra một khoảng trống đáng kể trong việc lý giải hành vi mua sắm trong môi trường thương mại trực tiếp ngày càng phổ biến. Cuối cùng, tại Việt Nam, có ít nghiên cứu tập trung vào mua sắm trên trương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Do đó, đây là một khoảng trống nghiên cứu mà đề tài nghiên cứu này nhấn mạnh và có thể phát triển cho những lĩnh vực mới sau này
2.4. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
2.4.1. Mô hình nghiên cứu
Trên cơ sở tích hợp các lý thuyết hiện có, mô hình nghiên cứu được thiết kế nhằm phân tích và lý giải những yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở hành vi mua sắm của người tiêu dùng khi tương tác với các nền tảng thương mại trực tiếp có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. (Liu và cộng sự, 2025a). Cụ thể, nghiên cứu này điều tra vai trò của Tự hài lòng, ảnh hưởng xã hội, tính tương thích, và nhận thức rủi ro, dựa trên nền tảng của các mô hình như TAM và UTAUT (Tamilmani và cộng sự, 2021). Mô hình nghiên cứu được thể hiện như sau.
- Hình 2.4. Mô hình nghiên cứu đề xuất
Các yếu tố trong nghiên cứu được phân loại thành: Biến độc lập bao gồm nhận thức rủi ro, ảnh hưởng xã hội, Tự hài lòng và tính tương thích. Biến trung gian gồm nhận thức dễ sử dụng, nhận thức tính hữu ích và ý định sử dụng. Biến phụ thuộc là hành vi mua sắm. Các khái niệm về các biến như sau:
Nhận thức rủi ro (Perceived Risk – PRI) được xác định là cường độ người tiêu dùng cảm nhận về lo ngại hoặc hoài nghi khi sử dụng công nghệ (người phát trực tiếp ảo), tác động đến cảm nhận về tính dễ sử dụng và tính hữu ích (Liu và cộng sự, 2025a).
Nó thể hiện rủi ro và những hệ quả không tích cực tiềm tàng mà người tiêu dùng nhận thức khi dùng thương mại phát trực tiếp hỗ trợ bởi AI (Liu và cộng sự, 2025a). Trong môi trường phát trực tiếp bởi AI, các rủi ro này càng trở nên trầm trọng hơn do sự thiếu vắng yếu tố con người, cùng với những lo ngại về tính minh bạch của thuật toán, độ tin cậy của hệ thống và bảo mật dữ liệu (Pavlou, 2003).
Ảnh hưởng xã hội (Social Influence – SIN) được xác định là là mức độ mà người tiêu dùng bị tác động bởi người khác khi sử dụng công nghệ (Venkatesh, 2022). Nó đề cập đến mức độ mà các cá nhân nhận thấy những người quan trọng xung quanh có ảnh hưởng đến quyết định chấp nhận công nghệ mới (Venkatesh, 2022).Trong thương mại phát trực tiếp hỗ trợ bởi AI, khái niệm này phản ánh vai trò của phản hồi từ cộng đồng, các đánh giá trực tuyến và sự tương tác xã hội trong việc định hình nhận thức của người dùng cũng như củng cố hành vi chấp nhận (Xu và cộng sự, 2025).
Tự hài lòng (Self-Satisfaction – SSA) được xác định là nhận thức hài lòng nội tại của người tiêu dùng quá trình tương tác với người phát trực tiếp ảo hoặc trên các nền tảng phát trực tiếp (Venkatesh, 2022). Trong bối cảnh thương mại phát trực tiếp hỗ trợ bởi AI, khái niệm này phản ánh giá trị trải nghiệm khi tiếp cận với các công nghệ mới, bao gồm cảm giác về sự mới lạ, khả năng tự thể hiện bản thân và việc cập nhật các xu hướng mới nổi khi tương tác với các người phát trực tiếp ảo (Xu và cộng sự, 2025).
Tính tương thích (Compatibility – COM) được xác định là là mức độ cảm nhận với công nghệ sử dụng trí tuệ nhân tạo trong thương mại trực tiếp phù hợp với giá trị cá nhân, lối sống hoặc nhu cầu dùng (Liu và cộng sự, 2025a). Trong bối cảnh này, khái niệm này còn phản ánh mức độ nhất quán của công nghệ đối với những trải nghiệm trước đó, thói quen mua sắm và sự quen thuộc của người tiêu dùng với các nền tảng kỹ thuật số (Venkatesh, 2022).
Nhận thức dễ sử dụng (Perceived Ease of Use – PEU) được xác định là là mức độ mà người tiêu dùng tin rằng việc sử dụng công nghệ thương mại phát trực tiếp, sẽ diễn ra một cách đơn giản, tiện lợi và không đòi hỏi nhiều thao tác (Davis, 1989a). Theo mô hình chấp nhận công nghệ đề ra nhận thức tính dễ sử dụng là một trong các yếu tố quyết định cốt lõi của ý định sử dụng công nghệ, từ đó có ảnh hưởng đến hành vi sử dụng thực tế (Davis, 1989b). Nó đề cập đến cảm nhận của người dùng về mức độ mà một người tiêu dùng tin rằng việc sử dụng công nghệ thương mại trực tiếp sẽ đơn giản, thuận tiện và không tốn nhiều thao tác (Jin, 2025). Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
Nhận thức tính hữu ích (Perceived Usefulness – PUS) được xác định là mức độ cảm nhận về công nghệ giúp nâng cao hiệu quả của người tiêu dùng, mang lại tiện ích trong mua sắm (Davis, 1989a). Dựa vào mô hình chấp nhận công nghệ nên nhận thức tính dễ sử dụng là một trong các yếu tố quyết định cốt lõi của ý định sử dụng công nghệ, từ đó có ảnh hưởng đến hành vi sử dụng thực tế (Davis, 1989b).
Ý định sử dụng (Intention to Use – ITU) được xác định là mức độ người tiêu dùng sẵn sàng sử dụng công nghệ phát trực tiếp trong tương lai (Venkatesh, 2022). Theo mô hình TAM, nhận thức tính dễ sử dụng có ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức về tính hữu dụng và ý định sử dụng công nghệ (Davis, 1989b). Khi người tiêu dùng nhận thấy một nền tảng phát trực tiếp hỗ trợ bởi AI dễ vận hành và hiệu quả, sẽ có xu hướng tiếp tục sử dụng nền tảng đó và đưa ra hành vi mua sắm thông qua nó (Venkatesh, 2022).
Hành vi mua sắm (Purchase Behavior – PBE) được xác định là mức độ người tiêu dùng có hành vi mua sắm thông qua nền tảng phát trực tiếp AI (Venkatesh, 2022). Ý định sử dụng được xem là một nhân tố trung gian then chốt dẫn đến hành vi mua sắm thực tế (Venkatesh, 2022). Trong bối cảnh thương mại phát trực tiếp hỗ trợ bởi AI, khi người tiêu dùng thể hiện ý định sử dụng nền tảng cao hơn, khả năng họ thực hiện hành vi mua sắm cũng sẽ tăng lên tương ứng (Jin, 2025).
2.4.2. Các giả thuyết nghiên cứu Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
2.4.2.1 Nhận thức rủi ro đối với nhận thức dễ sử dụng và tính hữu ích
Khi tiếp cận nền tảng thương mại trực tiếp sử dụng trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là người phát trực tiếp ảo, người tiêu dùng thường cảm nhận về sự hoài nghi và lo ngại do thiếu tương tác thật, thông tin khó kiểm chứng và thiếu minh bạch (Liu và cộng sự, 2025a). Những nhận thức rủi ro này khiến họ thấy công nghệ khó sử dụng hơn và sự hiện diện của người thật giúp giảm cảm giác rủi ro và tăng sự thân thiện (Liu và cộng sự, 2025b). Do đó, nhận thức rủi ro được cho là làm giảm nhận thức dễ sử dụng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở lý luận cho giả thuyết H1a trong nghiên cứu.
- H1a: Nhận thức rủi ro có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức dễ sử dụng.
Trong môi trường thương mại trực tiếp áp dụng trí tuệ nhân tạo, đặc biệt khi người phát trực tiếp ảo thay thế con người, người tiêu dùng thường nghi ngờ về hiệu quả và độ tin cậy của hệ thống (Pu và cộng sự, 2024). Nhận thức rủi ro – như lo ngại thông tin sai lệch, thuật toán thao túng hay thiếu minh bạch – khiến người dùng khó tin rằng công nghệ mang lại giá trị thực (Liu và cộng sự, 2025b). Khi nhận thức rằng không an toàn, họ ít đánh giá công nghệ là hữu ích. Do đó, nhận thức rủi ro được cho là làm giảm đi nhận thức tính hữu ích trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở hình thành giả thuyết H1b.
- H1b: Nhận thức rủi có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức tính hữu ích.
2.4.2.2. Ảnh hưởng xã hội đối với nhận thức dễ sử dụng và tính hữu ích
Giả thuyết H2a được xây dựng dựa trên vai trò của ảnh hưởng xã hội trong việc định hình nhận thức của người tiêu dùng khi tiếp cận công nghệ mới. Trong bối cảnh thương mại phiên phát trực tiếp tích hợp AI, Liu và các cộng sự (2025a) cho rằng ý kiến từ bạn bè, người thân hoặc cộng đồng mạng có thể giúp người dùng nhận thức yên tâm và bớt e ngại. Khi công nghệ được nhiều người sử dụng và đánh giá tích cực, người tiêu dùng có xu hướng đặt nền tin hơn và nhận thức rằng công nghệ dễ tiếp cận hơn (Bommer và cộng sự, 2022). Điều này giúp giảm bớt rào cản ban đầu và tăng cảm nhận rằng nhận dễ sử dụng. Do đó, ảnh hưởng xã hội được cho là làm tăng nhận thức dễ sử dụng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo, cơ sở lý luận cho giả thuyết H2a. Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
- H2a: Ảnh hưởng xã hội có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức dễ sử dụng.
Giả thuyết H2b được hình thành từ quan điểm rằng ảnh hưởng xã hội có thể tác động mạnh mẽ đến cách người tiêu dùng nhìn nhận giá trị và lợi ích của công nghệ. Theo Liu (2025), khi người tiêu dùng thấy bạn bè, người thân hay cộng đồng mạng sử dụng thành công công nghệ phiên phát trực tiếp tích hợp AI và nhận được kết quả tích cực, họ sẽ dễ tin rằng công nghệ này cũng mang lại ích lợi cho bản thân. Việc chia sẻ trải nghiệm và đánh giá tích cực càng làm tăng tính thuyết phục (Liu và cộng sự, 2025b). Do đó, ảnh hưởng xã hội góp phần củng cố cho nhận thức tính hữu ích trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo, là cơ sở lý luận cho giả thuyết H2b.
- H2b: Ảnh hưởng xã hội có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức tính hữu ích.
2.4.2.3. Tự hài lòng đối với nhận thức dễ sử dụng và nhận thức tính hữu ích
Giả thuyết H3a được xây dựng trên cơ sở rằng trạng thái hài lòng mà người dùng trải nghiệm khi trải nghiệm công nghệ mà có thể làm tăng cảm nhận về tính chất sử dụng. Trong nghiên cứu của Liu và các cộng sự (2025a), trải nghiệm thú vị, cá nhân hóa và mang tính giải trí khi sử dụng công nghệ phiên phát trực tiếp, đặc biệt là với người phát trực tiếp ảo, khiến người dùng cảm nhận rằng thoải mái hơn. Một khi cảm xúc tích cực được kích hoạt, họ ít để ý đến những rào cản kỹ thuật hay sự phức tạp, và có xu hướng cho rằng công nghệ là dễ sử dụng (Sun và cộng sự, 2024). Do đó, tự hài lòng góp phần làm gia tăng đến nhận thức dễ sử dụng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Tự hài lòng góp phần củng cố cảm nhận về sự dễ tiếp cận của công nghệ là cơ sở cho giả thuyết H3a.
- H3a: Tự hài lòng có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức dễ sử dụng.
Giả thuyết H3b được hình thành dựa trên quan điểm rằng trải nghiệm Tự hài lòng tức cảm giác vui vẻ, hài lòng và hứng thú trong quá trình sử dụng công nghệ có thể làm tăng nhận thức của người tiêu dùng về tính hữu ích của công nghệ đó. Do lý luận của Liu và các công sự (2025a), khi người dùng không chỉ đạt được mục tiêu chức năng mà còn có trải nghiệm cảm xúc tích cực như giải trí, gắn kết hoặc được cá nhân hóa, họ sẽ có xu hướng đánh giá công nghệ là thực sự hữu ích. Trong môi trường thương mại trực tiếp ứng dụng AI, nơi yếu tố trải nghiệm đóng vai trò quan trọng, Tự hài lòng sẽ góp phần củng cố cảm nhận rằng công nghệ mang lại giá trị thiết thực (Xu và cộng sự, 2025). Do đó, tự hài lòng góp phần làm tăng đến nhận thức tính hữu ích trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở lý luận cho giả thuyết H3b.
- H3b: Tự hài lòng có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức tính hữu ích.
2.4.2.4 Tính tương thích đối với nhận thức dễ sử dụng và tính hữu ích
Trong thương mại trực tiếp ứng dụng AI, tính tương thích phản ánh mức độ công nghệ phù hợp với nhu cầu, thói quen và phong cách sử dụng của người tiêu dùng (Liu và cộng sự, 2025b). Theo Liu và các cộng sự (2025b), khi người dùng cảm nhận công nghệ như người phát trực tiếp ảo hay hệ thống phát trực tiếp quen thuộc và gần gũi với trải nghiệm trước đây, họ sẽ thấy việc sử dụng trở nên dễ dàng hơn. Nếu công nghệ không phù hợp với thói quen cá nhân, người dùng sẽ gặp khó khăn trong thao tác và tiếp cận. Do đó, tính tương thích càng cao thì nhận thức dễ sử dụng càng tích cực trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đó là cơ sở lý luận cho giả thuyết H4a. Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
- H4a: Tính tương thích có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức dễ sử dụng.
Giả thuyết H4b cho rằng khi công nghệ có tính tương thích cao với nhu cầu, giá trị và thói quen của người tiêu dùng, họ sẽ đánh giá công nghệ đó là hữu ích hơn. Theo Liu và các công sự (2025), tính tương thích phản ánh sự hòa hợp giữa công nghệ phát trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo và kỳ vọng của người dùng trong quá trình trải nghiệm. Nếu công nghệ dễ tích hợp, tiện lợi, hỗ trợ đúng nhu cầu hoặc giúp ra quyết định nhanh chóng, người dùng sẽ cảm nhận rõ ràng về lợi ích mà công nghệ mang lại (Niu và cộng sự, 2023). Do đó, tính tương thích càng cao thì nhận thức tính hữu ích càng mạnh trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở lý thuyết cho giả thuyết H4b.
- H4b: Tính tương thích có xu hướng thúc đẩy tăng đến nhận thức tính hữu ích.
2.4.2.5 Nhận thức dễ sử dụng, ý định sử dụng và nhận thức tính hữu ích
Giả thuyết H5 được xây dựng dựa trên mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) của Davis (1989), trong đó, nhận thức dễ sử dụng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành Ý định sử dụng. Theo Liu (2025) và các cộng sự, trong bối cảnh thương mại phiên phát trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nếu người tiêu dùng cảm nhận ra hệ thống dễ tiếp cận, thao tác đơn giản, giao diện thân thiện và không đòi hỏi nhiều nỗ lực, họ sẽ có xu hướng sẵn lòng sử dụng công nghệ hơn. Sự thuận tiện trong trải nghiệm không chỉ giúp giảm bớt lo lắng về kỹ thuật mà còn tạo động lực tiếp cận và thử nghiệm hệ thống mới (Akın, 2024). Do đó, nhận thức dễ sử dụng có tác động cùng chiều đến ý định sử dụng trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở lý thuyết hình thành giả thuyết H5a. Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
- H5: Nhận thức dễ sử dụng có xu hướng thúc đẩy tăng đến ý định sử dụng.
Giả thuyết H6 được hình thành trên cơ sở mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) của Davis (1989), trong đó cho rằng nhận thức dễ sử dụng không chỉ tác động trực tiếp đến ý định sử dụng mà còn ảnh hưởng gián tiếp thông qua việc nâng cao cảm nhận về tính hữu ích. Trong nghiên cứu của Liu và các cộng sự (2025a), nhận thức dễ sử dụng được hiểu là việc người tiêu dùng thấy công nghệ phiên phát trực tiếp bao gồm nền tảng phát trực tiếp và người dẫn chương trình ảo thật đơn giản, dễ thao tác, không gây trở ngại. Khi công nghệ càng dễ sử dụng, người dùng càng có khả năng khai thác hiệu quả các chức năng, từ đó nhận thấy công nghệ thực sự giúp họ tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả và tạo ra trải nghiệm tích cực (Liu và cộng sự, 2025a). Do đó, nhận thức dễ sử dụng có tác động cùng chiều đến cảm nhận về tính hữu ích trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở lý luận cho giả thuyết H5b.
- H6: Nhận thức dễ sử dụng có xu hướng thúc đẩy tăng nhận thức tính hữu ích.
2.4.2.6 Nhận thức tính hữu ích có ảnh hưởng gia tăng đến ý định sử dụng
Giả thuyết H7 được phát triển dựa trên mô hình TAM của Davis (1989), nhấn mạnh rằng nhận thức tính hữu ích là yếu tố cốt lõi tác động đến ý định sử dụng. Khi người tiêu dùng tin rằng nền tảng livestream tích hợp AI giúp họ mua sắm hiệu quả hơn, tiết kiệm thời gian và mang lại giá trị rõ ràng hơn so với các phương thức truyền thống (Liu và cộng sự, 2025a), họ sẽ có xu hướng chủ động sử dụng công nghệ đó (Liu và cộng sự, 2025b). Do đó, chính niềm tin vào giá trị thiết thực này là động lực thúc đẩy ý định sử dụng công nghệ trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở lý luận cho giả thuyết H7.
- H7: Nhận thức tính hữu ích có xu hướng thúc đẩy tăng ý định sử dụng
2.4.2.7. Ý định sử dụng có ảnh hưởng gia tăng đến hành vi mua sắm
Giả thuyết H8 cho rằng ý định sử dụng là bước đệm quan trọng dẫn đến hành vi mua sắm trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Liu và cộng sự, 2025b). Khi người tiêu dùng đã sẵn sàng sử dụng nền tảng livestream với người phát trực tiếp ảo, họ đã vượt qua rào cản ban đầu và chấp nhận công nghệ như một phần trong hành trình mua sắm (Niu và cộng sự, 2023). Việc sử dụng công nghệ giúp nâng cao trải nghiệm, tạo sự tiện lợi và tăng cường niềm tin, từ đó thúc đẩy hành vi mua sắm thực tế (Akın, 2024). Do đó, ý định sử dụng làm tăng hành vi mua sắm trong thương mại trực tiếp ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở lý luận cho giả thuyết H8.
- H8: Ý định sử dụng tác động có xu hướng thúc đẩy tăng hành vi mua sắm.
2.5. Tóm tắt chương 2
Chương 2 đã trình bày cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu, đã làm rõ ba khái niệm cốt lõi gồm trí tuệ nhân tạo, thương mại trực tiếp và người phát trực tiếp ảo. Nền tảng lý thuyết chính là mô hình chấp nhận công nghệ, được mở rộng bằng cách tích hợp các yếu tố tâm lý và xã hội. Qua tổng quan nghiên cứu, tác giả đã xác định khoảng trống và đề xuất mô hình gồm bốn biến độc lập là nhận thức rủi ro, ảnh hưởng xã hội, tự hài lòng và tính tương thích, tác động đến hành vi mua sắm thông qua các biến trung gian là nhận thức dễ sử dụng, nhận thức tính hữu ích và ý định sử dụng. Luận văn: Hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong thương mại.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>>> Luận văn: PPNC Đến mua sắm người tiêu dùng trong thương mại

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website: https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com
