Mục lục
Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện kế toán quản trị môi trường tại các doanh nghiệp niêm yết ngành thuỷ hải sản tại Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.
4.1. Kết quả nghiên cứu định tính
Kết quả nghiên cứu định tính được tổng hợp từ các cuộc phỏng vấn chuyên gia và ý kiến thảo luận nhóm với các nhà quản lý, kế toán trưởng và chuyên viên kế toán tại các DN thủy hải sản niêm yết. Mục tiêu của giai đoạn này là kiểm định tính phù hợp, khả năng hiểu và tính ứng dụng thực tiễn của các biến quan sát trong nền tảng thực tế ngành thủy hải sản Việt Nam. Kết quả nghiên cứu định tính như bảng 4.1 sau:
- Bảng 4.1. Kết quả định tính của các khía cạnh
Dựa trên mô hình lý thuyết đề xuất, quá trình thảo luận đã xem xét 7 nhóm khía cạnh độc lập gồm: CP, NP, MP, CSR, MPER, AQ, Chiến lược MT (ES), cùng 1 biến phụ thuộc là Mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường. Kết quả tổng hợp chỉ ra rằng đa số các biến quan sát được chuyên gia và người tham gia phỏng vấn được xác lập như thích hợp, dễ hiểu và có thể phản ánh thực tế cao, đạt tỷ lệ đồng thuận từ 75%–100%. Một số biến được đề nghị điều chỉnh nhẹ về ngôn từ phù hợp bối cảnh, ngữ cảnh Việt Nam, song không biến nào bị loại bỏ hoàn toàn.
4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng
4.2.1. Thống kê mẫu khảo sát
Để bảo đảm cơ sở dữ liệu phục vụ cho việc phân tích các khía cạnh ảnh hưởng đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trườngtại DN, nghiên cứu đã triển khai thu thập, kiểm tra và xử lý dữ liệu khảo sát theo quy trình thống nhất. Nội dung dưới đây trình bày phương pháp tiếp cận mẫu, quá trình thu thập dữ liệu, sàng lọc phiếu khảo sát và đặc điểm cơ bản của mẫu nghiên cứu chính thức.
- Phương pháp chọn mẫu và đối tượng khảo sát
Tổng thể nghiên cứu bao gồm các DN hoạt động trong chuỗi cung ứng thủy hải sản tại Việt Nam, trong đó tập trung vào Doanh nghiệp niêm yết trên HOSE, HNX, UPCoM, DN đại chúng và một số DN quy mô lớn có liên quan. Tại thời điểm khảo sát, tổng số đơn vị thuộc danh sách tiếp cận vào khoảng 150 DN, được trình bày chi tiết tại Phụ lục 1.
Do quy mô tổng thể không quá lớn, nghiên cứu lựa chọn phương pháp điều tra toàn bộ thay vì chọn mẫu ngẫu nhiên. Cách tiếp cận này cho phép tác giả mở rộng phạm vi tiếp cận đến tất cả các DN thuộc nhóm nghiên cứu, qua đó giảm thiểu sai lệch do lựa chọn mẫu và gia tăng mức độ phản ánh thực tế của dữ liệu thu thập được.
Đơn vị phân tích của nghiên cứu là DN. Vì vậy, mỗi phiếu trả lời chỉ đại diện cho một DN. Người tham gia khảo sát được lựa chọn là những cá nhân có hiểu biết trực tiếp về hệ thống kế toán, hoạt động quản trị và các vấn đề MT tại đơn vị. Nhóm đối tượng trả lời gồm CFO, kế toán trưởng, trưởng hoặc phó phòng kế toán, cán bộ phụ trách MT và các vị trí quản lý có liên quan.
- Quy trình thu thập và làm sạch dữ liệu Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Việc thu thập dữ liệu được triển khai song song với đó bằng hai hình thức.
Thứ nhất, khảo sát trực tuyến được triển khai thực tế thông qua bảng hỏi thiết kế trên Google Forms và gửi đến địa chỉ thư điện tử của các cá nhân đại diện DN.
Thứ hai, khảo sát trực tiếp được triển khai tại một số DN có điều kiện tiếp cận thuận lợi. Hình thức này hướng đến việc tác giả hỗ trợ người trả lời làm rõ nội dung bảng hỏi khi cần thiết và gia tăng khả năng thu hồi phiếu.
Tổng cộng, nghiên cứu đã phát hành 170 bảng hỏi. Sau quá trình liên hệ và nhắc lại, tác giả thu về 155 phiếu phản hồi. Các phiếu này tiếp tục được rà soát trước khi đưa vào phân tích chính thức.
Có 05 phiếu bị loại do không đáp ứng yêu cầu chất lượng dữ liệu, bao gồm các trường hợp bỏ trống trên 20% nội dung then chốt hoặc trả lời theo một mức điểm giống nhau cho toàn bộ câu hỏi, thể hiện dấu hiệu trả lời thiếu nghiêm túc hoặc không nhất quán. Sau bước làm sạch, nghiên cứu giữ lại 150 phiếu hợp lệ để xử lý trên phần mềm SPSS 26.
Tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 88,2% trên tổng số phiếu phát ra. Đây là tỷ lệ tương đối cao đối với khảo sát ở cấp độ DN, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các phân tích thống kê và hồi quy trong nghiên cứu.
- Đặc điểm cơ cấu mẫu khảo sát
Kết quả thống kê mô tả từ 150 phiếu hợp lệ xác nhận rằng một số đặc điểm đáng chú ý của mẫu nghiên cứu.
Về giới tính, người trả lời là nam chiếm 57,3%, trong khi nữ chiếm 42,7%. Cơ cấu này xác nhận rằng sự phân bố tương đối cân bằng giữa hai nhóm giới tính trong mẫu khảo sát.
Về thâm niên công tác, nhóm có thời gian làm việc dưới 5 năm chiếm tỷ trọng lớn nhất, với tỷ lệ tích lũy đạt 76,7%. Trong khi đó, tỷ lệ người trả lời có trên 10 năm kinh nghiệm chỉ chiếm 5,3%. Trên cơ sở đó phản ánh cơ cấu lao động tương đối trẻ tại các DN trong mẫu khảo sát.
Xét theo vị trí công tác, nhân viên kế toán chiếm 55,3%; trưởng hoặc phó phòng kế toán chiếm 26,0%; và thành viên ban giám đốc chiếm 18,7%. Sự tham gia của cả nhân sự chuyên môn và cấp quản lý hướng đến việc thông tin thu thập được phản ánh từ nhiều góc độ, bao gồm khía cạnh nghiệp vụ kế toán, vận hành nội bộ và định hướng quản trị của DN.
Về quy mô DN, phần lớn đơn vị trong mẫu có dưới 200 lao động, chiếm tỷ lệ tích lũy 88,7%. Kết quả này xác nhận rằng các DN quy mô nhỏ và vừa vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể trong chuỗi cung ứng thủy hải sản tại Việt Nam. Song song với đó, đây cũng là nhóm DN có thể gặp hạn chế nhất định về nguồn lực, công nghệ và nhân sự khi triển khai các công cụ quản trị hiện đại như EMA. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Bảng dưới đây thể hiện đặc điểm mẫu khảo sát gồm 150 phiếu hợp lệ được thu thập từ các DN thủy hải sản niêm yết.
- Bảng 4.2. Thông tin mô tả mẫu nghiên cứu
Bảng trên mô tả mẫu chỉ ra rằng, trong tổng số 150 người tham gia khảo sát, tỷ lệ nam (57,3%) cao hơn nữ (42,7%), phản ánh sự chênh lệch giới nhất định trong đội ngũ kế toán và quản lý tại các DN thủy hải sản niêm yết.
Về thời gian làm việc, nhóm có kinh nghiệm dưới 5 năm chiếm 76,7% tổng mẫu, chỉ ra rằng phần lớn người tham gia là các kế toán viên và cán bộ quản lý có thời gian công tác tương đối trẻ. Trong khi đó, nhóm có thâm niên trên 10 năm chỉ chiếm 5,3%, thể hiện tỷ trọng cán bộ kỳ cựu trong mẫu khảo sát còn khá khiêm tốn.
Xét theo vị trí công việc, đa số người trả lời là nhân viên kế toán (55,3%), tiếp theo là trưởng/phó phòng kế toán (26,0%) và thành viên Ban giám đốc (18,7%). Cơ cấu này chỉ ra rằng mẫu nghiên cứu có sự tham gia của cả cấp thực thi và cấp quản lý, bảo đảm thông tin thu thập phản ánh tương đối đầy đủ thực tiễn vận hành hệ thống kế toán trong DN.
Về FS, mẫu khảo sát bao phủ nhiều nhóm quy mô khác nhau: trong đó DN dưới 100 nhân viên chiếm 42,7%, DN từ 101–200 nhân viên chiếm 46,0%, và số còn lại là DN trên 200 nhân viên chiếm khoảng 11,3%. Kết quả này chỉ ra rằng phần lớn các công ty thủy hải sản niêm yết có quy mô nhỏ và vừa, phù hợp với đặc điểm cơ cấu ngành tại Việt Nam hiện nay.
Nhìn chung, cấu trúc mẫu khảo sát đảm bảo tính đa dạng về đặc điểm người trả lời và FS, phản ánh được bức tranh tổng quan của ngành thủy hải sản niêm yết trong bối cảnh nghiên cứu về việc triển khai Kế toán quản trị môi trường.
4.2.2. Tổng quan chung về các DN thủy hải sản niêm yết tại Việt Nam Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
- Lịch sử hình thành và phát triển của các DN thủy hải sản
Ngành thủy hải sản Việt Nam hình thành và phát triển gắn liền với quá trình đổi mới nền kinh tế, đáng chú ý từ sau năm 1986 khi chính sách tự do hóa và hội nhập quốc tế được triển khai. Trước giai đoạn này, hoạt động đánh bắt và chế biến thủy sản chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ, tập trung vào là nền tảng cho cho nhu cầu nội địa. Sản lượng khai thác bình quân hàng năm chỉ đạt từ 300.000 đến 400.000 tấn/năm, trong khi hàng hóa XK gần như chưa có giá trị thương mại đáng kể.
Từ đầu những năm 1990, cùng với quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, Nhà nước đã có nhiều chính sách khuyến khích gia tăng kinh tế biển và mở rộng XK. Hàng loạt DN chế biến thủy sản được thành lập tại các vùng trọng điểm như Kiên Giang, Sóc Trăng, …. Đây cũng là giai đoạn xuất hiện các DN nòng cốt như Minh Phú, Vĩnh Hoàn, Nam Việt, Sao Ta, Bến Tre, Camimex – những đơn vị tiên phong trong việc đầu tư công nghệ chế biến, mở rộng vùng nuôi trồng và thiết kế chuỗi giá trị khép kín.
Giai đoạn từ năm 2000 trở lại đây đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của ngành khi Việt Nam gia nhập WTO (2007) và tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP). Các DN thủy sản đã chủ động áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về bảo đảm an toàn trong chế biến và tiêu thụ thực phẩm, xác định xuất xứ và BVMT hướng đến đáp ứng chuẩn mực tại các thị trường mục tiêu để tiêu thụ xuyên biên giới tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản. Trên cơ sở đó không chỉ hướng đến việc củng cố kim ngạch XK mà còn thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa ngành.
Tính đến nay, Việt Nam có khoảng 20 DN thủy sản niêm yết trên các sàn chứng khoán HOSE, HNX và UPCoM, trong đó nhóm DN lớn như Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn (VHC), Công ty cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (MPC), Công ty cổ phần Nam Việt (ANV) luôn nằm trong top đầu về doanh thu và lợi nhuận. Ngành thủy sản Việt Nam đã trở thành một trong những ngành XK chủ lực, với kim ngạch đạt trên 9 tỷ USD năm 2024, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế quốc gia và tạo sinh kế lâu dài cho hàng triệu người dân vùng biển. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
- Đặc điểm HĐSX và các hoạt động thương mại đi kèm của các DN thủy sản niêm yết
Các DN thủy sản niêm yết tại Việt Nam chủ yếu hoạt động trong ba công tác chính: nuôi trồng – chế biến – XK thủy hải sản. Trong đó, phần lớn DN tập trung tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long – nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi về nguồn nước, khí hậu và hệ thống sông ngòi. Hàng hóa XK chủ lực bao gồm tôm, cá tra, cá basa, mực và nghêu, được tiêu thụ tại hơn 160 nền kinh tế và khu vực trên toàn cầu. Một số DN đã phát triển chuỗi giá trị khép kín từ vùng nuôi đến nhà máy chế biến và hệ thống phân phối quốc tế, điển hình như Minh Phú (MPC), Vĩnh Hoàn (VHC), Nam Việt (ANV) và Sao Ta (FMC).
Các hoạt động thương mại đi kèm của các DN trong ngành thủy-hải sản thể hiện tính mùa vụ rõ nét và chịu sự phụ thuộc đáng kể vào biến động thời tiết, giá nguyên liệu đầu vào và rào cản kỹ thuật từ các thị trường nhập khẩu. Không những vậy, ngành thủy sản chịu sự chi phối của các quy định khắt khe về bảo đảm an toàn trong chế biến và tiêu thụ thực phẩm, xác định xuất xứ và BVMT, đáng chú ý từ các thị trường tiêu thụ ngoài biên giới lớn như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Do đó, việc ứng dụng Kế toán quản trị môi trường ngày càng trở nên cấp thiết, hướng đến việc DN kiểm soát chi phí trong quá trình kinh doanh và quy trình vận hành, giảm thiểu tối đa rủi ro pháp lý và thỏa mãn các tiêu chuẩn toàn cầu.
Xét về cơ cấu doanh thu, công tác XK chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng doanh thu của các công ty niêm yết. Theo số liệu tổng hợp năm 2024, tỷ lệ doanh thu XK trung bình chiếm từ 70% đến 95% tổng doanh thu, phản ánh GI cao của ngành. Một số DN có doanh thu XK vượt trội như Vĩnh Hoàn (7.011 tỷ đồng), Minh Phú (13.077 tỷ đồng) và Nam Việt (2.689 tỷ đồng), đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng toàn ngành.
Không những vậy, các DN trong ngành đang đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo toàn năng lực vận hành dài hạn, nhất là trong khâu quản lý quy trình vận hành, giám sát MT và xác định xuất xứ. Việc áp dụng hệ thống quản lý chất lượng như ASC, BAP, GlobalG.A.P đã góp phần củng cố hình ảnh thương hiệu và năng lực cạnh tranh quốc tế của các DN Việt Nam. Ở chiều ngược lại, nhiều DN nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong việc đầu tư công nghệ hiện đại, thiết kế Hệ thống thông tin và kiểm soát kế toán MT và nguồn nhân lực chuyên môn, làm hạn chế khả năng vận hành lâu dài của hệ thống quản trị.
Nhìn chung, ngành thủy sản Việt Nam đã và đang chuyển mình theo hướng tăng giá trị, giảm khối lượng, hướng tới phát triển xanh và lâu dài. Đặc điểm hoạt động yêu cầu tuân thủ ở mức độ cao về tiêu chuẩn MT khiến việc phân tích và triển khai Kế toán quản trị môi trường trong các Doanh nghiệp niêm yết trở nên có ý nghĩa thực tiễn, góp phần tối ưu hoá và gia tăng hiệu suất trong công tác quy trình vận hành và hoạt động kinh doanh, hình ảnh DN trên trường quốc tế.
- Đặc điểm Kế toán quản trị và Kế toán quản trị môi trường trong DN thủy sản
Công tác kế toán trong các DN thủy sản Việt Nam hiện nay nhìn chung đã được chuẩn hóa theo quy định của Luật Kế toán (2015) và Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS). Ở chiều ngược lại, phần lớn các DN vẫn tập trung chủ yếu vào kế toán tài chính với mục tiêu ghi chép, phản ánh và lập báo cáo phục vụ cho cơ quan chức năng nhà nước và cổ đông, trong khi Kế toán quản trị – đáng chú ý là Kế toán quản trị môi trường (Environmental Management Accounting – Kế toán quản trị môi trường) – mới chỉ được quan tâm ở mức độ hạn chế. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Về cơ bản, Hệ thống thông tin và kiểm soát Kế toán quản trị trong các DN thủy sản đã bước đầu hình thành, song chưa có sự phân tách rõ ràng giữa kế toán tài chính và Kế toán quản trị. Các báo cáo nội bộ chủ yếu phục vụ cho việc định giá thành hàng hóa, hoặc đánh giá hiệu quả theo đơn hàng và khu vực XK. Do đặc thù ngành thủy sản có chuỗi giá trị phức tạp, bao gồm nhiều khâu như nuôi trồng – thu mua – chế biến – bảo quản – XK, công tác Kế toán quản trị thường chịu ảnh hưởng mạnh bởi yếu tố mùa vụ, biến động giá nguyên liệu, tỷ giá ngoại tệ và chi phí năng lượng.
Đối với Kế toán quản trị môi trường, phần lớn các DN mới chỉ có Chi phí môi trường như chi phí xử lý nước thải sinh hoạt/quy trình vận hành, rác thải, điện năng, hoặc bảo hộ lao động mà chưa thực hiện phân tích chi tiết hơn theo từng trung tâm trách nhiệm hoặc hàng hóa. Chỉ một số ít DN lớn như Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (MPC), Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn (VHC) và Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta (FMC) đã bắt đầu hợp nhất và tổng hợp Kế toán quản trị môi trường vào hệ thống quản trị hướng đến theo dõi, đánh giá chất lượng nước và chất thải, hướng đến việc gia tăng mục tiêu tăng trưởng lâu dài và chấp hành yêu cầu của các tổ chức quốc tế như ASC, BAP, GlobalG.A.P.
Mặt khác, việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường trong DN thủy sản hiện nay còn gặp nhiều khó khăn, chủ yếu do thiếu khung hướng dẫn thống nhất, hạn chế về nhân sự chuyên môn, chi phí đầu tư hệ thống cao và nhận thức của ban lãnh đạo còn chưa đầy đủ về giá trị mà Kế toán quản trị môi trường mang lại. Nhiều kế toán viên chưa được đào tạo chuyên sâu về quản trị MT, dẫn đến việc thu thập và xử lý thông tin MT còn mang tính thủ công, chưa hợp nhất và tổng hợp trong hệ thống ERP hoặc MIS nội bộ.
Ở chiều ngược lại, xu hướng hội nhập quốc tế và các yêu cầu về báo cáo bảo toàn năng lực vận hành dài hạn (Sustainability Reporting) đang thúc đẩy ngày càng nhiều DN thủy sản quan tâm đến việc thiết lập hệ thống Kế toán quản trị môi trường. Việc này không chỉ hướng đến việc DN kiểm soát chi phí và rủi ro MT, mà còn củng cố tính minh bạch, uy tín thương hiệu và khả năng tiếp cận các thị trường tiêu thụ ngoài biên giới có tiêu chuẩn cao.
Nhìn chung, có thể nhận thấy rằng Kế toán quản trị môi trường trong DN thủy sản Việt Nam đang ở giai đoạn khởi đầu, chủ yếu tập trung tại các DN quy mô lớn và định hướng XK. Trong tương lai, cùng với xu thế phát triển kinh tế xanh và quy định ESG ngày càng phổ biến, Kế toán quản trị môi trường sẽ trở thành công cụ quản trị chiến lược then chốt, góp phần hướng đến việc DN thủy sản củng cố hiệu quả kinh doanh, giảm chi phí, và bảo toàn năng lực vận hành dài hạn.
4.2.3. Thực trạng vận dụng Kế toán quản trị môi trường trong các DN thủy sản niêm yết Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Ngay cả khi một số DN lớn như Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (MPC), Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn (VHC), Công ty cổ phần Nam Việt (ANV) hay Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta (FMC) đã bước đầu tiếp cận các công cụ quản lý Chi phí môi trường và thiết kế báo cáo bảo toàn năng lực vận hành dài hạn, song phần lớn DN vừa và nhỏ trong ngành vẫn chưa áp dụng Kế toán quản trị môi trường một cách chính thức. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu nhận thức về tầm then chốt của Kế toán quản trị môi trường, hạn chế về nguồn lực tài chính, và đội ngũ nhân sự kế toán chưa được đào tạo chuyên sâu về Kế toán quản trị môi trường.
Dữ liệu khảo sát sơ bộ chỉ ra rằng, chỉ khoảng 30–35% DN thủy sản niêm yết có triển khai các hoạt động tương tự Kế toán quản trị môi trường như:
- Theo dõi định kỳ lượng tiêu thụ điện, nước, nhiên liệu phục vụ quy trình vận hành;
- Ghi nhận chi phí xử lý nước thải, bùn thải, bao bì nhựa, và chất thải rắn;
- Lập báo cáo nội bộ về chi phí năng lượng hoặc hiệu suất tiêu hao nguyên liệu.
Ở chiều ngược lại, các báo cáo này chưa được hợp nhất và tổng hợp vào Hệ thống thông tin và kiểm soát Kế toán quản trị chính thức và thường mang tính chất thúc đẩy kỹ thuật hoặc phục vụ yêu cầu kiểm định MT. Chỉ một số DN có định hướng XK sang các thị trường có yêu cầu cao về xác định xuất xứ và chứng nhận MT (như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản) mới thực sự chú trọng đến việc lồng ghép thông tin MT trong Kế toán quản trị.
Một khó khăn lớn trong việc triển khai Kế toán quản trị môi trường tại các DN thủy sản là thiếu các chuẩn mực, hướng dẫn chi tiết hơn và khung pháp lý rõ ràng. Các DN chưa có quy định thống nhất về cách ghi nhận, đo lường, phân bổ chi phí và lợi ích MT, dẫn đến việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường còn manh mún, phụ thuộc vào nhận thức của từng DN. Ngoài ra, việc đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải, hệ thống quản lý chất lượng và công cụ đo lường MT đòi hỏi chi phí cao, trong khi nguồn vốn của các DN ngành thủy sản thường hạn chế.
Mặt khác, các yếu tố bên ngoài như áp lực từ khách hàng, các bên góp vốn quốc tế, và các quy định XK xanh đang dần trở thành động lực then chốt thúc đẩy DN áp dụng Kế toán quản trị môi trường. Đáng chú ý, xu hướng báo cáo ESG (Environmental, Social, and Governance) và Báo cáo bảo toàn năng lực vận hành dài hạn (Sustainability Report) đang tạo ra nhu cầu cấp thiết về việc hợp nhất và tổng hợp các thông tin MT vào Hệ thống thông tin và kiểm soát Kế toán quản trị, hướng đến việc DN minh bạch hơn trong quản lý chi phí và đánh giá mức độ sử dụng tài nguyên hiệu quả.
Nhìn chung, có thể thấy rằng việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường trong các DN thủy sản niêm yết tại Việt Nam vẫn ở giai đoạn khởi đầu, mang tính tự phát, chưa được chuẩn hóa và đồng bộ. Ở chiều ngược lại, sự hội nhập quốc tế và yêu cầu bảo toàn năng lực vận hành dài hạn đang mở ra cơ hội để các DN chuyển đổi sang mô hình quản trị xanh, trong đó Kế toán quản trị môi trường đóng vai trò công cụ thúc đẩy ra phương án thực thi và quyết định chiến lược, hướng đến việc kiểm soát chi phí, giảm thiểu đến mức thấp nhất rủi ro MT và củng cố năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
4.2.4. Kết quả kiểm định độ tin cậy của thang đo
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “CP” (CP)
Bảng 4.3. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “CP” (CP)
Kết quả (Bảng 4.3) chỉ ra rằng thang đo CP có hệ số Cronbach’s Alpha = 0.755, lớn hơn ngưỡng 0.7 nên đạt độ tin cậy chấp nhận được theo tiêu chuẩn của Nunnally (1978) và Hair et al. (2010). Trên cơ sở đó chỉ ra rằng các biến quan sát trong thang đo có mức độ nhất quán nội tại tương đối tốt, phản ánh khái niệm về CP mà DN phải đối mặt khi triển khai Kế toán quản trị môi trường. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Ở chiều ngược lại, biến CP3 có hệ số Corrected Item–Total Correlation chỉ 0.061 < 0.3 và hệ số Cronbach’s Alpha nếu loại biến đạt 0.919, cao hơn đáng kể so với Alpha tổng thể (0.755). Kết quả này chỉ ra rằng CP3 không đóng góp tích cực vào độ tin cậy của thang đo, thậm chí làm giảm mức độ nhất quán nội tại giữa các biến quan sát. Do đó, ở bước phân tích EFA tiếp theo, biến này được xem xét loại bỏ hướng đến gia tăng độ hội tụ của khía cạnh.
Các biến CP1, CP2, CP4 và CP5 đều có hệ số Item–Total Correlation ở mức khá cao (từ 0.657 đến 0.791), chỉ ra rằng mối liên hệ chặt chẽ với khái niệm “CP”. Đáng chú ý, CP4 và CP5 có hệ số tương quan biến–tổng cao nhất, phản ánh rõ nhận thức của DN về vai trò của quy định pháp lý, yêu cầu quốc tế và rủi ro pháp lý trong việc thúc đẩy áp dụng Kế toán quản trị môi trường.
Như vậy, có thể kết luận rằng thang đo “CP” đạt độ tin cậy thống kê ở mức chấp nhận được. Sau khi loại bỏ biến CP3, thang đo đảm bảo điều kiện để tiếp tục phân tích sau này.
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “NP” (NP)
Hướng đến kiểm tra tính nhất quán nội bộ của thang đo “NP” (Normative Pressure – NP), tác giả sử dụng hệ số Cronbach’s Alpha hướng đến kiểm định tính nhất quán nội tại giữa các biến quan sát. Kết quả được thể hiện trong Bảng 4.4
- Bảng 4.4. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “NP” (NP)
Kết quả kiểm định chỉ ra rằng thang đo “NP” (NP) có hệ số Cronbach’s Alpha = 0.855, vượt ngưỡng 0.8, chỉ ra rằng thang đo đạt độ tin cậy cao và các biến quan sát có tính nhất quán nội tại tốt. Trên cơ sở đó phản ánh rằng các yếu tố liên quan đến chuẩn mực nghề nghiệp, quy định của hiệp hội và yêu cầu từ kiểm toán độc lập được các DN thủy sản niêm yết nhận thức tương đối đồng nhất.
Ở chiều ngược lại, biến NP2 chỉ đạt hệ số tương quan mục–tổng (Corrected Item–Total Correlation) bằng 0.163 (< 0.3) và nếu loại bỏ biến này, hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo sẽ tăng lên 0.944, cao hơn đáng kể so với giá trị hiện tại (0.855). Kết quả này chỉ ra rằng NP2 không đóng góp tích cực vào tính ổn định của thang đo và làm giảm mức độ nhất quán nội tại giữa các biến quan sát. Do đó, biến NP2 được xem xét loại bỏ. Các biến còn lại (NP1, NP3, NP4, NP5) đều có hệ số item–total correlation cao (từ 0.723 đến 0.871), chỉ ra rằng mối liên hệ mạnh mẽ với khái niệm “NP”. Đáng chú ý, NP1 và NP5 có hệ số tương quan biến–tổng rất cao, phản ánh vai trò đáng kể của các tổ chức nghề nghiệp và hiệp hội ngành trong việc thúc đẩy DN triển khai Kế toán quản trị môi trường. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Như vậy, có thể kết luận rằng thang đo “NP” đạt độ tin cậy cao về mặt thống kê. Sau khi loại bỏ biến NP2, thang đo đảm bảo điều kiện để đưa vào giai đoạn phân tích khía cạnh khám phá (EFA) và các bước phân tích tiếp theo trong mô hình đề xuất.
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “MP” (MP)
Thang đo “MP” (Mimetic Pressure – MP) phản ánh mức độ mà các DN học hỏi, mô phỏng hành vi hoặc chiến lược của các đối thủ và DN dẫn đầu trong ngành. Độ tin cậy của thang đo được kiểm định bằng hệ số Cronbach’s Alpha, và kết quả được trình bày trong Bảng 4.5
- Bảng 4.5. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “MP” (MP)
Từ bảng 4.5, ta có hệ số Cronbach’s Alpha = 0.779, đạt mức chấp nhận được (≥ 0.7), thể hiện thang đo có độ tin cậy tương đối tốt và tính nhất quán nội tại ở mức phù hợp trong nghiên cứu khám phá. Trên cơ sở đó chỉ ra rằng các biến quan sát nhìn chung phản ánh khá đồng nhất khái niệm “MP” trong bối cảnh DN thủy sản niêm yết tại Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, biến MP5 có hệ số item–total correlation bằng -0.059 (< 0.3), thậm chí mang giá trị âm, chỉ ra rằng biến này không đồng biến với tổng thang đo và không phản ánh cùng cấu trúc khái niệm với các biến còn lại. Song song với đó, nếu loại bỏ MP5, hệ số Cronbach’s Alpha tăng mạnh lên 0.947, cao hơn đáng kể so với giá trị hiện tại (0.779). Trên cơ sở đó chứng tỏ MP5 làm suy giảm đáng kể độ tin cậy của thang đo. Vì vậy, biến MP5 cần được loại bỏ trước khi triển khai phân tích khía cạnh khám phá (EFA) hướng đến đảm bảo tính hội tụ và ổn định của thang đo.
Bốn biến còn lại (MP1, MP2, MP3, MP4) đều có hệ số item–total correlation cao (từ 0.778 đến 0.822), thể hiện mối liên kết chặt chẽ và mức độ đóng góp tích cực vào cấu trúc thang đo. Kết quả này phản ánh rằng trong ngành thủy sản – lĩnh vực có mức độ cạnh tranh cao và chịu tác động mạnh từ xu hướng thị trường quốc tế – các DN có xu hướng học hỏi và mô phỏng hành vi từ các đơn vị dẫn đầu hoặc đối tác quốc tế hướng đến tối ưu hóa năng lực quản lý MT.
Tóm lại, thang đo “MP” (MP) đạt độ tin cậy ở mức chấp nhận được theo tiêu chuẩn nghiên cứu định lượng. Sau khi loại bỏ biến MP5, thang đo đảm bảo điều kiện để tiếp tục thực hiện phân tích.
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “CSR của DN” (CSR)
Thang đo “CSR của DN” (Corporate Social Responsibility – CSR) được áp dụng để phân tích sự cam kết của DN trong việc thực hiện các hoạt động hướng đến cộng đồng, MT, và tăng trưởng lâu dài. Độ tin cậy của thang đo được kiểm định thông qua hệ số Cronbach’s Alpha, và kết quả được trình bày trong Bảng 4.6.
- Bảng 4.6. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “CSR của DN” (CSR)
Kết quả kiểm định chỉ ra rằng hệ số Cronbach’s Alpha = 0.844, cao hơn mức chấp nhận được (≥ 0.7) theo tiêu chuẩn của Nunnally & Bernstein (1994), chứng tỏ thang đo CSR có độ tin cậy tốt và tính nhất quán nội tại cao. Trên cơ sở đó phản ánh rằng các biến quan sát trong thang đo cùng đo lường một khái niệm chung – đó là nhận thức và hành động của DN đối với CSR và MT. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Các hệ số item–total correlation của các biến dao động từ 0.527 đến 0.754, đều lớn hơn ngưỡng 0.3, chỉ ra rằng các biến có mức độ liên hệ tương đối chặt chẽ với tổng thể thang đo. Biến CSR5 có hệ số tương quan thấp nhất (0.527) và Cronbach’s Alpha nếu loại biến bằng 0.854, cao hơn nhẹ so với Alpha tổng thể (0.844). Ở chiều ngược lại, mức chênh lệch không lớn và hệ số tương quan biến–tổng vẫn đạt yêu cầu, do đó biến này vẫn có thể được giữ lại hướng đến đảm bảo tính đầy đủ về nội dung của khái niệm nghiên cứu.
Nhìn chung, kết quả này chỉ ra rằng các biến quan sát trong thang đo được thiết kế phù hợp và phản ánh đúng bản chất của khái niệm “CSR”. Các DN trong ngành thủy sản niêm yết có xu hướng nhận thức rằng việc thực hiện CSR không chỉ là nghĩa vụ mà còn là chiến lược hướng đến việc củng cố uy tín, hình ảnh thương hiệu và năng lực cạnh tranh quốc tế thông qua việc triển khai các thực hành Kế toán quản trị môi trường.
Như vậy, có thể kết luận rằng thang đo “CSR của DN” (CSR) đạt độ tin cậy tốt và được giữ nguyên toàn bộ để đưa vào giai đoạn phân tích khía cạnh khám phá (EFA) ở bước kế tiếp.
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “MPER” (MPER)
Thang đo “MPER” (Managerial Perception – MPER) được triển khai và áp dụng để đo lường mức độ hiểu biết, cam kết và sự quan tâm của đội ngũ quản lý đối với việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường trong DN. Kết quả kiểm định độ tin cậy của thang đo được trình bày trong Bảng 4.7.
- Bảng 4.7. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “MPER” (MPER)
Kết quả kiểm định chỉ ra rằng thang đo “MPER” có hệ số Cronbach’s Alpha = 0.598, thấp hơn ngưỡng chấp nhận được (≥ 0.6 hoặc ≥ 0.7 theo Hair et al., 2010). Trên cơ sở đó chỉ ra rằng thang đo chưa đạt độ tin cậy mong muốn và tính nhất quán nội tại giữa các biến quan sát còn hạn chế. Xét chi tiết từng biến, ta thấy:
- Các biến MPER1, MPER2 và MPER5 có hệ số item–total correlation tương đối tốt (từ 0.535 đến 0.696), phản ánh mối liên hệ tương đối chặt chẽ với tổng thể thang đo.
- Ngược lại, MPER3 (-0.092) có hệ số tương quan âm và MPER4 (0.060) đều thấp hơn ngưỡng 0.3, chỉ ra rằng hai biến này không phù hợp với cấu trúc thang đo và làm suy giảm đáng kể độ tin cậy chung.
- Đáng chú ý, nếu loại bỏ MPER3, hệ số Cronbach’s Alpha tăng lên 0.723; nếu loại bỏ MPER4, Alpha tăng lên 670. Trên cơ sở đó chỉ ra rằng MPER3 là biến gây ảnh hưởng tiêu cực mạnh nhất đến tính nhất quán nội tại của thang đo.
Kết quả này phản ánh rằng ngay cả khi các nhà quản lý trong các DN thủy sản có nhận thức khá rõ về lợi ích của Kế toán quản trị môi trường và vai trò của lãnh đạo trong việc phân bổ nguồn lực, nhưng mức độ cam kết triển khai thực tế và sự nhận thức về vai trò Kế toán quản trị môi trường trong thiết kế thương hiệu chưa thực sự đồng nhất. Sự phân hóa này có thể xuất phát từ việc Kế toán quản trị môi trường vẫn còn là một nội dung tương đối mới trong hệ thống quản trị và kế toán MT tại Việt Nam, chưa được chuẩn hóa chi tiết hơn trong các quy định hiện hành. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Tóm lại, thang đo “MPER” (MPER) đạt độ tin cậy ở mức chấp nhận được, nhưng để đảm bảo tính hội tụ và nhất quán, cần loại bỏ hai biến MPER3 và MPER4 trước khi triển khai phân tích khía cạnh khám phá (EFA) ở bước tiếp theo.
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “AQ” (AQ)
Thang đo “AQ” (Accountant Quality – AQ) phản ánh mức độ chuyên môn, kỹ năng và khả năng thực hiện Kế toán quản trị môi trường của đội ngũ kế toán trong DN thủy sản. Việc kiểm định độ tin cậy được triển khai thực tế bằng hệ số Cronbach’s Alpha, kết quả được trình bày trong Bảng 4.8.
- Bảng 4.8. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “AQ”
Kết quả kiểm định chỉ ra rằng hệ số Cronbach’s Alpha = 0.747, vượt ngưỡng 0.7, thể hiện thang đo đạt độ tin cậy ở mức chấp nhận được và có thể sử dụng trong các phân tích tiếp theo.
- Ở chiều ngược lại, khi xem xét chi tiết, có thể nhận thấy rằng:
Các biến AQ1, AQ2, AQ3 và AQ5 đều có hệ số item–total correlation (CITC) nằm trong khoảng 0.570 – 0.855, cao hơn ngưỡng tối thiểu 0.3, chỉ ra rằng các biến này có mối quan hệ tương đối chặt chẽ và đóng góp tích cực vào tính nhất quán nội tại của thang đo. Đáng chú ý, AQ2 có mức tương quan rất cao (0.855), phản ánh vai trò then chốt của kỹ năng xử lý và phân tích dữ liệu MT trong cấu trúc khái niệm nghiên cứu.
Riêng AQ4 có hệ số item–total correlation rất thấp (0.051 < 0.3), chỉ ra rằng biến này chưa phản ánh tốt khái niệm “AQ”. Song song với đó, nếu loại bỏ biến này, hệ số Cronbach’s Alpha tăng lên đáng kể (0.876), cao hơn nhiều so với Alpha tổng thể (0.747). Trên cơ sở đó chứng tỏ AQ4 làm giảm tính nhất quán nội tại của thang đo và nên được loại bỏ để tối ưu hóa độ tin cậy.
Trên cơ sở đó có thể được lý giải rằng trong thực tế các DN thủy sản, sự phối hợp giữa phòng kế toán và các đơn vị khác trong triển khai Kế toán quản trị môi trường chưa thực sự đồng bộ, do hoạt động MT thường được tổ chức theo hướng chuyên môn riêng biệt. Vì vậy, người trả lời có thể đánh giá chưa thống nhất về nội dung này, dẫn đến mức độ tương quan thấp của biến AQ4. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Nhìn chung, kết quả chỉ ra rằng thang đo “AQ” (AQ) có độ tin cậy ở mức chấp nhận được. Sau khi loại bỏ biến AQ4, thang đo được tối ưu hóa đáng kể về tính nhất quán nội tại và đủ điều kiện để tiếp tục sử dụng trong phân tích khía cạnh khám phá (EFA) hướng đến kiểm định giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của thang đo.
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “Chiến lược MT của DN” (ES)
Thang đo “Chiến lược MT” (Environmental Strategy – ES) được triển khai và áp dụng hướng đến đo lường mức độ định hướng, cam kết và hành động chiến lược của DN trong việc quản lý các vấn đề MT và bảo toàn năng lực vận hành dài hạn. Kết quả kiểm định độ tin cậy của thang đo được thể hiện trong Bảng 4.9.
- Bảng 4.9. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “Chiến lược MT của DN” (ES)
Kết quả kiểm định độ tin cậy chỉ ra rằng hệ số Cronbach’s Alpha = 0.839, cao hơn ngưỡng 0.8, thể hiện thang đo đạt độ tin cậy tốt và có tính nhất quán nội tại cao giữa các biến quan sát. Trên cơ sở đó chứng tỏ các biến trong thang đo cùng phản ánh một khái niệm chung là mức độ định hướng ES của DN.
- Ở chiều ngược lại, khi xem xét chi tiết hệ số item–total correlation (CITC), có thể thấy:
Hầu hết các biến (ES1, ES3, ES4, ES5) đều có giá trị cao, từ 0.728 đến 0.901, chứng tỏ mối liên hệ mạnh giữa từng biến và toàn bộ thang đo. Đáng chú ý, ES5 có hệ số tương quan cao nhất (0.901), phản ánh vai trò nổi bật của yếu tố năng lực cạnh tranh trong ES của DN.
Riêng biến ES2 có hệ số tương quan rất thấp (0.136 < 0.3) và Cronbach’s Alpha nếu loại biến = 0.946, cao hơn đáng kể so với Cronbach’s Alpha tổng thể (0.839). Trên cơ sở đó chỉ ra rằng ES2 không đóng góp tích cực vào độ tin cậy chung của thang đo và làm giảm tính nhất quán nội tại.
Về mặt thực tiễn, kết quả này chỉ ra rằng trong các DN thủy sản niêm yết, các nội dung như kiến tạo chiến lược dài hạn, giảm thiểu rủi ro pháp lý – tài chính và gia tăng năng lực cạnh tranh thông qua Kế toán quản trị môi trường được đánh giá tương đối đồng nhất. Trong khi đó, việc hợp nhất Kế toán quản trị môi trường vào chiến lược quản lý MT tổng thể vẫn chưa thực sự rõ nét hoặc chưa được triển khai một cách hệ thống, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong đánh giá của người trả lời.
Tóm lại, thang đo “Chiến lược MT” (ES) đạt độ tin cậy cao và có thể sử dụng trong các phân tích tiếp theo. Ở chiều ngược lại, cần loại bỏ biến ES2 trước khi thực hiện phân tích khía cạnh khám phá (EFA) hướng đến tối ưu hóa độ tin cậy và đảm bảo thang đo phản ánh chính xác, nhất quán hơn khái niệm ES trong mô hình đề xuất.
- Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “Mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường” (KTQTMT)
Thang đo “Mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường” (Environmental Management Accounting – Kế toán quản trị môi trường) phản ánh mức độ áp dụng các công cụ kế toán hướng đến thu thập, xử lý và báo cáo thông tin về Chi phí môi trường trong hoạt động quản trị của DN. Kết quả kiểm định độ tin cậy bằng hệ số Cronbach’s Alpha được thể hiện trong Bảng 4.10.
- Bảng 4.10. Phân tích độ tin cậy thang đo và sàng lọc biến quan sát “Mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường”
Kết quả kiểm định độ tin cậy chỉ ra rằng hệ số Cronbach’s Alpha = 0.735, vượt ngưỡng 0.7 theo khuyến nghị của Hair et al. (2010), chứng tỏ thang đo đạt độ tin cậy chấp nhận được và có thể sử dụng trong các bước phân tích tiếp theo.
- Phân tích chi tiết các chỉ tiêu chỉ ra rằng: Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Bốn biến Kế toán quản trị môi trường 1, Kế toán quản trị môi trường 2, Kế toán quản trị môi trường 3 và Kế toán quản trị môi trường 5 đều có hệ số item–total correlation (CITC) lớn hơn 0.6 (dao động từ 0.628 đến 0.827), chỉ ra rằng các biến này có mối liên hệ chặt chẽ với tổng thể thang đo và phản ánh khá tốt khái niệm “mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường”. Trong đó, Kế toán quản trị môi trường 2 và Kế toán quản trị môi trường 3 có mức tương quan cao, thể hiện vai trò then chốt của việc kiểm soát Chi phí môi trường và đáp ứng yêu cầu báo cáo trong thực tiễn triển khai Kế toán quản trị môi trường. Riêng biến Kế toán quản trị môi trường 4 có hệ số item–total correlation âm (-0.130) và Cronbach’s Alpha nếu loại biến tăng lên 0.912, cao hơn đáng kể so với Cronbach’s Alpha chung của thang đo (0.735). Trên cơ sở đó chỉ ra rằng Kế toán quản trị môi trường 4 không phù hợp với cấu trúc thang đo và làm suy giảm tính nhất quán nội tại, do đó cần được loại bỏ trước khi thực hiện các phân tích tiếp theo.
Về mặt thực tiễn, kết quả này phản ánh rằng trong các DN thủy sản niêm yết, việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường chủ yếu tập trung vào khía cạnh thu thập thông tin và kiểm soát Chi phí môi trường cũng như đáp ứng yêu cầu báo cáo, trong khi việc sử dụng Kế toán quản trị môi trường như một công cụ chiến lược để quản lý rủi ro và định hướng phát triển lâu dài chưa thực sự được triển khai đồng bộ.
Tóm lại, thang đo “Mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường” (KTQTMT) đạt độ tin cậy chấp nhận được. Sau khi loại bỏ biến Kế toán quản trị môi trường4, thang đo được tối ưu hóa đáng kể về tính nhất quán nội tại và được kỳ vọng sẽ đạt giá trị hội tụ tốt hơn trong bước phân tích khía cạnh khám phá (EFA) tiếp theo.
Ngay cả khi các biến quan sát như CP3, NP2, MP5, MPER3, MPER4, AQ4, ES2 và Kế toán quản trị môi trường4 đã được thiết kế dựa dựa vào lý thuyết và được các chuyên gia đồng thuận trong giai đoạn nghiên cứu định tính, kết quả kiểm định độ tin cậy bằng Cronbach’s Alpha chỉ ra rằng các biến này không đạt yêu cầu về hệ số tương quan biến–tổng (CITC < 0,3) hoặc làm giảm đáng kể hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo .
Sự không nhất quán này phản ánh khoảng cách giữa nhận thức lý thuyết và thực tiễn triển khai trong bối cảnh nghiên cứu. Chi tiết hơn, đối tượng khảo sát là các kế toán viên và nhà quản lý tại các DN thủy sản có thể chưa có sự hiểu biết đầy đủ hoặc đồng nhất về các khía cạnh gia tăng của Kế toán quản trị môi trường, do đây vẫn là một lĩnh vực tương đối mới tại Việt Nam.
Không những vậy, một số biến quan sát có nội dung mang tính khái quát hoặc trừu tượng cao (ví dụ như liên quan đến tích hợp chiến lược, áp lực từ các chủ thể liên quan hoặc vai trò quản trị cấp cao), có thể dẫn đến sự khác biệt trong cách diễn giải giữa các đối tượng trả lời, trên cơ sở đó làm giảm mức độ nhất quán nội tại của thang đo.
Do đó, việc loại bỏ các biến không đạt yêu cầu là cần thiết hướng đến đảm bảo độ tin cậy và giá trị hội tụ của thang đo trong các bước phân tích tiếp theo như EFA và mô hình hồi quy tuyến tính đa biến.
4.2.5. Phân tích khía cạnh khám phá EFA Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Theo Nguyễn Đình Thọ (2011), các điều kiện thực hiện EFA bao gồm:
- Hệ số KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) > 0.5 để đảm bảo mẫu đủ thích hợp cho phân tích khía cạnh.
- Kiểm định Bartlett’s Test of Sphericity đạt ngưỡng ý nghĩa (Sig. < 0.05), chứng tỏ các biến quan sát có tương quan với nhau trong tổng thể.
- Các biến được giữ lại khi có hệ số tải khía cạnh (Factor loading ≥ 0.5).
- Tổng phương sai trích (Total Variance Explained) ≥ 50% chỉ ra rằng các khía cạnh rút trích giải thích được phần lớn biến thiên dữ liệu.
4.2.5.1 Kết quả kiểm định KMO và Bartlett’s Test
- Bảng 4.11. Kết quả kiểm định KMO và Bartlett’s Test
Kết quả ở Bảng 4.11 chỉ ra rằng hệ số KMO = 0.730 > 0.5, chứng tỏ dữ liệu hoàn toàn thích hợp cho phân tích khía cạnh. Song song với đó, giá trị Sig. = 0.000 < 0.05 trong kiểm định Bartlett’s Test khẳng định các biến quan sát có tương quan tuyến tính với nhau trong tổng thể mẫu, thỏa mãn điều kiện để triển khai phân tích EFA.
4.2.5.2. Kết quả trích khía cạnh
- Bảng 4.12. Kết quả tổng phương sai trích
Kết quả ở Bảng 4.12 chỉ ra rằng có 07 khía cạnh được rút trích với Eigenvalue > 1, đảm bảo tiêu chuẩn của Hair et al. (2010). Tổng phương sai trích đạt 82.876% > 50%, chứng tỏ các khía cạnh rút ra đã giải thích được phần lớn sự biến thiên của dữ liệu và có giá trị khái quát cao.
4.2.5.3. Ma trận xoay khía cạnh
- Bảng 4.13. Ma trận xoay khía cạnh sau khi quay Varimax
Kết quả phân tích khía cạnh khám phá (EFA) chỉ ra rằng toàn bộ 28 biến quan sát đều có hệ số tải khía cạnh (factor loading) lớn hơn 0.5, đạt yêu cầu về độ tin cậy, song song với đó không có biến nào tải mạnh lên hai khía cạnh khác nhau, chứng tỏ các nhóm biến được phân tách rõ ràng và đảm bảo tính phân biệt giữa các khía cạnh. Kết quả này chỉ ra rằng cấu trúc dữ liệu phù hợp với mô hình đề xuất lý thuyết ban đầu. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Sau khi xoay ma trận Varimax, bảy khía cạnh được rút trích tương ứng với các khái niệm trong mô hình, bao gồm: Chiến lược MT (ES), Mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường, NP, Chi phí môi trường (CP), AQ, Nhận thức về lợi ích Kế toán quản trị môi trường (MPER) và CSR DN (CSR). Các khía cạnh này phản ánh một cách toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường trong các DN thủy sản niêm yết tại Việt Nam.
4.2.6 Phân tích tương quan
- Bảng 4.14. Kết quả phân tích tương quan (Correlation Analysis)
Kết quả phân tích tương quan Pearson tại Bảng 4.14 xác nhận rằng phần lớn các khía cạnh nghiên cứu có mối liên hệ đáng kể với mức độ áp dụng Kế toán quản trị môi trường tại các DN khảo sát. Các hệ số tương quan đều được xem xét dựa vào mức ý nghĩa thống kê Sig. hướng đến đánh giá sự tồn tại của mối quan hệ tuyến tính giữa các biến trước khi triển khai phân tích hồi quy đa biến.
Trong nhóm các biến giải thích, CP là khía cạnh có mức độ liên hệ mạnh nhất với Kế toán quản trị môi trường, với hệ số tương quan đạt 0,715 và đạt ngưỡng ý nghĩa ở mức 1% (Sig. = 0,000). Trên cơ sở đó xác nhận rằng DN có mức độ CP cao hơn thường có xu hướng triển khai Kế toán quản trị môi trường rõ nét hơn. Kết quả này bước đầu phản ánh vai trò đáng chú ý của CP trong việc thúc đẩy DN quan tâm đến các hoạt động kế toán gắn với yếu tố MT.
AQ cũng thể hiện mối liên hệ tích cực và tương đối chặt chẽ với Kế toán quản trị môi trường, với hệ số tương quan r = 0,634 (Sig. = 0,000). Như vậy, sự gia tăng của AQ có thể đi cùng với xu hướng tăng cường áp dụng Kế toán quản trị môi trường tại DN. Đây là một trong những khía cạnh có mức độ liên hệ nổi bật trong mô hình đề xuất.
Tương tự, NP có tương quan dương đáng kể với Kế toán quản trị môi trường, đạt mức r = 0,615 và đạt ngưỡng ý nghĩa ở mức 1%. Kết quả này hàm ý rằng các DN chịu tác động mạnh hơn từ NP có khả năng quan tâm nhiều hơn đến việc vận dụng các công cụ và thông tin kế toán phục vụ quản trị MT.
Đáng chú ý, ES có hệ số tương quan dương khá cao với Kế toán quản trị môi trường, đạt 0,608 với Sig. = 0,000. Trên cơ sở đó xác nhận rằng ES có mối liên hệ rõ rệt với mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường. So với kết quả phân tích trước đây, vai trò của ES trong mô hình hiện tại trở nên nổi bật hơn và có thể là một yếu tố then chốt cần được tiếp tục kiểm định trong mô hình hồi quy. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Các biến MPER, MP và CSR đều có mối tương quan dương, đạt ngưỡng ý nghĩa với Kế toán quản trị môi trường. Chi tiết hơn, MPER có hệ số tương quan r = 0,499; MP có r = 0,405; trong khi CSR có r = 0,368; tất cả đều có Sig. = 0,000. Những kết quả này xác nhận rằng các yếu tố trên có xu hướng đồng biến với mức độ áp dụng Kế toán quản trị môi trường, ngay cả khi cường độ liên hệ khác nhau giữa các biến.
Đối với các biến kiểm soát, FS có tương quan âm và đạt ngưỡng ý nghĩa với Kế toán quản trị môi trường, với hệ số r = -0,272 và Sig. = 0,001. Trên cơ sở đó xác nhận rằng khi FS thay đổi theo chiều hướng gia tăng, mức độ áp dụng Kế toán quản trị môi trường có xu hướng giảm trong điều kiện xét riêng lẻ từng cặp biến. Ở chiều ngược lại, bản chất và mức độ tác động thực sự của FS cần được tiếp tục xem xét trong mô hình hồi quy đa biến.
Trong khi đó, YE có tương quan âm với Kế toán quản trị môi trường nhưng chưa đạt ý nghĩa thống kê ở mức 5% (r = -0,145; Sig. = 0,077). Tương tự, GI có hệ số tương quan dương rất thấp với Kế toán quản trị môi trường (r = 0,094) và không đạt ngưỡng ý nghĩa (Sig. = 0,254). Vì vậy, tại bước phân tích tương quan, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định YE và GI có mối liên hệ tuyến tính rõ ràng với Kế toán quản trị môi trường.
Bên cạnh việc xem xét mối quan hệ giữa các biến độc lập với Kế toán quản trị môi trường, ma trận tương quan cũng xác nhận rằng hệ số tương quan cao nhất giữa các biến giải thích là 0,657, xuất hiện giữa CP và ES. Các hệ số tương quan còn lại đều thấp hơn ngưỡng 0,8, là mức thường được triển khai để cảnh báo nguy cơ đa cộng tuyến nghiêm trọng. Do đó, có thể nhận định rằng mô hình chưa xuất hiện dấu hiệu đa cộng tuyến đáng kể giữa các biến độc lập.
Tóm lại, kết quả phân tích tương quan xác nhận rằng CP, NP, MP, CSR, MPER, AQ và ES đều có mối quan hệ cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa với Kế toán quản trị môi trường. Trong đó, CP, AQ, NP và ES là các biến có mức độ liên hệ mạnh hơn so với các khía cạnh còn lại. Đây là cơ sở thực nghiệm ban đầu cho việc tiếp tục triển khai phân tích hồi quy tuyến tính đa biến hướng đến xác định mức độ tác động riêng biệt của từng biến đến Kế toán quản trị môi trường.
4.2.7 Kết quả phân tích mô hình hồi quy tuyến tính đa biến Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
- Bảng 4.15. Tóm tắt mô hình hồi quy (Model Summary)
Kết quả ở Bảng 4.15 chỉ ra rằng hệ số tương quan R = 0,907, chứng tỏ mối quan hệ giữa các biến độc lập (CP, NP, MP, CSR, MPER, AQ, ES, FS, YE, GI) và biến phụ thuộc Kế toán quản trị môi trường là rất chặt chẽ.
Giá trị R Square = 0.823 và Adjusted R Square = 0.811 cho biết mô hình giải thích được 81.1% sự biến thiên của mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường trong các DN thủy sản niêm yết. Mức độ giải thích này được đánh giá là cao trong các công trình thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và quản trị.
Giá trị F = 64.799 với Sig. = 0.000 < 0.05 chỉ ra rằng mô hình hồi quy đạt ngưỡng ý nghĩa, tức là tập hợp các biến độc lập khi đưa vào mô hình có khả năng giải thích đáng kể sự biến động của Kế toán quản trị môi trường.
Ngoài ra, hệ số Durbin–Watson = 1.425, nằm trong khoảng từ 1 đến 3 và xấp xỉ 2, chỉ ra rằng không có hiện tượng tự tương quan giữa các phần dư, đảm bảo giả định độc lập của sai số trong mô hình hồi quy được thỏa mãn.
Như vậy, mô hình hồi quy tuyến tính đa biến đạt độ phù hợp cao và có thể sử dụng để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, phân tích mức độ ảnh hưởng của từng khía cạnh đến việc thực hiện Kế toán quản trị môi trường trong các DN thủy sản niêm yết.
- Bảng 4.16. Kết quả phân tích ANOVA
Kết quả kiểm định ANOVA trong Bảng 4.16 chỉ ra rằng giá trị F = 64.799 với Sig. = 0.000 (< 0.05), chứng tỏ mô hình hồi quy tuyến tính đa biến là phù hợp và đạt ngưỡng ý nghĩa. Trên cơ sở đó có nghĩa là ít nhất một trong các biến độc lập (CP, NP, MP, CSR, MPER, AQ, ES, FS, YE, GI) có ảnh hưởng đáng kể đến biến phụ thuộc Kế toán quản trị môi trường.
Tổng phương sai của mô hình (Total Sum of Squares = 277.479) được giải thích phần lớn bởi các biến độc lập (Regression Sum of Squares = 228.470, chiếm khoảng 82,3% tổng phương sai. Phần còn lại là 49,009, tương ứng khoảng 17,7%, thuộc về các yếu tố chưa được đưa vào mô hình hoặc sai số ngẫu nhiên.
Như vậy, mô hình hồi quy được thiết kế có khả năng giải thích phần lớn sự biến thiên của mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường trong các DN thủy sản niêm yết. Kết quả này khẳng định mối quan hệ tuyến tính giữa các yếu tố độc lập và Kế toán quản trị môi trường là có thật và mang ý nghĩa thực tiễn cao, tạo cơ sở cho việc phân tích ý nghĩa từng biến trong phần tiếp theo.
- Bảng 4.17. Kết quả hồi quy tuyến tính đa biến Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Kết quả hồi quy tại Bảng 4.17 xác nhận rằng cả bảy biến độc lập chính gồm CP, NP, MP, CSR, MPER, AQ và ES đều có tác động cùng chiều đến Kế toán quản trị môi trường và đều đạt ý nghĩa thống kê ở mức 5%. Trong khi đó, ba biến kiểm soát FS, YE và GI chưa xác nhận rằng ảnh hưởng đạt ngưỡng ý nghĩa trong mô hình hiện tại.
Trong các biến nghiên cứu, AQ là khía cạnh có ảnh hưởng mạnh nhất đến Kế toán quản trị môi trường, với hệ số hồi quy chuẩn hóa Beta = 0,333 và mức ý nghĩa Sig. = 0,000. Trên cơ sở đó xác nhận rằng khi AQ tăng thêm một độ lệch chuẩn, Kế toán quản trị môi trường có xu hướng tăng 0,333 độ lệch chuẩn, trong điều kiện các yếu tố khác không thay đổi. Kết quả này khẳng định vai trò nổi bật của AQ trong việc thúc đẩy DN triển khai các hoạt động Kế toán quản trị môi trường.
Biến CP có ảnh hưởng tích cực và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,234 và Sig. = 0,000. Trên cơ sở đó xác nhận rằng CP có khả năng thúc đẩy DN quan tâm hơn đến việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường, đáng chú ý trong bối cảnh yêu cầu tuân thủ các quy định và chuẩn mực MT ngày càng gia tăng.
Biến MP có tác động thuận chiều đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,217 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng xu hướng học hỏi, quan sát hoặc làm theo các DN khác trong ngành có thể góp phần thúc đẩy việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường.
Đối với biến NP, hệ số Beta đạt 0,211 với Sig. = 0,000, xác nhận rằng NP có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến Kế toán quản trị môi trường. Khi DN chịu sự tác động lớn hơn từ các chuẩn mực nghề nghiệp, quy định chuyên môn hoặc yêu cầu từ các tổ chức có liên quan, xu hướng áp dụng Kế toán quản trị môi trường cũng tăng lên.
Biến ES có tác động dương đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,205 và Sig. = 0,000. Trên cơ sở đó phản ánh rằng định hướng hoặc ES của DN là một yếu tố then chốt hỗ trợ quá trình triển khai Kế toán quản trị môi trường.
Biến CSR cũng có ảnh hưởng cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,130 và Sig. = 0,009. Kết quả này hàm ý rằng những DN quan tâm nhiều hơn đến CSR thường có xu hướng đầu tư và triển khai các hoạt động quản trị gắn với MT rõ nét hơn.
Biến MPER có ảnh hưởng cùng chiều đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,117 và Sig. = 0,014. Ngay cả khi mức độ tác động thấp hơn các biến còn lại, kết quả vẫn xác nhận rằng MPER là một yếu tố có ý nghĩa trong việc thúc đẩy Kế toán quản trị môi trường tại DN. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Đối với các biến kiểm soát, FS không đạt ngưỡng ý nghĩa với Kế toán quản trị môi trường (Beta = – 0,006; Sig. = 0,902). Song song với đó, YE có tác động dương nhưng chưa đạt mức ý nghĩa 5% (Beta = 0,083; Sig. = 0,065). Biến GI cũng chưa đạt ngưỡng ý nghĩa trong mô hình (Beta = 0,070; Sig. = 0,088). Vì vậy, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định quy mô tài chính, thời gian hoạt động và đặc điểm GI có ảnh hưởng trực tiếp đến Kế toán quản trị môi trường trong phạm vi mẫu nghiên cứu.
Về hiện tượng đa cộng tuyến, hệ số VIF của các biến dao động từ 1,296 đến 2,779, đều nhỏ hơn ngưỡng 5. Song song với đó, các giá trị Tolerance đều lớn hơn 0,1. Như vậy, mô hình không có dấu hiệu đa cộng tuyến nghiêm trọng, bảo đảm độ ổn định tương đối của các hệ số ước lượng.
Tóm lại, kết quả hồi quy xác nhận rằng AQ là khía cạnh có ảnh hưởng mạnh nhất đến Kế toán quản trị môi trường, tiếp theo là CP, MP, NP và ES. CSR và MPER cũng có ảnh hưởng cùng chiều nhưng ở mức độ thấp hơn. Kết quả này xác nhận rằng việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường chịu ảnh hưởng song song với đó từ các áp lực thể chế, định hướng MT, CSR và năng lực nội bộ của DN.
Phương trình hồi quy tuyến tính đa biến: KTQTMT = -2,834 + 0,257CP + 0,195NP + 0,208MP + 0,157CSR + 0,119MPER + 0,376AQ + 0,236ES – 0,014FS + 0,012YE + 0,736GI
Trong đó, các hệ số hồi quy dương của CP, NP, MP, CSR, MPER, AQ và ES xác nhận rằng khi các yếu tố này gia tăng, mức độ thực hiện Kế toán quản trị môi trường tại DN cũng có xu hướng tăng lên, trong điều kiện các biến khác không thay đổi.
Chi tiết hơn, khi AQ tăng thêm một đơn vị, Kế toán quản trị môi trường được dự báo tăng 0,376 đơn vị. Tương tự, khi CP, NP, MP, CSR, MPER và ES tăng thêm một đơn vị, Kế toán quản trị môi trường lần lượt tăng 0,257; 0,195; 0,208; 0,157; 0,119 và 0,236 đơn vị, với điều kiện các yếu tố khác được giữ không đổi.
Ngay cả khi YE và GI có hệ số hồi quy dương, hai biến này chưa đạt mức ý nghĩa thống kê 5%. Trong khi đó, FS có hệ số hồi quy âm rất nhỏ và không đạt ngưỡng ý nghĩa. Do vậy, việc diễn giải tác động thực tiễn của ba biến kiểm soát này cần được thận trọng.
- Bảng 4.18. Kết quả kiểm định các giả thuyết
Kết quả kiểm định xác nhận rằng cả 7/7 giả thuyết nghiên cứu đều được chấp nhận ở mức ý nghĩa 5%. Trong đó, AQ là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến Kế toán quản trị môi trường, tiếp theo là CP, MP, NP và ES. Tiếp đó, các biến CSR và MPER cũng có ảnh hưởng cùng chiều, ngay cả khi cường độ ảnh hưởng thấp hơn.
Kết quả này xác nhận rằng việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường tại DN không chỉ phụ thuộc vào năng lực nội tại, đáng chú ý là AQ, mà còn chịu ảnh hưởng rõ rệt từ CP, NP, MP, CSR, MPER và định hướng MT. Do đó, DN cần song song với đó tối ưu hóa năng lực tổ chức bên trong và chủ động đáp ứng các yêu cầu từ MT thể chế để gia tăng hiệu quả thực hiện Kế toán quản trị môi trường. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
4.2.8. Mức độ ảnh hưởng của các khía cạnh đến việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường
Kết quả hồi quy tuyến tính đa biến xác nhận rằng bảy khía cạnh nghiên cứu đều có ảnh hưởng cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường tại các DN khảo sát. Xét theo hệ số Beta chuẩn hóa, mức độ tác động của các khía cạnh được sắp xếp theo thứ tự giảm dần như sau:
- AQ (0,333) > CP (0,234) > MP (0,217) > NP (0,211) > ES (0,205) > CSR (0,130) > MPER (0,117)
Kết quả này xác nhận rằng việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường không chỉ chịu ảnh hưởng từ năng lực nội tại của DN mà còn chịu sự tác động song song với đó từ áp lực thể chế, định hướng MT, CSR và nhận thức quản lý.
- (1) AQ
AQ là khía cạnh có ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường, với hệ số Beta = 0,333 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng khi năng lực và chất lượng của đội ngũ kế toán được tối ưu hóa, khả năng triển khai Kế toán quản trị môi trường trong DN cũng tăng lên đáng kể.
Trên cơ sở đó có thể được lý giải bởi Kế toán quản trị môi trường đòi hỏi kế toán viên không chỉ thực hiện các nghiệp vụ kế toán truyền thống mà còn cần có khả năng nhận diện, thu thập, xử lý và phân tích các thông tin liên quan đến Chi phí môi trường, dòng nguyên vật liệu, tiêu hao năng lượng, chất thải và các tác động MT khác. Vì vậy, DN có đội ngũ kế toán được đào tạo tốt, có hiểu biết về Kế toán quản trị và MT sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để áp dụng Kế toán quản trị môi trường một cách hiệu quả.
- (2) CP
CP là khía cạnh có mức tác động mạnh thứ hai đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,234 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng các yêu cầu từ cơ quan quản lý nhà nước, quy định pháp luật, chính sách MT và nghĩa vụ tuân thủ có vai trò thúc đẩy DN triển khai Kế toán quản trị môi trường.
Trong bối cảnh các yêu cầu về bảo vệ MT, minh bạch thông tin và tuân thủ pháp lý ngày càng được chú trọng, DN có xu hướng tăng cường áp dụng các công cụ Kế toán quản trị môi trường hướng đến kiểm soát Chi phí môi trường, giảm thiểu rủi ro vi phạm và gia tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu quản lý. Như vậy, CP không chỉ mang tính bắt buộc mà còn tạo động lực để DN tối ưu hóa hệ thống quản trị nội bộ liên quan đến MT.
- (3) MP Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
MP có ảnh hưởng tích cực đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,217 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng DN có xu hướng quan sát, học hỏi và tham khảo kinh nghiệm từ các DN tiên phong hoặc các đối thủ cạnh tranh đã áp dụng Kế toán quản trị môi trường hiệu quả.
Khi một số DN trong cùng ngành triển khai thành công các phương pháp quản trị Chi phí môi trường, công bố thông tin MT hoặc tích hợp yếu tố MT vào hệ thống Kế toán quản trị, các DN khác có xu hướng tiếp cận và áp dụng những thực hành tương tự. Trên cơ sở đó hướng đến việc DN giảm bớt sự không chắc chắn trong quá trình đổi mới quản trị và gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.
- (4) NP
NP có tác động thuận chiều đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,211 và Sig. = 0,000. Kết quả này phản ánh vai trò của các chuẩn mực nghề nghiệp, yêu cầu từ hiệp hội ngành nghề, tổ chức chuyên môn, đối tác và các bên liên quan trong việc định hướng DN tăng cường thực hiện Kế toán quản trị môi trường.
Khi DN chịu tác động từ các chuẩn mực về minh bạch thông tin, trách nhiệm MT và quản trị lâu dài, việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường trở thành một công cụ hỗ trợ then chốt để đáp ứng yêu cầu chuyên môn và gia tăng tính chính danh của DN. Do đó, NP góp phần hình thành định hướng quản trị MT theo hướng bài bản và có hệ thống hơn.
- (5) ES
ES có ảnh hưởng tích cực và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,205 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng DN có định hướng hoặc ES rõ ràng hơn thường có xu hướng áp dụng Kế toán quản trị môi trường ở mức độ cao hơn.
Một ES chi tiết hơn hướng đến việc DN xác định mục tiêu kiểm soát tiêu hao tài nguyên, cắt giảm chất thải, giảm Chi phí môi trường và gia tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trong quá trình đó, Kế toán quản trị môi trường đóng vai trò cung cấp thông tin cho nhà quản trị trong việc lập kế hoạch, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu MT. Vì vậy, ES được xác lập như một nền tảng then chốt thúc đẩy DN đưa Kế toán quản trị môi trường vào hoạt động quản trị thường xuyên.
- (6) CSR
CSR có tác động dương đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,130 và Sig. = 0,009. Ngay cả khi mức độ ảnh hưởng thấp hơn các khía cạnh còn lại, kết quả này vẫn xác nhận rằng CSR của DN có vai trò nhất định trong việc khuyến khích áp dụng Kế toán quản trị môi trường. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Các DN chú trọng CSR thường quan tâm hơn đến việc cân bằng giữa mục tiêu lợi nhuận, lợi ích cộng đồng và yêu cầu bảo vệ MT. Việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường hướng đến việc DN có thêm cơ sở thông tin để theo dõi, quản lý và công bố các khoản chi phí, hoạt động và hiệu quả liên quan đến MT, trên cơ sở đó hỗ trợ thực hiện các cam kết CSR một cách thực chất hơn.
- (7) MPER
MPER có hệ số Beta = 0,117 và Sig. = 0,014, xác nhận rằng khía cạnh này có ảnh hưởng cùng chiều đến Kế toán quản trị môi trường nhưng mức độ ảnh hưởng thấp nhất trong nhóm các biến độc lập đạt ngưỡng ý nghĩa. Kết quả này hàm ý rằng nhận thức, sự quan tâm và cam kết của nhà quản lý vẫn có vai trò trong việc thúc đẩy DN vận dụng Kế toán quản trị môi trường.
Khi nhà quản lý nhận thức rõ lợi ích của Kế toán quản trị môi trường đối với kiểm soát chi phí, sử dụng hiệu quả tài nguyên và gia tăng uy tín DN, họ sẽ có xu hướng phân bổ nguồn lực, ban hành chính sách nội bộ và hỗ trợ triển khai Kế toán quản trị môi trường. Ở chiều ngược lại, mức độ tác động thấp hơn các biến khác xác nhận rằng nhận thức quản lý cần được chuyển hóa thành các cơ chế tổ chức, năng lực chuyên môn và hành động chi tiết hơn để tạo ra ảnh hưởng rõ nét hơn.
- (8) Các biến kiểm soát
Đối với các biến kiểm soát, FS có hệ số Beta = -0,006 và Sig. = 0,902, xác nhận rằng không có bằng chứng thống kê về ảnh hưởng của FS đến Kế toán quản trị môi trường trong mô hình đề xuất. YE có tác động dương với Beta = 0,083 nhưng chưa đạt mức ý nghĩa 5% (Sig. = 0,065). Tương tự, GI có Beta = 0,070 và Sig. = 0,088, do đó cũng chưa đủ cơ sở để khẳng định biến này ảnh hưởng trực tiếp đến Kế toán quản trị môi trường.
Như vậy, trong phạm vi dữ liệu nghiên cứu, các đặc điểm kiểm soát như FS, YE và GI chưa phải là những yếu tố quyết định rõ ràng đối với mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường. Việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường dường như chịu ảnh hưởng rõ nét hơn từ các yếu tố liên quan trực tiếp đến áp lực thể chế, định hướng MT và nguồn lực quản trị nội bộ.
- Kết luận
Tổng hợp kết quả xác nhận rằng AQ là khía cạnh có ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường, tiếp theo là CP, MP, NP và ES. CSR và MPER cũng có ảnh hưởng cùng chiều, ngay cả khi mức độ ảnh hưởng thấp hơn.
Kết quả này hàm ý rằng để gia tăng việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường, DN cần ưu tiên gia tăng năng lực chuyên môn của đội ngũ kế toán, tối ưu hóa khả năng đáp ứng các yêu cầu pháp lý về MT, chủ động học hỏi các thực hành tốt trong ngành và thiết kế ES rõ ràng. Song song với đó, DN cần tăng cường CSR và sự cam kết của nhà quản lý để tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai Kế toán quản trị môi trường một cách thực chất và lâu dài.
4.3. Thảo luận Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Kết quả phân tích định lượng xác nhận rằng việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường (Environmental Management Accounting – Kế toán quản trị môi trường) tại các DN khảo sát chịu tác động song song với đó từ các yếu tố nội tại và các áp lực thể chế bên ngoài. Khác với kết quả trước đây, tất cả bảy giả thuyết nghiên cứu đều được chấp nhận ở mức ý nghĩa 5%. Trên cơ sở đó xác nhận rằng Kế toán quản trị môi trường không chỉ được thúc đẩy bởi năng lực nội bộ của DN mà còn chịu ảnh hưởng rõ rệt từ áp lực pháp lý, chuẩn mực nghề nghiệp, xu hướng bắt chước trong ngành, CSR và định hướng MT.
Kết quả này phù hợp với lý thuyết nguồn lực DN (RBV), theo đó các nguồn lực nội tại như năng lực kế toán và nhận thức quản lý là điều kiện then chốt hướng đến việc DN triển khai Kế toán quản trị môi trường hiệu quả. Song song với đó, kết quả cũng phù hợp với lý thuyết thể chế, xác nhận rằng DN chịu ảnh hưởng từ CP, NP và MP trong quá trình lựa chọn và áp dụng các thực hành quản trị MT.
4.3.1. Ảnh hưởng của các yếu tố nội tại DN
Kết quả hồi quy xác nhận rằng AQ là khía cạnh có ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường, với hệ số Beta = 0,333 và Sig. = 0,000. Kết quả này tiếp tục khẳng định rằng chất lượng, trình độ chuyên môn và khả năng xử lý thông tin của đội ngũ kế toán là nền tảng then chốt để DN triển khai Kế toán quản trị môi trường.
KTQTMT đòi hỏi kế toán viên không chỉ nắm vững nghiệp vụ tài chính truyền thống mà còn cần có khả năng nhận diện Chi phí môi trường, thu thập dữ liệu về nguyên vật liệu, năng lượng, chất thải, phát thải và phân tích các thông tin này phục vụ cho quá trình ra quyết định. Vì vậy, DN sở hữu đội ngũ kế toán có năng lực chuyên môn tốt sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để tích hợp thông tin MT vào hoạt động lập kế hoạch, kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả.
Kết quả này tương đồng với quan điểm của Burritt và Schaltegger, khi cho rằng năng lực của bộ phận kế toán là điều kiện thiết yếu để DN có thể thu thập, xử lý và sử dụng thông tin MT một cách hữu ích cho quản trị. Song song với đó, phát hiện này cũng củng cố lập luận theo RBV rằng năng lực con người là nguồn lực có giá trị và khó thay thế, trên cơ sở đó tạo ra lợi thế cho DN trong quá trình chuyển đổi sang quản trị lâu dài. Không những vậy, ES có ảnh hưởng cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,205 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng DN có định hướng MT rõ ràng hơn thường có xu hướng áp dụng Kế toán quản trị môi trường mạnh mẽ hơn.
Một ES chi tiết hơn hướng đến việc DN xác định các mục tiêu về giảm tiêu hao nguyên vật liệu, kiểm soát chất thải, tiết kiệm năng lượng và gia tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực. Để thực hiện các mục tiêu này, DN cần Hệ thống thông tin hỗ trợ cho việc lập kế hoạch, theo dõi và đánh giá kết quả. Kế toán quản trị môi trường chính là công cụ hướng đến việc chuyển hóa định hướng MT thành các chỉ tiêu, số liệu và quyết định quản trị chi tiết hơn. Do đó, kết quả phân tích phản ánh ES không chỉ dừng lại ở vai trò định hướng mà còn có khả năng thúc đẩy DN áp dụng Kế toán quản trị môi trường trên thực tế.
4.3.2. Ảnh hưởng của các yếu tố thể chế bên ngoài Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Kết quả hồi quy xác nhận rằng cả ba nhóm áp lực thể chế đều có ảnh hưởng cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường, bao gồm CP, NP và MP. Trên cơ sở đó phản ánh rằng DN không hoàn toàn chủ động áp dụng Kế toán quản trị môi trường từ các động lực nội bộ mà còn chịu tác động đáng kể từ MT pháp lý, nghề nghiệp và cạnh tranh.
CP có hệ số Beta = 0,234 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng các yêu cầu từ cơ quan quản lý nhà nước, quy định pháp luật, chính sách MT và nghĩa vụ tuân thủ có vai trò thực chất trong việc thúc đẩy DN vận dụng Kế toán quản trị môi trường.
Trong bối cảnh yêu cầu về kiểm soát ô nhiễm, sử dụng hiệu quả tài nguyên, công bố thông tin MT và tuân thủ tiêu chuẩn ngày càng được quan tâm, DN có xu hướng chủ động gia tăng năng lực quản trị MT để giảm thiểu nguy cơ vi phạm và gia tăng khả năng đáp ứng yêu cầu pháp lý. Kế toán quản trị môi trường trở thành một công cụ hỗ trợ DN kiểm soát Chi phí môi trường, theo dõi mức tiêu hao tài nguyên và cung cấp dữ liệu phục vụ báo cáo cũng như ra quyết định.
NP có ảnh hưởng cùng chiều đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,211 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng các chuẩn mực nghề nghiệp, yêu cầu của hiệp hội ngành nghề, đối tác, tổ chức chuyên môn và các bên liên quan tạo ra động lực thúc đẩy DN tăng cường thực hiện Kế toán quản trị môi trường.
Phát hiện này phù hợp với lý thuyết thể chế của DiMaggio và Powell, theo đó DN thường điều chỉnh hành vi quản trị hướng đến đáp ứng các kỳ vọng mang tính xã hội và nghề nghiệp để duy trì tính chính danh. Trong công trình này, NP không chỉ yêu cầu DN tuân thủ quy định mà còn khuyến khích DN gia tăng chất lượng thông tin quản trị và thông tin MT.
MP cũng có ảnh hưởng cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa, với Beta = 0,217 và Sig. = 0,000. Kết quả này phản ánh xu hướng DN học hỏi từ các đơn vị tiên phong, các đối thủ cạnh tranh hoặc các DN có thành tích tốt trong quản trị MT.
Trong MT cạnh tranh, DN thường có xu hướng quan sát các mô hình quản trị đã được chứng minh là hiệu quả để giảm rủi ro khi áp dụng phương pháp mới. Khi các DN dẫn đầu trong ngành triển khai Kế toán quản trị môi trường, công bố thông tin MT hoặc thiết kế hệ thống kiểm soát Chi phí môi trường hiệu quả, các DN khác có thể tiếp cận, học hỏi và áp dụng theo. Do đó, MP góp phần thúc đẩy quá trình lan tỏa Kế toán quản trị môi trường trong ngành.
4.3.3. Vai trò của CSR và nhận thức quản lý
Kết quả phân tích phản ánh CSR có tác động cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,130 và Sig. = 0,009. Ngay cả khi mức độ tác động không cao bằng các khía cạnh như AQ, CP hoặc MP, kết quả vẫn xác nhận rằng CSR DN có vai trò nhất định trong việc thúc đẩy vận dụng Kế toán quản trị môi trường.
Trên cơ sở đó xác nhận rằng các DN có mức độ quan tâm cao hơn đến CSR thường có xu hướng chú trọng hơn đến các vấn đề MT, hiệu quả sử dụng tài nguyên và minh bạch thông tin. Việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường hướng đến việc DN có cơ sở để theo dõi, kiểm soát và đánh giá các khoản chi phí liên quan đến MT, qua đó hỗ trợ thực hiện các cam kết CSR một cách chi tiết hơn và có căn cứ hơn. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
MPER cũng có tác động thuận chiều đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,117 và Sig. = 0,014. Kết quả này khẳng định vai trò của nhận thức và cam kết của nhà quản lý trong quá trình thúc đẩy áp dụng Kế toán quản trị môi trường. Khi lãnh đạo DN hiểu được lợi ích dài hạn của KTQTMT trong việc kiểm soát chi phí, giảm lãng phí, gia tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên và tối ưu hóa hình ảnh DN, họ sẽ có xu hướng ưu tiên phân bổ nguồn lực và hỗ trợ triển khai các công cụ quản trị MT.
Ngay cả khi mức tác động của MPER thấp hơn các biến còn lại, kết quả vẫn xác nhận rằng Kế toán quản trị môi trường khó có thể được triển khai hiệu quả nếu không có sự quan tâm và cam kết từ cấp quản lý. Do đó, nhận thức quản lý cần được xác lập như yếu tố hỗ trợ then chốt, hướng đến việc chuyển hóa các áp lực bên ngoài và định hướng MT thành các hành động quản trị chi tiết hơn trong DN.
4.3.4. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát
Đối với nhóm biến kiểm soát, FS không đạt ngưỡng ý nghĩa với Kế toán quản trị môi trường, với Beta = -0,006 và Sig. = 0,902. Trên cơ sở đó xác nhận rằng trong phạm vi mẫu nghiên cứu, FS chưa phải là yếu tố quyết định trực tiếp đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường.
Biến YE có hệ số Beta = 0,083 và Sig. = 0,065. Ngay cả khi tác động mang dấu dương, biến này chưa đạt mức ý nghĩa thống kê 5%. Điều đó xác nhận rằng DN hoạt động lâu năm có thể có xu hướng áp dụng Kế toán quản trị môi trường tốt hơn, nhưng bằng chứng thống kê chưa đủ mạnh để khẳng định tác động này trong mô hình đề xuất.
Tương tự, GI có hệ số Beta = 0,070 và Sig. = 0,088. Kết quả này xác nhận rằng GI có mối liên hệ cùng chiều với Kế toán quản trị môi trường, ở chiều ngược lại chưa đạt ngưỡng ý nghĩa thống kê 5%. Vì vậy, chưa có đủ cơ sở để kết luận rằng GI tác động trực tiếp đến Kế toán quản trị môi trường trong bối cảnh nghiên cứu hiện tại.
Nhìn chung, các biến kiểm soát chưa thể hiện vai trò nổi bật so với các yếu tố liên quan trực tiếp đến năng lực nội tại, áp lực thể chế và định hướng MT. Trên cơ sở đó hàm ý rằng việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường phụ thuộc nhiều hơn vào cách DN tổ chức nguồn lực, phản ứng với yêu cầu MT và định hướng quản trị hơn là các đặc điểm nền tảng như FS, YE hoặc GI.
4.3.5. Tổng hợp và bàn luận Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Tổng hợp kết quả xác nhận rằng mô hình đề xuất có khả năng giải thích cao, với Adjusted R Square = 0,811. Trên cơ sở đó có nghĩa là các biến độc lập và biến kiểm soát trong mô hình giải thích được khoảng 81,1% sự biến thiên của mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường tại các DN khảo sát.
Bảy khía cạnh nghiên cứu đều có ảnh hưởng tích cực và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường. Trong đó, AQ là yếu tố có tác động mạnh nhất, tiếp theo là CP, MP, NP, ES, CSR và MPER. Kết quả này khẳng định rằng quá trình vận dụng Kế toán quản trị môi trường là kết quả của sự kết hợp giữa nguồn lực nội bộ và áp lực từ MT thể chế.
Về mặt nội tại, năng lực của đội ngũ kế toán giữ vai trò then chốt vì đây là lực lượng trực tiếp thu thập, xử lý và cung cấp thông tin MT cho nhà quản trị. Song song với đó, ES, CSR và MPER góp phần tạo ra định hướng, cam kết và điều kiện tổ chức cần thiết cho quá trình vận dụng Kế toán quản trị môi trường.
Về mặt thể chế, CP, NP và MP đều thúc đẩy DN triển khai Kế toán quản trị môi trường. Trên cơ sở đó xác nhận rằng việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường không còn chỉ là lựa chọn mang tính tự nguyện, mà ngày càng trở thành yêu cầu gắn với tuân thủ pháp lý, chuẩn mực nghề nghiệp, kỳ vọng xã hội và năng lực cạnh tranh trong ngành.
Từ kết quả nghiên cứu, DN cần ưu tiên gia tăng năng lực chuyên môn của đội ngũ kế toán, đáng chú ý là năng lực nhận diện và phân tích thông tin MT. Song song với đó, DN cần thiết kế ES rõ ràng, tăng cường cam kết của lãnh đạo, chủ động đáp ứng yêu cầu pháp lý và học hỏi kinh nghiệm triển khai Kế toán quản trị môi trường từ các DN tiên phong.
Như vậy, việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường tại DN chịu ảnh hưởng bởi cả yếu tố bên trong lẫn bên ngoài. Trong đó, năng lực kế toán là nền tảng cốt lõi, còn các áp lực thể chế, ES, CSR và nhận thức quản lý là những động lực then chốt thúc đẩy DN chuyển đổi theo hướng quản trị lâu dài và minh bạch hơn.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Chương 4 đã trình bày và phân tích kết quả nghiên cứu về các khía cạnh ảnh hưởng đến việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường tại các DN khảo sát. Kết quả hồi quy xác nhận rằng mô hình đề xuất có mức độ phù hợp cao, với hệ số xác định R² = 0,823 và R² hiệu chỉnh = 0,811. Trên cơ sở đó xác nhận rằng các biến trong mô hình giải thích được khoảng 81,1% sự biến thiên của mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường.
Kết quả kiểm định xác nhận rằng cả bảy khía cạnh nghiên cứu đều có ảnh hưởng cùng chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường. Trong đó, AQ là khía cạnh có tác động mạnh nhất với hệ số Beta = 0,333. Tiếp theo là CP với Beta = 0,234; MP với Beta = 0,217; NP với Beta = 0,211; ES với Beta = 0,205; CSR DN (CSR) với Beta = 0,130; và MPER với Beta = 0,117.
Ngược lại, các biến kiểm soát gồm FS, YE và GI chưa xác nhận rằng ảnh hưởng đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường trong mô hình đề xuất. Chi tiết hơn, FS có tác động không đáng kể với Sig. = 0,902; YE có Sig. = 0,065; và GI có Sig. = 0,088. Trên cơ sở đó xác nhận rằng mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực nội tại, định hướng MT, CSR và các áp lực thể chế hơn là các đặc điểm nền tảng của DN.
Nhìn chung, kết quả nghiên cứu khẳng định việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường là kết quả của sự kết hợp giữa nguồn lực nội bộ và tác động từ MT bên ngoài. Trong đó, AQ giữ vai trò trung tâm; song song với đó, áp lực pháp lý, chuẩn mực nghề nghiệp, xu hướng học hỏi trong ngành, ES, CSR và nhận thức quản lý đều góp phần thúc đẩy DN áp dụng Kế toán quản trị môi trường. Đây là cơ sở thực tiễn then chốt để đề xuất các hàm ý quản trị và giải pháp phù hợp ở chương tiếp theo.
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
5.1. Kết luận
Nghiên cứu được triển khai thực tế hướng đến phân tích các khía cạnh ảnh hưởng đến việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường (Environmental Management Accounting – Kế toán quản trị môi trường) tại các DN khảo sát. Dựa trên dữ liệu thu thập từ 150 đối tượng là kế toán trưởng, CFO và nhân viên kế toán, kết quả hồi quy xác nhận rằng mô hình đề xuất có độ phù hợp cao, với hệ số xác định R² = 0,823 và R² hiệu chỉnh = 0,811. Song song với đó, kiểm định ANOVA cho kết quả F = 64,799 với Sig. = 0,000, khẳng định mô hình đạt ngưỡng ý nghĩa tổng thể.
Kết quả phân tích phản ánh cả bảy khía cạnh được xem xét đều có ảnh hưởng thuận chiều và đạt ngưỡng ý nghĩa đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường. Trong đó, AQ là khía cạnh có tác động mạnh nhất với hệ số Beta = 0,333. Tiếp theo là CP với Beta = 0,234; MP với Beta = 0,217; NP với Beta = 0,211; ES với Beta = 0,205; CSR DN (CSR) với Beta = 0,130; và MPER với Beta = 0,117. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Ngược lại, các biến kiểm soát gồm FS, YE và GI chưa thể hiện ảnh hưởng đạt ngưỡng ý nghĩa đến Kế toán quản trị môi trường. Chi tiết hơn, FS có Sig. = 0,902; YE có Sig. = 0,065; và GI có Sig. = 0,088. Trên cơ sở đó xác nhận rằng trong phạm vi mẫu nghiên cứu, mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường chịu ảnh hưởng rõ nét hơn từ năng lực chuyên môn, định hướng quản trị MT và các áp lực thể chế so với các đặc điểm nền tảng của DN.
Nhìn chung, kết quả nghiên cứu khẳng định việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường là kết quả của sự tương tác giữa nguồn lực nội bộ và áp lực từ MT bên ngoài. Trong đó, AQ giữ vai trò trung tâm; song song với đó, áp lực pháp lý, NP, xu hướng học hỏi trong ngành, ES, CSR và nhận thức quản lý đều góp phần thúc đẩy DN tăng cường áp dụng Kế toán quản trị môi trường.
Kết quả này cung cấp bằng chứng thực nghiệm ủng hộ lý thuyết nguồn lực DN (RBV) và lý thuyết thể chế trong bối cảnh thực tiễn ngành thủy sản Việt Nam. Đây là lĩnh vực chịu tác động ngày càng rõ từ yêu cầu tuân thủ pháp luật MT, tiêu chuẩn XK, sức ép cạnh tranh và định hướng phát triển lâu dài.
5.2. Hàm ý quản trị
Dựa trên kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến tại Chương 4, cả bảy khía cạnh nghiên cứu gồm AQ, CP, MP, NP, ES, CSR DN (CSR) và MPER đều có tác động thuận chiều, đạt ngưỡng ý nghĩa đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường tại các DN khảo sát.
Xét theo mức độ ảnh hưởng giảm dần thông qua hệ số Beta chuẩn hóa, các khía cạnh được sắp xếp như sau:
- AQ (0,333) > CP (0,234) > MP (0,217) > NP (0,211) > ES (0,205) > CSR (0,130) > MPER (0,117)
- Do đó, các hàm ý quản trị cần ưu tiên theo mức độ tác động thực tế của từng khía cạnh.
5.2.1. Nhóm khía cạnh về AQ
AQ là khía cạnh có ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường, với hệ số Beta = 0,333 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng chất lượng chuyên môn, năng lực xử lý thông tin và khả năng vận dụng kiến thức kế toán của đội ngũ kế toán là nền tảng then chốt nhất để DN triển khai Kế toán quản trị môi trường.
Các DN cần ưu tiên đầu tư vào hoạt động đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ kế toán về nhận diện, phân loại và đo lường Chi phí môi trường; kiểm soát mức tiêu hao nguyên vật liệu, năng lượng và nước; xác định chi phí xử lý chất thải; cũng như lập báo cáo phục vụ quản trị MT. Nội dung đào tạo cần gắn với các tình huống thực tế của DN thay vì chỉ dừng ở kiến thức lý thuyết.
Không những vậy, DN nên tích hợp các chỉ tiêu MT vào hệ thống Kế toán quản trị hiện có, chẳng hạn như chi phí năng lượng trên một đơn vị sản phẩm, tỷ lệ hao hụt nguyên vật liệu, chi phí xử lý chất thải hoặc chi phí tuân thủ MT. Cách tiếp cận này hướng đến việc DN khai thác được thông tin MT mà không nhất thiết phải đầu tư ngay một hệ thống kế toán hoàn toàn mới.
Đối với các DN có quy mô nhỏ hoặc nguồn lực hạn chế, không nhất thiết phải thành lập riêng một bộ phận Kế toán quản trị môi trường. Thay vào đó, DN có thể áp dụng cơ chế kiêm nhiệm, giao cho bộ phận kế toán tài chính hoặc Kế toán quản trị thực hiện thêm nhiệm vụ thu thập, tổng hợp và phân tích thông tin MT.
5.2.2. Nhóm khía cạnh về CP Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
CP có tác động mạnh thứ hai đến Kế toán quản trị môi trường, với Beta = 0,234 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng các quy định pháp luật, yêu cầu từ cơ quan quản lý, nghĩa vụ tuân thủ MT và sức ép từ hoạt động thanh tra, kiểm tra có thể tạo động lực rõ rệt để DN vận dụng Kế toán quản trị môi trường.
Vì vậy, các DN cần chủ động rà soát các yêu cầu pháp lý liên quan đến MT, sản xuất, xử lý chất thải, sử dụng tài nguyên và công bố thông tin. Việc tuân thủ không nên chỉ dừng ở tối ưu hóa hồ sơ hoặc đáp ứng yêu cầu tối thiểu, mà cần được liên kết với Hệ thống thông tin nội bộ để hướng đến việc nhà quản trị kiểm soát chi phí và rủi ro MT.
Các cơ quan quản lý cũng cần tiếp tục tối ưu hóa hướng dẫn thực hành về ghi nhận, theo dõi và báo cáo Chi phí môi trường trong DN. Song song với đó, cần tăng cường hoạt động giám sát và có cơ chế khuyến khích các DN vượt mức tuân thủ tối thiểu, chẳng hạn thông qua xếp hạng, ghi nhận hoặc ưu tiên trong các chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh.
5.2.3. Nhóm khía cạnh về MP
MP có hệ số Beta = 0,217 và Sig. = 0,000, xác nhận rằng việc học hỏi từ các DN tiên phong hoặc các đối thủ cạnh tranh có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình áp dụng Kế toán quản trị môi trường.
Các DN nên chủ động tiếp cận các mô hình thực hành tốt trong ngành, đáng chú ý là những đơn vị đã triển khai hiệu quả công cụ quản trị Chi phí môi trường, kiểm soát mức tiêu hao tài nguyên hoặc công bố thông tin lâu dài. Việc học hỏi có chọn lọc sẽ hướng đến việc DN giảm chi phí thử nghiệm, hạn chế rủi ro và rút ngắn thời gian triển khai Kế toán quản trị môi trường. Các hiệp hội ngành nghề có thể đóng vai trò cầu nối thông qua việc tổ chức hội thảo, diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm, chương trình tham quan thực tế hoặc thiết kế cơ sở dữ liệu về các điển hình áp dụng Kế toán quản trị môi trường. Hoạt động benchmarking giữa các DN trong cùng ngành cũng cần được khuyến khích để tạo hiệu ứng lan tỏa.
5.2.4. Nhóm khía cạnh về NP Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
NP có ảnh hưởng tích cực đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,211 và Sig. = 0,000. Trên cơ sở đó phản ánh tầm then chốt của các chuẩn mực nghề nghiệp, yêu cầu từ hiệp hội, đối tác, khách hàng, tổ chức kiểm toán và các bên liên quan trong việc định hướng DN áp dụng Kế toán quản trị môi trường.
DN cần thường xuyên cập nhật các yêu cầu về kế toán, MT, phát triển lâu dài và công bố thông tin có liên quan đến hoạt động của mình. Việc chủ động áp dụng các thông lệ phù hợp không chỉ hỗ trợ đáp ứng yêu cầu của các bên liên quan mà còn gia tăng tính minh bạch và uy tín DN.
Các hiệp hội nghề nghiệp, đơn vị tư vấn và tổ chức kiểm toán cần tăng cường cung cấp hướng dẫn kỹ thuật, tài liệu thực hành và chương trình đào tạo về Kế toán quản trị môi trường. Việc thiết kế các bộ chỉ tiêu tham chiếu theo ngành cũng có thể hướng đến việc DN áp dụng Kế toán quản trị môi trường thuận lợi và đồng bộ hơn.
5.2.5. Nhóm khía cạnh về ES
ES có tác động thuận chiều đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,205 và Sig. = 0,000. Kết quả này xác nhận rằng Kế toán quản trị môi trường có khả năng được triển khai hiệu quả hơn khi DN có định hướng rõ ràng về kiểm soát tác động MT, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển lâu dài.
DN cần chuyển hóa ES thành các mục tiêu và chỉ tiêu có thể đo lường được. Chẳng hạn, DN có thể đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hao hụt nguyên vật liệu, cắt giảm mức tiêu thụ điện và nước, giảm chi phí xử lý chất thải hoặc tăng tỷ lệ tái sử dụng phụ phẩm. Các mục tiêu này cần được liên kết trực tiếp với hệ thống Kế toán quản trị để tạo ra dữ liệu phục vụ đánh giá hiệu quả.
Ngoài ra, kế hoạch đầu tư, sản xuất và kiểm soát chi phí cần xem xét song song với đó cả hiệu quả tài chính và hiệu quả MT. Đây là điều kiện để Kế toán quản trị môi trường trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định thực chất, thay vì chỉ là một hoạt động báo cáo mang tính hình thức.
5.2.6. Nhóm khía cạnh về CSR DN
CSR có ảnh hưởng cùng chiều đến Kế toán quản trị môi trường với Beta = 0,130 và Sig. = 0,009. Ngay cả khi mức độ tác động chưa cao, kết quả xác nhận rằng các DN quan tâm đến CSR có xu hướng thúc đẩy việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường tốt hơn. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
DN cần gắn kết các cam kết CSR với hoạt động quản trị nội bộ, đáng chú ý là quản trị chi phí và hiệu quả MT. Thay vì chỉ tập trung vào hoạt động cộng đồng hoặc truyền thông hình ảnh, DN nên sử dụng Kế toán quản trị môi trường để lượng hóa Chi phí môi trường, theo dõi mức độ tiêu hao tài nguyên và đánh giá hiệu quả của các chương trình giảm phát thải hoặc tiết kiệm năng lượng.
Việc tích hợp chỉ tiêu Kế toán quản trị môi trường vào báo cáo phát triển lâu dài hoặc báo cáo CSR sẽ hướng đến việc tăng tính minh bạch, gia tăng độ tin cậy của thông tin công bố và tạo cơ sở cho các bên liên quan đánh giá cam kết MT của DN.
5.2.7. Nhóm khía cạnh về MPER
MPER có Beta = 0,117 và Sig. = 0,014, xác nhận rằng nhận thức và cam kết của nhà quản lý vẫn là một khía cạnh có ý nghĩa trong việc thúc đẩy vận dụng Kế toán quản trị môi trường, dù mức độ tác động thấp hơn các biến còn lại.
DN cần tăng cường đào tạo lãnh đạo cấp cao và quản lý cấp trung về lợi ích của Kế toán quản trị môi trường, đáng chú ý trong việc kiểm soát chi phí, giảm lãng phí, hạn chế rủi ro MT và gia tăng năng lực cạnh tranh. Khi lãnh đạo có nhận thức rõ ràng, việc phân bổ nguồn lực và ban hành chính sách triển khai Kế toán quản trị môi trường sẽ nhất quán hơn.
Không những vậy, DN có thể lồng ghép các chỉ tiêu MT vào hệ thống đánh giá hiệu quả quản lý, chẳng hạn mục tiêu tiết kiệm năng lượng, giảm tỷ lệ hao hụt, giảm lượng chất thải hoặc tuân thủ quy định MT. Cách làm này hướng đến việc chuyển hóa cam kết quản lý thành trách nhiệm chi tiết hơn trong vận hành.
5.2.8. Hàm ý từ các biến kiểm soát
Kết quả hồi quy xác nhận rằng FS không đạt ngưỡng ý nghĩa đối với Kế toán quản trị môi trường, với Beta = -0,006 và Sig. = 0,902. YE có tác động dương nhưng chưa đạt ý nghĩa thống kê 5% với Beta = 0,083 và Sig. = 0,065. Tương tự, GI có Beta = 0,070 và Sig. = 0,088, nên chưa đủ cơ sở để khẳng định tác động trực tiếp đến Kế toán quản trị môi trường.
Kết quả này xác nhận rằng quy mô, thời gian hoạt động hay đặc điểm GI chưa phải là điều kiện quyết định đối với việc áp dụng Kế toán quản trị môi trường trong mẫu nghiên cứu. Vì vậy, Kế toán quản trị môi trường có thể được triển khai tại cả DN nhỏ và lớn, DN mới hoặc hoạt động lâu năm, miễn là có năng lực kế toán phù hợp, định hướng MT rõ ràng và sự hỗ trợ cần thiết từ lãnh đạo. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
- Tóm lại
Các hàm ý quản trị cần tập trung trước hết vào việc gia tăng AQ, bởi đây là khía cạnh có tác động mạnh nhất đến Kế toán quản trị môi trường. Song song với đó, DN cần chủ động đáp ứng yêu cầu pháp lý, cập nhật chuẩn mực nghề nghiệp, học hỏi từ các mô hình thành công trong ngành và chuyển hóa ES thành các chỉ tiêu quản trị chi tiết hơn.
Việc triển khai Kế toán quản trị môi trường sẽ hiệu quả hơn khi DN kết hợp song song với đó năng lực nội bộ với các tác động từ MT bên ngoài, thay vì xem Kế toán quản trị môi trường chỉ là một nghĩa vụ tuân thủ hoặc hoạt động mang tính hình thức.
5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
5.3.1. Hạn chế của đề tài
Bên cạnh những kết quả đạt được, nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định do giới hạn về thời gian, phạm vi và nguồn lực thực hiện.
Thứ nhất, việc lựa chọn các khía cạnh ảnh hưởng đến vận dụng Kế toán quản trị môi trường chủ yếu dựa dựa vào tổng hợp các công trình trước đây và điều kiện thực tiễn tại Việt Nam, nên chưa thể bao quát đầy đủ tất cả các yếu tố có thể tác động đến hành vi và quyết định triển khai của DN. Ngay cả khi mô hình đề xuất có khả năng giải thích tương đối cao, vẫn có thể tồn tại những khía cạnh khác chưa được đưa vào mô hình. Chẳng hạn, một số khía cạnh tiềm năng như văn hóa tổ chức, năng lực công nghệ, mức độ chuyển đổi số hoặc cơ chế chính sách tài chính xanh chưa được đưa vào mô hình, do đó khả năng giải thích của mô hình vẫn còn dư địa để mở rộng. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Thứ hai, mẫu nghiên cứu được thu thập từ 150 DN thủy sản niêm yết tại Việt Nam, nên phạm vi khái quát hóa kết quả còn giới hạn trong nhóm DN này. Kế toán quản trị môi trường hiện vẫn còn tương đối mới mẻ và chưa được triển khai rộng rãi, vì vậy việc tiếp cận đối tượng khảo sát, đáng chú ý là nhà quản trị cấp cao, gặp nhiều khó khăn. Trên cơ sở đó có thể ảnh hưởng nhất định đến tính đại diện của dữ liệu khảo sát. Không những vậy, nghiên cứu chỉ tập trung vào các DN thủy sản niêm yết, trong khi chưa bao quát được nhóm DN vừa và nhỏ (SMEs) – vốn chiếm tỷ trọng lớn và đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng ngành thủy sản Việt Nam. Nhóm SMEs thường có đặc điểm khác biệt về nguồn lực, trình độ quản trị và mức độ tiếp cận các công cụ kế toán hiện đại như Kế toán quản trị môi trường, do đó kết quả nghiên cứu có thể chưa phản ánh đầy đủ bức tranh tổng thể của toàn ngành. Trên cơ sở đó cũng chỉ ra rằng khả năng tồn tại sự khác biệt về các yếu tố tác động đến việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường giữa nhóm Doanh nghiệp niêm yết và nhóm SMEs, cần được kiểm định trong các công trình tiếp theo.
Thứ ba, nghiên cứu được triển khai thực tế theo thiết kế cắt ngang (cross-sectional), phản ánh tình hình tại một thời điểm nhất định, nên chưa thể hiện rõ sự thay đổi trong nhận thức và mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường theo thời gian.
5.3.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai
Từ những hạn chế nêu trên, tác giả đề xuất một số hướng nghiên cứu tiếp theo hướng đến khắc phục và mở rộng kết quả nghiên cứu:
Thứ nhất, mở rộng quy mô mẫu và phạm vi nghiên cứu hướng đến tăng tính đại diện, có thể khảo sát thêm các DN chưa niêm yết hoặc các ngành có đặc điểm quy trình vận hành tương đồng như chế biến thực phẩm, đồ uống hoặc dệt may để so sánh sự khác biệt giữa các ngành.
Thứ hai, thực hiện nghiên cứu theo chiều dọc (longitudinal study) hướng đến quan sát sự thay đổi trong nhận thức, chính sách và mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường của DN trong dài hạn, trên cơ sở đó đánh giá rõ hơn tính lâu dài của việc triển khai hệ thống này. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
Thứ ba, bổ sung các khía cạnh mới như chuyển đổi số, công nghệ xanh, văn hóa tổ chức, áp lực từ nhà đầu tư hoặc vai trò thúc đẩy của chính sách Nhà nước hướng đến thiết kế mô hình đề xuất toàn diện và gia tăng khả năng giải thích.
Thứ tư, kết hợp phương pháp định tính và định lượng trong các công trình tiếp theo để làm rõ hơn cơ chế tác động giữa các biến, đáng chú ý là đối với các khía cạnh chưa đạt ý nghĩa thống kê trong mô hình hiện tại.
Tổng thể, các hướng công trình này không chỉ góp phần tối ưu hóa cơ sở lý luận về Kế toán quản trị môi trường trong bối cảnh Việt Nam mà còn thúc đẩy thúc đẩy việc ứng dụng Kế toán quản trị môi trường trở thành công cụ quản trị lâu dài trong các DN quy trình vận hành và XK thủy sản.
- KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
Chương này đã khái quát những kết quả chủ yếu của nghiên cứu và đề xuất các hàm ý quản trị hướng đến thúc đẩy việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường trong các DN thủy sản niêm yết tại Việt Nam. Kết quả phân tích chỉ ra rằng cả bảy khía cạnh gồm AQ, CP, MP, NP, ES, CSR DN và MPER đều có ảnh hưởng tích cực và đạt ngưỡng ý nghĩa đến mức độ vận dụng Kế toán quản trị môi trường. Trong đó, AQ là yếu tố có tác động mạnh nhất. Nghiên cứu đã góp phần bổ sung cơ sở lý luận về Kế toán quản trị môi trường và cung cấp bằng chứng thực nghiệm trong bối cảnh các DN thủy sản niêm yết tại Việt Nam, hướng đến việc DN, nhà quản lý và cơ quan chức năng hiểu rõ hơn những yếu tố thúc đẩy việc vận dụng Kế toán quản trị môi trường trong quản trị lâu dài. Không những vậy, tác giả cũng chỉ ra các hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo hướng đến tối ưu hóa mô hình, mở rộng phạm vi khảo sát và gia tăng tính ứng dụng của Kế toán quản trị môi trường trong thực tiễn DN Việt Nam. Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>>> Luận văn: Nhân tố ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website: https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com

[…] ===>>> Luận văn: KQNC ảnh hưởng đến kế toán quản trị môi trường […]