Mục lục
Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực TP. HỒ CHÍ MINH dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.
TÓM TẮT
Trong bối cảnh các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tại TP.HCM đang đối mặt với vô vàn thử thách trong việc duy trì sự phát triển lâu dài và bền vững, việc tối ưu hóa tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT) đã trở thành nhân tố then chốt giúp các doanh nghiệp (DN) thích ứng và phát triển. Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và những yêu cầu ngày càng cao về quản lý tài chính, việc xây dựng một hệ thống kế toán vừa hiệu quả vừa linh hoạt là điều vô cùng cần thiết. Tuy nhiên, không phải tất cả các nhân tố đều có mức độ tác động như nhau đến tính hữu hiệu của hệ thống.
Nghiên cứu này được thực hiện thông qua khảo sát với các nhân viên kế toán tại các DNVVN ở TP. HCM, sử dụng phương pháp hồi quy tuyến tính để kiểm tra các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của HTTTKT. Các nhân tố được nghiên cứu bao gồm chất lượng dữ liệu, cam kết của nhà quản lý, kiến thức lãnh đạo, năng lực nhân viên, hiệu quả các chương trình công nghệ và sự tham gia của chuyên gia bên ngoài. Kết quả cho thấy rằng, trong số các nhân tố được khảo sát, chất lượng dữ liệu và sự tham gia của chuyên gia bên ngoài là hai nhân tố có ảnh hưởng rõ rệt và có ý nghĩa thống kê đến tính hữu hiệu của HTTTKT. Các nhân tố khác, như cam kết của nhà quản lý, kiến thức lãnh đạo, năng lực nhân viên và hiệu quả các chương trình ứng dụng công nghệ, không cho thấy tác động rõ ràng. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng tính hữu hiệu của HTTTKT không chỉ phụ thuộc vào một nhân tố duy nhất mà là của nhiều nhân tố kết hợp. Đặc biệt, chất lượng dữ liệu và sự tham gia của các chuyên gia bên ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hệ thống hoạt động chính xác và hiệu quả. Các DN có thể rút ra bài học quan trọng từ nghiên cứu này để cải thiện HTTTKT của mình, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng được nhu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Các phát hiện này không chỉ đóng góp vào việc xây dựng mô hình HTTTKT phù hợp với các DNVVN ở TP.HCM mà còn cung cấp những chiến lược quản lý hữu ích giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hệ thống kế toán, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường kinh doanh hiện đại.
Từ khóa: Các nhân tố, hệ thống thông tin kế toán, tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán.
- ABSTRACT
In the context of small and medium-sized enterprises (SMEs) in Ho Chi Minh City facing numerous challenges in maintaining long-term and sustainable development, optimizing the effectiveness of accounting information systems (AIS) has become a key factor in enabling these businesses to adapt and thrive. With the rapid development of technology and the increasing demands for financial management, building an accounting system that is both efficient and flexible is crucial. However, not all factors have the same impact on the effectiveness of the system.
This study was conducted through a survey of accounting staff in SMEs in Ho Chi Minh City, utilizing linear regression analysis to examine the factors influencing the effectiveness of accounting information systems. The factors examined include data quality, managerial commitment, leadership knowledge, employee competence, effectiveness of technological applications, and the involvement of external experts. The results indicate that, among the factors investigated, data quality and the involvement of external experts are the two factors with a clear and statistically significant impact on the effectiveness of the AIS. Other factors, including managerial commitment, leadership knowledge, employee competence, and the effectiveness of technological programs, were not found to have a significant influence. The study’s findings emphasize that the effectiveness of accounting information systems does not depend on a single factor but is the result of the interplay of multiple elements. Notably, data quality and the involvement of external experts play a crucial role in ensuring the system operates accurately and efficiently. Businesses can draw valuable lessons from this research to improve their accounting information systems, thereby enhancing operational effectiveness and meeting the demand for sustainable development in an increasingly competitive environment.
These findings contribute not only to the development of a model of accounting information systems suitable for SMEs in Ho Chi Minh City but also provide useful management strategies to help businesses optimize their accounting systems, thereby boosting their competitiveness in the modern business landscape. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Keywords: Factors, accounting information systems, the effectiveness of accounting information systems.
CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU
1.1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh làn sóng chuyển đổi số lan rộng mạnh mẽ cùng với tiến trình hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, môi trường hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước những bước ngoặt mang tính định hình lại toàn diện. Xu hướng này đặt ra áp lực lớn về mặt nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực thích nghi đối với khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) khi đóng góp đến khoảng 45% GDP quốc gia (Cục Thống kê, 2023) và chiếm trên 98% tổng số doanh nghiệp cả nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2025). Để duy trì năng lực cạnh tranh và kiểm soát rủi ro trong môi trường kinh doanh nhiều biến động, việc có một hệ thống nền tảng nhằm quản lý, xử lý và cung cấp thông tin phục vụ điều hành là yêu cầu tất yếu. Trong đó, hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT) đóng vai trò là mạch máu thông tin cốt lõi, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình kiểm soát nội bộ và ra quyết định quản trị của tổ chức.
Tuy nhiên, khi đối chiếu với thực tiễn, việc vận hành Hệ thống thông tin kế toán tại khối Doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay đang vấp phải những rào cản và lỗ hổng rất lớn. Theo Báo cáo Chỉ số Đánh giá mức độ chuyển đổi số doanh nghiệp của Bộ Thông tin và Truyền thông, có đến hơn 70% Doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn đang ở mức độ khởi đầu trong việc số hóa các quy trình quản trị cốt lõi, bao gồm cả hệ thống kế toán. Hạn chế thực tiễn này biểu hiện cụ thể qua ba mâu thuẫn lớn đang trực tiếp kìm hãm doanh nghiệp. Thứ nhất, do hạn chế về ngân sách đầu tư, phần lớn Doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay vẫn sử dụng các phần mềm rời rạc, chưa có sự tích hợp với các bộ phận khác như bán hàng, kho vận hay nhân sự. Thực trạng này dẫn đến việc dữ liệu tài chính kế toán bị chậm trễ, không phản ánh đúng dòng tiền thực tế theo thời gian thực, khiến các nhà quản lý thường xuyên phải ra quyết định dựa trên cảm tính thay vì số liệu chuẩn xác. Thứ hai, dữ liệu từ các cuộc khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chỉ ra rằng, năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân sự kế toán tại các Doanh nghiệp vừa và nhỏ có sự phân hóa và biến động rất lớn. Sự thiếu hụt nhân sự chất lượng cao dẫn đến việc vận hành Hệ thống thông tin kế toán bị sai lệch, chức năng kiểm soát nội bộ của hệ thống bị vô hiệu hóa, khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro nghiêm trọng về sai sót báo cáo tài chính, quyết toán thuế và vi phạm các quy định pháp lý ngày càng khắt khe. Thứ ba, nhiều Doanh nghiệp vừa và nhỏ chịu áp lực phải “số hóa” đã vội vã mua sắm các hệ thống công nghệ đắt đỏ nhưng không tương thích với quy mô và đặc điểm kinh doanh của mình. Việc thiếu hụt một mô hình đánh giá khoa học về các nhân tố ảnh hưởng đã dẫn đến tình trạng lãng phí ngân sách, hệ thống công nghệ bị bỏ hoang hoặc khai thác không đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Xét về mặt lý luận, các nghiên cứu trên thế giới đã xây dựng được hệ thống học thuyết tương đối đa dạng về các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán, tiêu biểu như hướng tiếp cận về mức độ tích hợp hệ thống của Nicolaou (2000) hay sự phù hợp chiến lược của Ismail và King (2007). Mặc dù vậy, việc áp dụng các mô hình này vào bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam vẫn còn những khoảng trống nhất định do sự khác biệt về thể chế và đặc thù văn hóa quản trị. Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu gần đây thường có xu hướng tập trung vào các tổ chức công hoặc doanh nghiệp quy mô lớn, chẳng hạn như nghiên cứu tại bệnh viện công lập của Vũ Đình Ý Yên (2024) hay tại hệ thống Kho bạc Nhà nước của Ngô Ngọc Nguyên Thảo (2023). Nhóm Doanh nghiệp vừa và nhỏ dù chiếm tỷ trọng tuyệt đối về số lượng nhưng chưa được đào sâu nghiên cứu một cách hệ thống bằng các bằng chứng thực nghiệm định lượng trong giai đoạn kinh tế số.
Đặc biệt, Thành phố Hồ Chí Minh với vị thế là trung tâm kinh tế, tài chính lớn nhất cả nước, là nơi tập trung mật độ Doanh nghiệp vừa và nhỏ cao và có tốc độ chuyển đổi số nhanh nhất. Do đó, các đặc điểm về môi trường kinh doanh, năng lực nhân sự và trình độ công nghệ của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại đây mang tính đại diện rất cao cho khu vực kinh tế động lực. Việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán tại địa bàn này không chỉ giải quyết bài toán cấp thiết của thực tiễn quản trị, mà còn cung cấp các bằng chứng thống kê thực nghiệm quan trọng để lấp đầy khoảng trống nghiên cứu hiện tại. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả tiến hành thực hiện đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực thành phố Hồ Chí Minh”. Nghiên cứu được kỳ vọng sẽ đóng góp một góc nhìn khoa học, khách quan thông qua các mô hình kiểm định thống kê rõ ràng, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị thực tiễn giúp các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tối ưu hóa hệ thống thông tin, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu tổng quát
Từ thực tiễn vận hành Hệ thống thông tin kế toán tại các Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực TP. Hồ Chí Minh, nghiên cứu tập trung xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán. Trên cơ sở kết quả kiểm định, luận văn đề xuất các hàm ý quản trị nhằm giúp Doanh nghiệp vừa và nhỏ nâng cao khả năng khai thác Hệ thống thông tin kế toán, cải thiện chất lượng thông tin kế toán và hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động quản trị, kiểm soát và ra quyết định.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
Xác định các nhân tố có khả năng chi phối tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán thông qua việc tổng hợp và điều chỉnh từ các nền tảng lý thuyết và kết quả nghiên cứu trước đó, đồng thời đặt trong bối cảnh đặc thù của Doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Thiết lập mô hình phân tích để kiểm tra mối liên hệ giữa các nhân tố trên với sự hữu hiệu của hệ thống. Dữ liệu thực nghiệm được thu thập và xử lý nhằm làm rõ mức độ cũng như chiều hướng tác động của từng nhân tố.
Đề xuất một số hàm ý, hướng đến việc cải thiện hiệu quả vận hành Hệ thống thông tin kế toán, qua đó hỗ trợ nâng cao năng lực kiểm soát, chất lượng quyết định và hiệu quả quản lý tài chính của DN.
1.3. Câu hỏi nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Những nhân tố nào có khả năng tác động đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán tại các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở TP. Hồ Chí Minh?
Mức độ ảnh hưởng cũng như chiều tác động giữa các nhân tố đối với tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán tại các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở TP. Hồ Chí Minh được kiểm chứng thông qua dữ liệu thực nghiệm được biểu hiện như thế nào?
Những định hướng chính sách nào có thể áp dụng nhằm cải thiện tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh?
1.4. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán tại các Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu tập trung xem xét mối quan hệ giữa các điều kiện liên quan đến tổ chức, con người, công nghệ, dữ liệu và nguồn hỗ trợ bên ngoài với tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong quá trình vận hành thực tế tại doanh nghiệp.
1.5. Phạm vi nghiên cứu
Về không gian: Nghiên cứu được triển khai tại TP. Hồ Chí Minh, khu vực có mật độ Doanh nghiệp vừa và nhỏ cao và đa dạng về lĩnh vực hoạt động. Đặc điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho việc khảo sát và đánh giá thực trạng vận hành Hệ thống thông tin kế toán trong nhiều bối cảnh DN khác nhau.
Về thời gian: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp các đối tượng có liên quan đến việc sử dụng Hệ thống thông tin kế toán trong DN. Quá trình thu thập dữ liệu diễn ra trong khoảng thời gian từ tháng 10/2025 đến tháng 01/2026.
Bên cạnh đó, các tài liệu phục vụ nghiên cứu, bao gồm cơ sở lý thuyết và các kết quả nghiên cứu trước, được tổng hợp từ nhiều nguồn học thuật và báo cáo chuyên ngành được công bố trong giai đoạn gần đây, nhằm đảm bảo tính cập nhật và phù hợp với bối cảnh nghiên cứu. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
1.6. Phương pháp nghiên cứu
Cách tiếp cận của nghiên cứu được định hướng theo phương pháp định lượng, với mục tiêu kiểm tra các giả thuyết và đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh. Trước khi tiến hành khảo sát chính thức, nghiên cứu triển khai bước chuẩn bị thông qua việc rà soát các tài liệu, báo cáo chuyên ngành và kết quả từ các nghiên cứu trước, đồng thời kết hợp trao đổi thực tiễn với một số nhân sự đang làm việc tại Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thông qua quá trình này, bộ thang đo được điều chỉnh nhằm đảm bảo phù hợp với bối cảnh nghiên cứu.
Trên cơ sở mô hình đề xuất, dữ liệu được thu thập bằng bảng hỏi với thang đo Likert 5 mức, được thiết kế để phản ánh các biến quan sát đại diện cho các nhân tố trong mô hình cũng như biến phụ thuộc là tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán. Đối tượng tham gia khảo sát là những cá nhân trực tiếp sử dụng và vận hành hệ thống này trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Sau khi thu thập, dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS theo nhiều bước liên tiếp. Trước hết, độ tin cậy của thang đo được đánh giá nhằm loại bỏ các biến không đảm bảo tính nhất quán. Tiếp theo, phân tích nhân tố khám phá được sử dụng để xác định cấu trúc các nhóm biến có mối liên hệ chặt chẽ. Cuối cùng, mô hình hồi quy tuyến tính được áp dụng để xác định mức độ và chiều hướng tác động của từng nhân tố, qua đó sẽ kiểm định được giả thuyết nghiên cứu.
Về thiết kế mẫu, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng để đảm bảo tính đại diện cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại khu vực khảo sát. Việc phân tầng giúp phản ánh sự khác biệt giữa các địa bàn về đặc điểm hoạt động và thực hành kế toán. Kích thước mẫu được xác định dựa trên yêu cầu của phân tích EFA và hồi quy đa biến, theo nguyên tắc số quan sát cần đạt tối thiểu nhiều lần số biến đo lường (Nguyễn Đình Thọ, 2013). Từ đó, nghiên cứu ước tính quy mô mẫu cần thiết và lựa chọn mức cao hơn nhằm tăng độ tin cậy cũng như bù trừ cho các bảng hỏi không hợp lệ. Tổng số phiếu hợp lệ dự kiến là 200, được phân bổ theo tỷ trọng DN tại từng địa phương. Mẫu được phân bổ ngẫu nhiên theo ngành nghề và quy mô DN để đảm bảo đủ số quan sát phục vụ phân tích.
1.7. Đóng góp của đề tài Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
1.7.1. Đóng góp về mặt lý luận
Nghiên cứu này góp phần bổ sung cách tiếp cận đối với Hệ thống thông tin kế toán khi đặt trọng tâm vào bối cảnh vận hành của Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi các điều kiện về nguồn lực và tổ chức có nhiều khác biệt so với các chủ thể khác có quy mô lớn. Thông qua việc kết nối các nền tảng lý thuyết liên quan đến hành vi chấp nhận công nghệ và bối cảnh tổ chức, nghiên cứu hình thành một cách nhìn tổng hợp về các nhân tố chi phối hiệu quả của hệ thống. Kết quả không chỉ củng cố các lập luận hiện có mà còn làm rõ sự tương tác giữa các nhân tố công nghệ, con người và môi trường tổ chức trong việc tạo ra giá trị của Hệ thống thông tin kế toán. Đồng thời, mô hình nghiên cứu được điều chỉnh theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam, qua đó bổ sung thêm một góc nhìn mang tính thích ứng bối cảnh cho lĩnh vực này.
1.7.2. Đóng góp về mặt thực tiễn
Ở phương diện thực tiễn, nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm phản ánh cách thức Hệ thống thông tin kế toán được triển khai và sử dụng trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại một khu vực kinh tế năng động. Những kết quả này giúp DN nhận diện rõ các nhân tố có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hệ thống, từ đó có cơ sở để điều chỉnh cách thức tổ chức và vận hành phù hợp hơn. Ngoài ra, các hàm ý rút ra còn hỗ trợ nhà quản lý trong việc nâng cao chất lượng thông tin kế toán, qua đó cải thiện hiệu quả lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định trong hoạt động kinh doanh.
1.8. Kết cấu của luận văn
Kết cấu của luận văn dự kiến bao gồm năm chương, cụ thể như sau:
- Chương 1. Giới thiệu
Chương mở đầu trình bày bối cảnh hình thành đề tài và lý do lựa chọn nghiên cứu, làm rõ mục tiêu cần đạt được cũng như các câu hỏi nghiên cứu đặt ra. Bên cạnh đó, chương này xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu, đồng thời giới thiệu khái quát phương pháp tiếp cận. Cuối cùng, bố cục tổng thể của luận văn cũng được trình bày nhằm định hướng người đọc theo dõi các nội dung tiếp theo.
- Chương 2. Cơ sở lý thuyết
Chương này xây dựng nền tảng học thuật cho đề tài thông qua việc hệ thống hóa các khái niệm, lý thuyết liên quan đến Hệ thống thông tin kế toán và đặc điểm của hệ thống này trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời, các nghiên cứu trước được tổng hợp và phân tích có chọn lọc, từ đó xác định khoảng trống nghiên cứu và định hình hướng tiếp cận của luận văn.
- Chương 3. Phương pháp nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Nội dung chương tập trung trình bày cách thức triển khai nghiên cứu, bao gồm quy trình phát triển và hiệu chỉnh thang đo, cũng như các phương pháp phân tích được sử dụng để đánh giá độ tin cậy và giá trị của các biến nghiên cứu. Ngoài ra, chương còn làm rõ cách thức kiểm định các giả thuyết trong mô hình đề xuất.
- Chương 4. Kết quả nghiên cứu
Chương này trình bày các kết quả thu được từ việc phân tích dữ liệu khảo sát. Các nội dung chính bao gồm mô tả đặc điểm mẫu, đánh giá độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố và kiểm định mô hình hồi quy. Trên cơ sở đó, các giả thuyết nghiên cứu được xem xét và đưa ra kết luận.
- Chương 5. Hàm ý và kết luận
Chương cuối tổng hợp các phát hiện quan trọng của nghiên cứu, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị nhằm nâng cao tính hữu hiệu Hệ thống thông tin kế toán trong Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời, chương chỉ ra những hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng phát triển cho các nghiên cứu trong tương lai.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Từ việc đặt vấn đề trong bối cảnh thực tiễn của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, chương 1 đã xác lập nền tảng nghiên cứu về sự cần thiết phải xem xét tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán. Trên cơ sở đó, đề tài định hình rõ hướng tiếp cận bằng cách cụ thể hóa mục tiêu nghiên cứu thành các nội dung có thể kiểm định, đồng thời xây dựng hệ thống câu hỏi làm khung định hướng cho toàn bộ quá trình thực hiện.
Chương này đã nêu ra phạm vi khảo sát, xác định đối tượng nghiên cứu phù hợp với mục tiêu đề ra, và lựa chọn phương pháp định lượng làm công cụ phân tích chủ đạo nhằm đảm bảo khả năng đo lường và kiểm định các mối quan hệ trong mô hình. Việc làm rõ cách tiếp cận phương pháp và thiết kế nghiên cứu giúp tăng tính chặt chẽ và khả năng lặp lại của đề tài.
Việc trình bày các đóng góp dự kiến cùng với cấu trúc luận văn không chỉ thể hiện định hướng học thuật mà còn tạo cầu nối logic sang các phần tiếp theo. Đây chính là cơ sở để chương 2 tiếp tục phát triển khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu, làm tiền đề cho các bước kiểm định thực nghiệm ở các chương sau.
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT
2.1. Tổng quan về hệ thống thông tin kế toán
2.1.1. Hệ thống thông tin
Hệ thống không đơn thuần là một tập hợp các vật thể. Theo định nghĩa kinh điển của Ludwig von Bertalanffy (1968), người đặt nền móng cho lý thuyết hệ thống tổng quát, hệ thống được hình thành từ các thành phần có mối liên kết chặt chẽ và vận hành theo một cấu trúc nhất định; bất kỳ sự thay đổi nào ở một bộ phận đều có thể tác động đến toàn bộ cấu trúc chung. Cách tiếp cận này nhấn mạnh rằng giá trị của hệ thống không nằm ở từng nhân tố riêng lẻ mà ở sự tương tác, tính phụ thuộc lẫn nhau và khả năng thích ứng với tác động.
Trong lĩnh vực quản trị, Stephen P. Robbins (2001), tiếp cận hệ thống như một thực thể mở, có sự liên kết giữa các thành phần và luôn tương tác với môi trường bên ngoài. Theo đó, hệ thống tiếp nhận các nhân tố đầu vào, thực hiện quá trình xử lý và tạo ra kết quả đầu ra nhằm hướng tới các mục tiêu đã được xác định. Quan điểm này làm rõ hơn vai trò của môi trường trong việc định hình hoạt động của hệ thống. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Xét dưới góc nhìn của lý thuyết hệ thống, “hệ thống thông tin là một tập hợp các thành phần có liên quan, bao gồm con người, quy trình, dữ liệu và công nghệ thông tin, được thiết kế để thu thập hoặc truy xuất, xử lý, lưu trữ và phân phối thông tin hỗ trợ cho việc kiểm soát, phối hợp và ra quyết định trong tổ chức” (Laudon & Laudon, 2020).
- Sơ đồ 2.1 Hệ thống thông tin doanh nghiệp
Việc phân loại hệ thống thông tin doanh nghiệp giúp xác định rõ phạm vi ảnh hưởng của hệ thống trong cấu trúc tổ chức (Stair & Reynolds, 2018). Hiện nay HTTT thường được phân loại bằng các cách thức sau:
Cách tiếp cận theo cấp bậc quản lý: Xét theo cấu trúc quản trị, các HTTT được thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin khác nhau ở từng cấp độ quản lý, bao gồm cấp tác nghiệp, cấp trung gian và cấp chiến lược (Stair & Reynolds, 2018). Điều này cho thấy việc xây dựng hệ thống thông tin cần phù hợp với đặc điểm ra quyết định và yêu cầu thông tin tại mỗi cấp quản trị.
Cách tiếp cận theo mức độ tích hợp: Sự xuất hiện của hệ thống hoạch định nguồn lực DN cho phép DN hợp nhất các chức năng chủ chốt như tài chính, nhân sự và sản xuất trên một cơ sở dữ liệu dùng chung, từ đó cải thiện khả năng liên thông và khai thác thông tin giữa các bộ phận (Monk & Wagner, 2013). Việc tích hợp này góp phần hình thành một kiến trúc thông tin đồng bộ, tạo điều kiện cho DN nâng cao hiệu quả điều hành và thích ứng linh hoạt với môi trường kinh doanh.
2.1.2. Hệ thống thông tin kế toán Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
2.1.2.1 Khái niệm và vai trò của hệ thống thông tin kế toán
Thông tin tài chính phục vụ quản lý được hình thành thông qua việc xử lý các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong doanh nghiệp. Chính chức năng này khiến Hệ thống thông tin kế toán trở thành một bộ phận gắn kết với các hệ thống thông tin khác, thay vì tồn tại độc lập. Theo Gelinas và cộng sự (2018), giá trị cốt lõi của hệ thống nằm ở khả năng xử lý dữ liệu và cung cấp thông tin đáp ứng yêu cầu kiểm soát và điều hành.
- Phân loại hệ thống thông tin kế toán:
Xét theo đặc điểm và mục tiêu của thông tin cung cấp, Hệ thống thông tin kế toán bao gồm hai nhóm chủ yếu là Hệ thống thông tin kế toán tài chính và Hệ thống thông tin kế toán quản trị.
- HTTTKT tài chính: cung cấp thông tin tài chính theo khuôn khổ chuẩn hóa và tuân thủ quy định kế toán hiện hành, chủ yếu phục vụ các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp như cơ quan quản lý, nhà đầu tư và các bên liên quan.
- HTTTKT quản trị: hướng đến việc cung cấp các thông tin có tính linh hoạt và dự báo, phục vụ chủ yếu cho công tác hoạch định, kiểm soát và ra quyết định của đội ngũ quản lý nội bộ.
Căn cứ vào mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình xử lý và lưu trữ dữ liệu, Hệ thống thông tin kế toán có thể được chia thành ba hình thức cơ bản.
- HTTTKT thủ công: toàn bộ nghiệp vụ kế toán được thực hiện thông qua các thao tác thủ công của con người. Cách thức này đơn giản nhưng hạn chế về độ chính xác, tốc độ xử lý và khả năng đáp ứng thông tin, nên ngày càng ít được áp dụng.
- HTTTKT bán thủ công: kế toán vẫn thực hiện chủ yếu thủ công, kết hợp với công cụ hỗ trợ như Excel để tổng hợp và lập báo cáo. Mô hình này phù hợp với doanh nghiệp quy mô nhỏ, nhu cầu xử lý chưa phức tạp.
- HTTTKT trên nền tảng máy tính: dữ liệu kế toán được xử lý tự động, giúp cung cấp thông tin nhanh và phục vụ hiệu quả cho quản lý. Theo Romney (2012), hệ thống này vận hành dựa trên sự phối hợp giữa con người, quy trình, dữ liệu, phần mềm, hạ tầng công nghệ và các cơ chế kiểm soát nhằm đảm bảo tính tin cậy.
Không chỉ làm chức năng ghi nhận và lập báo cáo, Hệ thống thông tin kế toán còn tham gia trực tiếp vào việc giúp DN vận hành trơn tru và đạt kết quả tốt hơn. Giá trị của một hệ thống được phản ánh thông qua khả năng chuyển đổi dữ liệu kế toán thành thông tin có ý nghĩa, phục vụ trực tiếp cho quá trình ra quyết định trong từng tình huống quản lý cụ thể. Khi được thiết kế và vận hành một cách phù hợp, Hệ thống thông tin kế toán không chỉ hỗ trợ kiểm soát chi phí mà còn góp phần cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường sự liên kết thông tin giữa các bộ phận trong DN. Từ góc nhìn kiểm soát, Romney và Steinbart (2017) nhấn mạnh rằng Hệ thống thông tin kế toán giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ. Nhờ đó, các sai sót trong quá trình xử lý dữ liệu có thể được hạn chế, đồng thời các tỷ lệ rủi ro liên quan đến thông tin và tài sản của DN cũng sẽ nằm ở mức thấp. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
2.1.2.2. Tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán
Vì Hệ thống thông tin kế toán là một bộ phận cấu thành của HTTT DN, tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán được hình thành dựa trên cách tiếp cận tổng quát về hiệu quả vận hành của các hệ thống thông tin trong tổ chức (Đặng Thị Thu Hà, 2025). Theo hướng tiếp cận này, Hệ thống thông tin kế toán được xem là hữu hiệu khi thông tin cung cấp thực sự hữu ích và phù hợp với nhu cầu ra quyết định, hệ thống mới phát huy giá trị trong thực tiễn vận hành. Nhiều nghiên cứu cho rằng việc đánh giá hiệu quả hệ thống cần được xem xét từ góc độ trải nghiệm của người sử dụng và mức độ đáp ứng yêu cầu công việc, thay vì chỉ dựa trên mức độ đóng góp vào mục tiêu chung của tổ chức (DeLone và McLean, 1992, 2003; De Guinea, Kelley và Hunter, 2005; Kharuddin, Ashhari và Nassir, 2010; Piccoli, 2012; Neogy, 2014). Chính sự phù hợp giữa thông tin và yêu cầu quản lý, cùng với mức độ hài lòng của người dùng, là những tiêu chí then chốt phản ánh tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán.
Sự thành công của Hệ thống thông tin kế toán thường được phản ánh thông qua những biểu hiện cụ thể trong quá trình vận hành, thay vì chỉ dừng lại ở khía cạnh cấu trúc hay thiết kế hệ thống. Khi hệ thống duy trì được tính ổn định, cung cấp thông tin kế toán có chất lượng và được người dùng khai thác thường xuyên, mức độ hữu hiệu của nó mới được thể hiện rõ trong thực tế. Ngoài ra, giá trị của hệ thống còn nằm ở khả năng tạo ra những tác động tích cực đối với hiệu suất làm việc của cá nhân cũng như hiệu quả quản lý ở cấp độ tổ chức, đặc biệt khi thông tin được cung cấp đảm bảo tính kịp thời và độ tin cậy (Al-Okaily và cộng sự, 2020). Từ góc độ tổng hợp, Sajady và cộng sự (2008) cùng với Vũ Thị Thanh Bình (2024) cho rằng mức độ hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán chỉ được khẳng định khi đầu ra của hệ thống đáp ứng đúng nhu cầu thông tin và hỗ trợ thiết thực cho hoạt động điều hành DN.
Tóm lại, mức độ hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán được nhận diện thông qua cách hệ thống vận hành trong thực tế và giá trị thông tin mà nó tạo ra cho hoạt động quản lý. Khi thông tin kế toán được cung cấp có độ tin cậy, phù hợp với nhu cầu sử dụng và kịp thời trong từng bối cảnh ra quyết định, vai trò của hệ thống trở nên rõ ràng hơn trong việc hỗ trợ điều hành. Đồng thời, việc hệ thống được khai thác hiệu quả, duy trì sự ổn định và tạo ra những tác động tích cực đối với hiệu suất làm việc cũng như chất lượng quản lý cho thấy mức độ hữu hiệu đã được hình thành và duy trì. Cách tiếp cận này phản ánh sự kế thừa từ các quan điểm nghiên cứu về hiệu quả hệ thống thông tin và mức độ thành công của Hệ thống thông tin kế toán, nhưng được diễn giải theo hướng gắn với bối cảnh vận hành thực tế.
2.2. Tổng quan về doanh nghiệp vừa và nhỏ Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
2.2.1. Tổng quan về phân loại doanh nghiệp tại Việt Nam
Tại Việt Nam, việc xác định quy mô doanh nghiệp được thực hiện nhằm phản ánh sự khác biệt về mức độ phát triển, tiềm lực tài chính và phạm vi hoạt động của các chủ thể kinh tế. Cách tiếp cận này được cụ thể hóa thông qua khung pháp lý do Nhà nước ban hành, trong đó các DN được phân nhóm dựa trên những tiêu chí nhất định. Theo quy định tại Nghị định 80/2021/NĐ-CP, hệ thống phân loại bao gồm bốn cấp độ chính: siêu nhỏ, nhỏ, vừa và lớn.
Quy mô của khối Doanh nghiệp vừa và nhỏ được nhận diện thông qua các chỉ dấu phản ánh mức độ hoạt động và tiềm lực của doanh nghiệp. Việc đánh giá dựa trên những tiêu chí định lượng, trong đó lực lượng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội trong năm và các thước đo tài chính như doanh thu hoặc quy mô vốn giữ vai trò trọng tâm. Bên cạnh đó, sự khác biệt về đặc điểm vận hành giữa các nhóm ngành cũng được tính đến, khi các lĩnh vực sản xuất và khai thác tài nguyên có những đặc trưng không tương đồng với khu vực kinh doanh dịch vụ và trao đổi hàng hóa. Nhờ cách tiếp cận này, quy mô doanh nghiệp được phản ánh sát hơn với thực tế, đồng thời hạn chế sai lệch khi đặt các doanh nghiệp thuộc những lĩnh vực khác nhau lên cùng một tiêu chuẩn so sánh.
Quy định về doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa tại Việt Nam hiện được xác lập trong Nghị định 80/2021/NĐ-CP, thay thế cho Nghị định 56/2009/NĐ-CP trước đây. Theo khung quy định này, việc xác định quy mô doanh nghiệp không dựa vào một tiêu chí riêng lẻ mà được xem xét trên cơ sở kết hợp giữa nhân tố lao động và năng lực tài chính. Những DN ở cấp độ thấp nhất thường có quy mô hoạt động hạn chế, trong khi các nhóm ở cấp cao hơn thể hiện khả năng mở rộng thông qua nguồn lực lớn hơn, dù chưa đạt đến mức của các doanh nghiệp quy mô lớn. Cách phân nhóm này không chỉ phục vụ mục đích quản lý mà còn tạo điều kiện cho việc phân tích sự khác biệt giữa các doanh nghiệp. Sự đa dạng về đặc điểm vận hành, từ cách tổ chức hoạt động đến khả năng thích ứng với môi trường kinh doanh, khiến mỗi nhóm quy mô thể hiện những đặc trưng riêng, qua đó ảnh hưởng đến kết quả hoạt động và hành vi của doanh nghiệp trong thực tế.
- Bảng 2.1 Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy mô tại Việt Nam
2.2.2. Đặc điểm của hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp vừa và nhỏ Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản lý của DN ngày càng phụ thuộc vào mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động vận hành. Tuy vậy, những biến động của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn sau năm 2019, đã khiến nhiều DN rơi vào tình trạng hạn chế về nguồn lực tài chính và thị trường. Điều này làm suy giảm khả năng tài trợ vào các giải pháp công nghệ, trong đó có Hệ thống thông tin kế toán.
Theo “Báo cáo chỉ số sẵn sàng cho phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông Việt Nam năm 2022” (Cục Ứng dụng CNTT – Bộ Thông tin và Truyền thông, 2023), mức độ sử dụng các phần mềm trong doanh nghiệp Việt Nam có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm ứng dụng. Cụ thể, các công cụ mang tính nền tảng như phần mềm văn phòng đạt tỷ lệ sử dụng 94,98% và thư điện tử đạt 93,13%, đây là hai ứng dụng có độ phủ cao nhất. Trong khi đó, các hệ thống có tính tích hợp và quản trị cao hơn như phần mềm quản trị nguồn lực doanh nghiệp chỉ đạt 15,56% và phần mềm quản lý quan hệ khách hàng đạt 31,59%, cho thấy mức độ tiếp cận còn hạn chế.
Đối với các phần mềm phục vụ quản lý nội bộ và nghiệp vụ chuyên môn, tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán đạt 47,98%; phần mềm quản lý văn bản đạt 40,14%; và phần mềm quản lý nhân sự đạt 39,31%. Thực trạng này phản ánh xu hướng: mức độ phức tạp và yêu cầu nguồn lực đầu tư càng cao thì tỷ lệ DN triển khai càng giảm. Điều này phần nào lý giải vì sao việc ứng dụng CNTT trong quản lý nói chung và trong Hệ thống thông tin kế toán nói riêng vẫn chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp.
Kết quả khảo sát của (Huỳnh Thị Kim Ngọc, 2013) cho thấy Hệ thống thông tin kế toán trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ còn tồn tại nhiều bất cập. Hệ thống hiện nay chủ yếu phục vụ yêu cầu lập báo cáo tài chính, trong khi phần thông tin phục vụ điều hành nội bộ còn sơ lược và thiếu tính liên kết. Mức độ đầu tư cho nền tảng công nghệ nhìn chung còn thấp, làm ảnh hưởng đến khả năng xử lý và độ tin cậy của dữ liệu. Bên cạnh đó, nhân tố điều hành cũng đóng vai trò đáng kể khi nhiều người quản lý chưa thực sự coi trọng vai trò của hệ thống trong việc hỗ trợ các quyết định quản lý, dẫn đến việc chưa ưu tiên cải thiện và hoàn thiện Hệ thống thông tin kế toán. Dù việc áp dụng công nghệ trong kế toán đã có những chuyển động nhất định, không ít DN vẫn duy trì cách thức xử lý thủ công do hạn chế về điều kiện triển khai hoặc khả năng tiếp cận công nghệ mới. Ngay cả khi đã sử dụng phần mềm, công tác kiểm soát và quản lý rủi ro trong môi trường số vẫn chưa được tổ chức một cách chặt chẽ, đặc biệt khi các nguy cơ liên quan đến dữ liệu và hệ thống ngày càng gia tăng. Ngoài ra, hạn chế còn liên quan đến nhân tố con người, khi kỹ năng chuyên môn của người sử dụng hệ thống chưa cao và môi trường làm việc tại các doanh nghiệp quy mô nhỏ thường thiếu động lực đổi mới. Về phía chính sách, mặc dù đã có các cơ chế hỗ trợ, mức độ tác động trong thực tế vẫn chưa đủ để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và nâng cấp Hệ thống thông tin kế toán một cách toàn diện.
2.3. Các lý thuyết nền liên quan Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
2.3.1. Lý thuyết dựa trên nguồn lực (RBV)
Trong lĩnh vực quản trị chiến lược, có một cách tiếp cận cho rằng nguồn gốc của lợi thế cạnh tranh không nhất thiết xuất phát từ môi trường bên ngoài, mà được hình thành từ chính những nhân tố bên trong. Theo cách nhìn này, mỗi doanh nghiệp sở hữu một tập hợp nguồn lực và năng lực khác nhau, và chính sự khác biệt đó tạo nên sự chênh lệch về hiệu quả hoạt động cũng như vị thế trên thị trường. Như vậy, thay vì chỉ tập trung vào cấu trúc ngành hay áp lực cạnh tranh, trọng tâm được chuyển sang việc lý giải cách doanh nghiệp khai thác và sử dụng các nguồn lực nội tại.
Cơ sở học thuật của RBV được định hình rõ nét trong bài báo “A Resource-Based View of the Firm” của Birger Wernerfelt (1984), khi doanh nghiệp được xem xét như một cấu trúc bao gồm nhiều loại nguồn lực có thể được huy động và kết hợp nhằm tạo ra giá trị. Trong khuôn khổ đó, không phải mọi nguồn lực đều có ý nghĩa chiến lược như nhau; chỉ những nhân tố đáp ứng các điều kiện nhất định mới có khả năng tạo ra lợi thế mang tính dài hạn. Các điều kiện này liên quan đến việc nguồn lực phải có khả năng tạo giá trị, không phổ biến trên thị trường, khó bị sao chép và không dễ bị thay thế bởi các giải pháp khác. Cách tiếp cận này đã mở ra một hướng phân tích mới, nhấn mạnh vai trò của nội lực doanh nghiệp trong việc duy trì ưu thế cạnh tranh.
Tiếp nối đó, Jay Barney (1991) mở rộng phạm vi xem xét bằng cách bao quát cả những nhân tố hữu hình lẫn vô hình. Bên cạnh các tài sản vật chất hay công nghệ, những nhân tố như tri thức tổ chức, kỹ năng của nhân sự, quy trình vận hành và văn hóa DN cũng được xem là nguồn lực quan trọng. Điểm đáng chú ý là giá trị chiến lược không nằm ở từng thành phần riêng lẻ, mà xuất phát từ khả năng phối hợp và khai thác đồng thời các nguồn lực này trong một hệ thống thống nhất. Chính sự gắn kết và tương tác giữa các nhân tố nội tại mới là cơ sở tạo nên lợi thế mà đối thủ khó có thể bắt chước hoặc thay thế.
Trong công trình của Welsh và White (1981), một đóng góp quan trọng khi tập trung phân tích đặc điểm nguồn lực của DN nhỏ. Khác với các tổ chức quy mô lớn, doanh nghiệp nhỏ thường vận hành trong điều kiện nguồn lực hạn hẹp, tạo nên một trạng thái mà các tác giả gọi là “sự khan hiếm nguồn lực mang tính cấu trúc”. Tình trạng này không chỉ đơn thuần là thiếu vốn, mà phản ánh sự giới hạn đồng thời về quỹ thời gian quản trị, năng lực chuyên môn và khả năng tài trợ cho các hoạt động vượt ra ngoài vận hành thường nhật. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
- Vận dụng trong nghiên cứu
Dựa trên quan điểm của Welsh và White (1981) về tình trạng thiếu hụt nguồn lực mang tính hệ thống trong các doanh nghiệp quy mô nhỏ, nghiên cứu này kế thừa cách tiếp cận đó nhằm lý giải các rào cản phát sinh trong quá trình thực thi và vận hành Hệ thống thông tin kế toán. Theo lập luận này, những khó khăn không chỉ bắt nguồn từ khía cạnh công nghệ, mà còn phản ánh những giới hạn nội tại trong cấu trúc nguồn lực của DN. Cụ thể, các nhân tố như mức độ hiệu quả trong vận hành hệ thống, chất lượng dữ liệu, mức độ tư vấn từ chuyên gia bên ngoài, cũng như mối quan hệ giữa các thành phần trong mô hình đều có thể chịu ảnh hưởng từ sự thiếu hụt nguồn lực này.
Thứ nhất, doanh nghiệp quy mô nhỏ với cơ cấu tổ chức tinh gọn, hạn chế về nguồn lực quản trị thường khiến nhà lãnh đạo phải đảm nhiệm đồng thời nhiều chức năng, qua đó làm suy giảm mức độ tập trung dành cho Hệ thống thông tin kế toán. Điều này có thể dẫn đến sự thiếu nhất quán trong định hướng triển khai, ảnh hưởng đến mức độ tương thích giữa giải pháp hệ thống và yêu cầu vận hành thực tế. Ở góc độ quản trị, năng lực nhận thức và mức độ cam kết của ban lãnh đạo đóng vai trò định hướng trong việc ra quyết định, bao gồm lựa chọn giải pháp công nghệ, tổ chức phân bổ nguồn lực nội bộ và giám sát quá trình triển khai. Khi các nhân tố này không được đảm bảo đầy đủ, hiệu quả vận hành của Hệ thống thông tin kế toán có thể bị suy giảm do thiếu sự đồng bộ trong quá trình thực thi.
Thứ hai, trong điều kiện nguồn lực tài chính bị giới hạn, DN thường có xu hướng lựa chọn các giải pháp công nghệ theo tiêu chí chi phí, thay vì mức độ phù hợp với yêu cầu quản trị. Việc chưa xem xét đầy đủ các chi phí liên quan như đào tạo, chuyển đổi dữ liệu hay duy trì vận hành có thể làm gia tăng rủi ro trong quá trình triển khai (Yap, 1989). Những nhân tố công nghệ lại giữ vai trò then chốt trong việc quyết định hiệu quả của Hệ thống thông tin kế toán. Năng lực của các trình ứng dụng phản ánh khả năng xử lý và khai thác dữ liệu, trong khi chất lượng dữ liệu đầu vào chi phối trực tiếp độ tin cậy của thông tin đầu ra. Dưới góc nhìn của RBV, các nhân tố này không đơn thuần mang tính kỹ thuật mà còn được xem là nguồn lực có giá trị, bởi chúng tác động trực tiếp đến khả năng hỗ trợ ra quyết định và kiểm soát hoạt động của DN. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Thứ ba, trong doanh nghiệp nhỏ, hạn chế về nhân sự có chuyên môn, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin, làm suy giảm năng lực vận hành Hệ thống thông tin kế toán ở cấp tác nghiệp, nơi dữ liệu được xử lý và chuyển hóa thành thông tin phục vụ quản lý. Khi năng lực nội bộ chưa đủ mạnh, DN có xu hướng dựa vào các nguồn lực bên ngoài để bù đắp khoảng trống này. Tuy nhiên, sự phụ thuộc này, dù giúp bổ sung tri thức và kinh nghiệm, lại có thể làm giảm khả năng kiểm soát hệ thống và hạn chế việc tích lũy kiến thức nội bộ. Do đó, từ góc độ nghiên cứu, trình độ của nhân viên và vai trò của chuyên gia bên ngoài cần được xem xét trong việc ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành Hệ thống thông tin kế toán.
Từ góc độ của lý thuyết RBV, những giới hạn trên cho thấy Doanh nghiệp vừa và nhỏ không chỉ thiếu nguồn lực về số lượng mà còn gặp khó khăn trong việc tích hợp và khai thác hiệu quả các nguồn lực sẵn có. Sự bất cân xứng này góp phần lý giải khác biệt trong kết quả triển khai HTTT giữa doanh nghiệp nhỏ và lớn. Do đó, việc xem xét nhân tố nguồn lực nội tại là nền tảng quan trọng để lý giải mức độ thành công hay thất bại của các dự án HTTT trong bối cảnh Doanh nghiệp vừa và nhỏ.
2.3.2. Lý thuyết chấp nhận công nghệ (TAM)
Trong lĩnh vực HTTT, nhiều mô hình đã được phát triển nhằm lý giải nguyên nhân khiến người dùng lựa chọn tiếp nhận hoặc từ chối công nghệ. Trong số đó, mô hình TAM được xem là một trong những khuôn khổ có ảnh hưởng rộng rãi nhất. Mục tiêu của mô hình này là giải thích cơ chế tâm lý đứng sau quyết định sử dụng một công nghệ hay hệ thống thông tin của cá nhân.
Davis (1989) xây dựng TAM trên cơ sở kế thừa tư tưởng từ Martin Fishbein và Icek Ajzen (1975) trong Lý thuyết hành động hợp lý (TRA). Theo quan điểm này, hành vi thực tế của con người chịu sự chi phối trực tiếp bởi ý định thực hiện hành vi, trong khi ý định lại được hình thành từ thái độ và niềm tin của cá nhân. Vận dụng vào bối cảnh công nghệ, Davis cho rằng quyết định sử dụng hệ thống có thể được dự báo thông qua các nhân tố nhận thức của người dùng.
Trọng tâm của TAM xoay quanh hai biến số chính là nhận thức về tính hữu ích và nhận thức về tính dễ sử dụng. Nhận thức về tính hữu ích phản ánh mức độ người dùng tin rằng công nghệ có thể cải thiện hiệu quả công việc; trong khi đó, nhận thức về tính dễ sử dụng đề cập đến cảm nhận rằng việc thao tác với hệ thống không đòi hỏi quá nhiều nỗ lực. Hai nhân tố này tác động đến thái độ của người dùng, từ đó ảnh hưởng đến ý định sử dụng và cuối cùng là hành vi sử dụng trong thực tế. Ngoài ra, khi một hệ thống được đánh giá là dễ thao tác, người dùng thường có xu hướng nhìn nhận nó mang lại nhiều giá trị hơn, qua đó tác động gián tiếp đến nhận thức về tính hữu ích. (Sơ đồ 2.2)
Qua nhiều nghiên cứu thực nghiệm, TAM cho thấy khả năng giải thích và dự báo khá tốt hành vi tiếp nhận công nghệ trong nhiều bối cảnh khác nhau, đặc biệt trong môi trường tổ chức. Từ nền tảng ban đầu, mô hình này tiếp tục được mở rộng thành các phiên bản như TAM2 của Viswanath Venkatesh và Fred Davis (2000), cũng như Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT) do Viswanath Venkatesh cùng cộng sự phát triển năm 2003. Các mô hình kế thừa này bổ sung thêm nhiều nhân tố như ảnh hưởng xã hội và điều kiện hỗ trợ nhằm nâng cao khả năng giải thích hành vi sử dụng công nghệ của người dùng. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Sơ đồ 2.2 Mô hình chấp nhận công nghệ
- Vận dụng trong nghiên cứu
Trong khuôn khổ mô hình TAM, mức độ hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán có thể được lý giải thông qua cách người dùng cảm nhận về giá trị sử dụng và mức độ thuận tiện khi thao tác với hệ thống. Khi người sử dụng đánh giá rằng hệ thống hỗ trợ tốt cho công việc và không gây nhiều khó khăn trong quá trình vận hành, xu hướng chấp nhận và khai thác hệ thống thường sẽ gia tăng. Vì vậy, những nhân tố liên quan trực tiếp đến trải nghiệm sử dụng và chất lượng thông tin đầu ra có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành các nhận thức này. Trong phạm vi nghiên cứu, tính ổn định của phần mềm kế toán và mức độ tin cậy của thông tin đầu vào là hai nhân tố có liên hệ chặt chẽ với nhận thức của người sử dụng về Hệ thống thông tin kế toán. Khi phần mềm vận hành ổn định, dễ sử dụng và dữ liệu cung cấp có độ tin cậy cao, người dùng thường có xu hướng nhìn nhận hệ thống mang lại lợi ích rõ rệt hơn. Đồng thời, trình độ và kỹ năng của nhân viên cũng ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận, sử dụng và khai thác hệ thống trong thực tế. Theo logic đó, nếu Hệ thống thông tin kế toán được người dùng tiếp nhận tích cực và xem là hữu ích đối với công việc, mức độ sử dụng và sự hài lòng sẽ được cải thiện, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả chung của hệ thống trong doanh nghiệp.
2.3.3. Lý thuyết Công nghệ – Tổ chức – Môi trường kinh doanh (TOE) Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Khung Lý thuyết Công nghệ – Tổ chức – Môi trường kinh doanh (TOE) được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu về quyết định ứng dụng công nghệ ở cấp độ tổ chức. Mô hình này do Louis G. Tornatzky và Mitchell Fleischer (1990) đề xuất nhằm giải thích vì sao doanh nghiệp lựa chọn tiếp nhận và triển khai đổi mới công nghệ dưới tác động đồng thời của nhiều nhóm nhân tố khác nhau, thay vì chỉ phụ thuộc vào đặc tính kỹ thuật của công nghệ.
Khác với các mô hình tập trung vào hành vi cá nhân, TOE tiếp cận từ góc độ tổ chức và cho rằng quyết định áp dụng công nghệ là kết quả của sự tác động qua lại giữa ba bối cảnh chính. Thứ nhất, bối cảnh công nghệ phản ánh các thuộc tính của giải pháp được xem xét, chẳng hạn như mức độ phức tạp, khả năng tích hợp với hệ thống hiện có, tính linh hoạt hoặc lợi ích kỳ vọng mà công nghệ mang lại. Những nhân tố này ảnh hưởng đến cách tổ chức đánh giá tính khả thi và giá trị của việc triển khai. Thứ hai, bối cảnh tổ chức đề cập đến các điều kiện nội bộ có thể hỗ trợ hoặc cản trở quá trình đổi mới, bao gồm quy mô doanh nghiệp, cấu trúc quản trị, chất lượng nhân sự, nguồn lực tài chính và mức độ sẵn sàng thay đổi. Các điều kiện này quyết định năng lực tiếp nhận công nghệ cũng như khả năng chuyển đổi công nghệ thành kết quả hoạt động cụ thể. Thứ ba, bối cảnh môi trường liên quan đến những tác động từ bên ngoài doanh nghiệp như mức độ cạnh tranh của thị trường, yêu cầu pháp lý, xu hướng ngành, cũng như ảnh hưởng từ khách hàng, đối tác hoặc nhà cung cấp. Những nhân tố này tạo ra sức ép hoặc động lực buộc doanh nghiệp phải đổi mới để duy trì vị thế và khả năng thích ứng trong môi trường kinh doanh.
Điểm nổi bật của TOE nằm ở cách tiếp cận hệ thống, khi mô hình này không tách rời nhân tố kỹ thuật khỏi bối cảnh tổ chức và môi trường. Việc nhấn mạnh tính tương tác giữa ba nhóm nhân tố giúp lý giải vì sao cùng một công nghệ nhưng mức độ chấp nhận và hiệu quả triển khai có thể khác nhau giữa các doanh nghiệp. Chính đặc điểm này đã khiến TOE trở thành một khung phân tích được vận dụng rộng rãi trong các nghiên cứu về hệ thống thông tin, chuyển đổi số và đổi mới công nghệ. Bên cạnh đó, TOE có tính thích ứng cao do không giới hạn trong một loại công nghệ cụ thể. Các nhà nghiên cứu có thể điều chỉnh và lựa chọn các biến quan sát phù hợp với từng bối cảnh nghiên cứu, đồng thời áp dụng linh hoạt trong các thiết kế nghiên cứu định tính hoặc định lượng. Nhờ vậy, mô hình này vừa đảm bảo tính khái quát, vừa tạo điều kiện cho việc xây dựng các mô hình nghiên cứu chuyên biệt. Tuy nhiên, do được xây dựng ở mức độ khung khái niệm tương đối rộng, TOE không quy định cụ thể trọng số hay cơ chế tác động chi tiết giữa các nhân tố. Điều này đòi hỏi nhà nghiên cứu phải xác định và vận hành hóa các biến phù hợp với bối cảnh cụ thể. Ngoài ra, trong môi trường kinh doanh biến động nhanh, đặc biệt dưới tác động của chuyển đổi số và toàn cầu hóa, các nhân tố môi trường có thể thay đổi liên tục, khiến việc đo lường và dự báo trở nên phức tạp hơn. (TheoryHub – Reviews of academic theories, 2020).
- Vận dụng trong nghiên cứu Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Trong phạm vi nghiên cứu này, nhóm nhân tố công nghệ được phản ánh thông qua hiệu quả của các ứng dụng đang sử dụng và chất lượng dữ liệu, vì đây là những thành phần tác động trực tiếp đến năng lực xử lý cũng như giá trị thông tin mà Hệ thống thông tin kế toán tạo ra. Khi công nghệ vận hành ổn định và dữ liệu bảo đảm độ chính xác, hệ thống có nhiều khả năng cung cấp thông tin hữu ích cho hoạt động quản lý.
Ở khía cạnh tổ chức, sự cam kết của ban lãnh đạo cùng với năng lực của nhân viên được xem là những điều kiện then chốt đối với quá trình triển khai và vận hành hệ thống. Vai trò định hướng, phân bổ nguồn lực của lãnh đạo có ảnh hưởng lớn đến tiến độ áp dụng, trong khi trình độ của người sử dụng quyết định mức độ khai thác Hệ thống thông tin kế toán trong thực tế.
Đối với bối cảnh môi trường, nghiên cứu sử dụng mức độ tham gia của chuyên gia bên ngoài như một chỉ tiêu quan trọng. Sự hỗ trợ này phản ánh khả năng DN tiếp cận tri thức và kinh nghiệm từ bên ngoài tổ chức, qua đó bổ sung cho năng lực nội bộ và cải thiện hiệu quả hoạt động của Hệ thống thông tin kế toán. Theo cách tiếp cận TOE, tính hữu hiệu không xuất phát từ một nhân tố riêng lẻ mà là kết quả của sự phối hợp giữa công nghệ, tổ chức và môi trường. Vì vậy, xem xét đồng thời ba nhóm nhân tố sẽ giúp giải thích đầy đủ hơn mức độ thành công của Hệ thống thông tin kế toán trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.
2.3.4. Mô hình hệ thống thông tin thành công
Trước khi mô hình của DeLone và McLean ra đời, các nghiên cứu về sự thành công của hệ thống thông tin thường được thực hiện theo nhiều hướng khác nhau và chưa có sự thống nhất về tiêu chí đánh giá. Nhận thấy hạn chế đó, hai tác giả đã tổng hợp hơn 100 công trình nghiên cứu trước đó để xây dựng một khuôn khổ đánh giá mang tính tổng quát hơn đối với hiệu quả của hệ thống thông tin.
Trong phiên bản đầu tiên công bố năm 1992, mô hình đề xuất sáu thành phần có mối liên hệ với nhau, gồm chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin, mức độ sử dụng, sự hài lòng của người dùng, tác động ở cấp độ cá nhân và tác động ở cấp độ tổ chức. Theo lập luận của DeLone và McLean, chất lượng của hệ thống và chất lượng thông tin là hai nhân tố ban đầu có ảnh hưởng đến việc sử dụng cũng như cảm nhận của người dùng. Sau đó, những nhân tố này tiếp tục tạo ra kết quả ở phạm vi cá nhân và rộng hơn là đối với tổ chức.
- Sơ đồ 2.3 Mô hình hệ thống thông tin thành công Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Sau khi được công bố, mô hình của DeLone và McLean (1992) đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều nghiên cứu thực nghiệm nhằm đánh giá hiệu quả của hệ thống thông tin ở các bối cảnh khác nhau như ERP, thương mại điện tử, quản trị tri thức và Hệ thống thông tin kế toán. Việc được áp dụng trong nhiều lĩnh vực cho thấy mô hình này có giá trị tham khảo cao trong nghiên cứu về hệ thống thông tin. Nhiều công trình sau đó tiếp tục kiểm định mối liên hệ giữa chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin và sự hài lòng của người sử dụng. Chẳng hạn, Sirkka L. Jarvenpaa và Peter A. Todd (1997) khi nghiên cứu môi trường thương mại điện tử đã cho thấy hai nhân tố này có ảnh hưởng đáng kể đến mức độ hài lòng của người dùng. Tương tự, Ralph H. Spreng và cộng sự (1996) cũng chỉ ra rằng sự hài lòng giữ vai trò trung gian giữa cảm nhận về chất lượng và giá trị mà người dùng nhận được.
Tuy nhiên, một số học giả cho rằng cấu trúc ban đầu của mô hình chưa phản ánh đầy đủ sự phức tạp của môi trường công nghệ hiện đại. Đáng chú ý, Peter B. Seddon (1997) đã tái diễn giải mô hình bằng cách phân biệt rõ hơn giữa “mức độ sử dụng” như một hành vi và “lợi ích ròng” như một kết quả, đồng thời đề xuất điều chỉnh mối quan hệ nhân quả giữa các biến. Trên cơ sở các tranh luận và kết quả kiểm định thực nghiệm, DeLone và McLean đã công bố phiên bản cập nhật vào năm 2003. Trong mô hình điều chỉnh này, hai tác giả bổ sung biến “chất lượng dịch vụ” nhằm phản ánh vai trò của bộ phận hỗ trợ và nhà cung cấp dịch vụ công nghệ. Đồng thời, hai cấu phần “tác động đến cá nhân” và “tác động đến tổ chức” được hợp nhất thành “lợi ích ròng” để bao quát cả tác động tích cực và tiêu cực ở nhiều cấp độ. Phiên bản 2003 do DeLone và McLean đề xuất đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi và tiếp tục được kiểm định trong nhiều lĩnh vực, bao gồm hệ thống ERP, e-government và hệ thống thông tin kế toán.
- Vận dụng trong nghiên cứu
Kế thừa quan điểm trên, nghiên cứu này sử dụng mô hình DeLone và McLean làm cơ sở tham khảo khi xem xét tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán tại các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, do đặc điểm của nhóm DN này còn hạn chế về nguồn lực và điều kiện vận hành, các biến nghiên cứu được điều chỉnh để phù hợp hơn với bối cảnh thực tế. Cụ thể, chất lượng hệ thống được phản ánh thông qua hiệu quả của phần mềm đang sử dụng, khả năng xử lý nghiệp vụ và mức độ thuận tiện khi khai thác. Chất lượng thông tin được xem xét qua độ chính xác, tính đầy đủ và mức độ tin cậy của dữ liệu kế toán. Đây là những nhân tố có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung cấp thông tin phục vụ quản lý. Ngoài ra, nghiên cứu cũng xem xét các nhân tố thuộc tổ chức như sự quan tâm của ban lãnh đạo, kiến thức của nhà quản trị, năng lực của nhân viên và sự hướng dẫn từ đội ngũ tư vấn có kinh nghiệm. Những nhân tố này có thể tác động đến trải nghiệm sử dụng cũng như mức độ hài lòng của người dùng trong quá trình vận hành Hệ thống thông tin kế toán. Từ đó, tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong nghiên cứu được tiếp cận thông qua mối quan hệ giữa chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin và phản hồi của người sử dụng. Cách tiếp cận này giúp đánh giá đầy đủ hơn các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành Hệ thống thông tin kế toán trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.
2.4. Tổng quan các nghiên cứu liên quan Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
2.4.1. Nghiên cứu nước ngoài
Trong nhiều quốc gia, Hệ thống thông tin kế toán ngày càng được xem là công cụ hỗ trợ quan trọng đối với quản trị doanh nghiệp. Vì vậy, vấn đề nhận diện những nhân tố chi phối tính hữu hiệu của hệ thống này đã thu hút sự quan tâm rộng rãi của giới nghiên cứu quốc tế. Các công trình trước đây được triển khai trong nhiều bối cảnh khác nhau, từ nền kinh tế phát triển đến các quốc gia đang chuyển đổi, qua đó cho thấy hiệu quả của Hệ thống thông tin kế toán không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn chịu tác động từ con người, tổ chức và chất lượng dữ liệu. Mặc dù phạm vi nghiên cứu, đối tượng khảo sát và phương pháp tiếp cận có sự khác nhau, phần lớn kết quả đều thống nhất rằng để Hệ thống thông tin kế toán vận hành hiệu quả cần có sự kết hợp của nhiều điều kiện. Trên cơ sở tổng hợp các tài liệu trước, nghiên cứu này kế thừa những phát hiện tiêu biểu nhằm xác định các nhóm nhân tố phù hợp cho mô hình đề xuất.
2.4.1.1. Nhân tố nhà quản lý
Nhiều công trình nghiên cứu ở nước ngoài đều chỉ ra rằng nhân tố quản lý có ảnh hưởng đáng kể đến kết quả vận hành Hệ thống thông tin kế toán. Khác với các nguồn lực vật chất có thể dễ dàng bổ sung, vai trò của nhà quản lý thường thể hiện ở khả năng định hướng, tổ chức và tạo điều kiện để hệ thống được triển khai đúng mục tiêu. Theo Peter và cộng sự (2013), sự ủng hộ từ cấp quản lý thường được phản ánh qua việc phân bổ ngân sách, sắp xếp nhân sự phù hợp và duy trì định hướng chiến lược trong suốt quá trình áp dụng hệ thống. Cùng quan điểm đó, Iskandar (2015) cho rằng mức độ cam kết của ban lãnh đạo có liên quan trực tiếp đến chất lượng vận hành Hệ thống thông tin kế toán.
Những kết quả khảo sát thực nghiệm tại nhiều quốc gia tiếp tục củng cố nhận định này. (Rahayu, 2012), khi nghiên cứu tại Bandung và Jakarta, cho thấy nơi nào lãnh đạo quan tâm nhiều hơn đến Hệ thống thông tin kế toán thì hệ thống thường đạt hiệu quả cao hơn. Tại UAE, (Alnajjar, 2017) ghi nhận rằng sự tham gia của lãnh đạo cấp cao đặc biệt cần thiết trong các quyết định về đầu tư nguồn lực, đào tạo nhân viên và xử lý thay đổi trong tổ chức. Boularma (2018) cũng cho rằng mức độ tham gia của nhà quản lý có mối liên hệ rõ ràng với tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán.
Bên cạnh sự ủng hộ về mặt quản trị, nền tảng kiến thức của nhà quản lý cũng được xem là nhân tố khó thay thế. Nghiên cứu của Thong và Yap (1995) tại các doanh nghiệp nhỏ ở Singapore cho thấy khi người quản lý có hiểu biết tốt hơn về công nghệ, khả năng tiếp nhận và khai thác Hệ thống thông tin kế toán thường cao hơn. Tại Brunei, Seyal và cộng sự (2000) cũng ghi nhận trình độ tin học của lãnh đạo có tác động tích cực đến mức độ ứng dụng công nghệ trong doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp quy mô nhỏ, nơi quyền ra quyết định thường tập trung vào một số ít cá nhân và nguồn lực chuyên môn còn hạn chế, vai trò này càng thể hiện rõ hơn. (Ismail, & King, 2009), trong nghiên cứu đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ sản xuất tại Malaysia, cho rằng hiểu biết kế toán của nhà quản lý là một nhân tố có liên quan đáng kể đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán. Khi nắm được nguyên tắc kế toán và cấu trúc thông tin tài chính, nhà quản lý thường xác định đúng nhu cầu thông tin, lựa chọn giải pháp phù hợp và kiểm soát tiến độ triển khai tốt hơn. Kết quả tương tự cũng được Komala (2012) ghi nhận tại Indonesia. Ngoài ra, Lim và cộng sự (2011) nhấn mạnh rằng sự kết hợp giữa hiểu biết công nghệ và kiến thức kế toán của nhà quản lý đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp nhỏ. Trong môi trường mà quyết định quản trị mang tính tập trung và thiếu đội ngũ chuyên gia hỗ trợ, năng lực của nhà quản lý thường trở thành nhân tố then chốt quyết định mức độ thành công của Hệ thống thông tin kế toán.
2.4.1.2. Nhân tố chuyên gia bên ngoài Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Trong các công trình nghiên cứu về Hệ thống thông tin kế toán, tri thức và kinh nghiệm đến từ bên ngoài doanh nghiệp thường được nhìn nhận như nguồn bổ sung quan trọng cho những hạn chế về năng lực nội tại. Thay vì chỉ dựa vào nguồn lực sẵn có, doanh nghiệp có thể tận dụng sự hỗ trợ từ chuyên gia tư vấn, nhà cung cấp giải pháp hoặc các tổ chức hỗ trợ chuyên môn để hoàn thiện hệ thống của mình. Theo Thong (1999; 2001), Igbaria et al. (1997), cùng de Guinea et al. (2005), việc tiếp cận các nguồn lực bên ngoài giúp doanh nghiệp cải thiện mức độ phù hợp giữa nhu cầu thông tin quản trị với khả năng xử lý của Hệ thống thông tin kế toán.
Ở góc độ này, vai trò của chuyên gia bên ngoài không chỉ giới hạn trong việc khắc phục các vấn đề kỹ thuật phát sinh. Họ còn có thể hỗ trợ doanh nghiệp lựa chọn phần mềm phù hợp, tư vấn tổ chức quy trình vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng hệ thống trong thực tế. Yap và Thong (1997) cũng cho rằng những tác động hỗ trợ từ môi trường bên ngoài, chẳng hạn chính sách khuyến khích hoặc chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc cải thiện hiệu quả của Hệ thống thông tin kế toán theo cách tương tự. Bên cạnh đó, Davis (1997) và (Ismail, & King, 2009) nhấn mạnh rằng các đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán và tư vấn chuyên môn là kênh hỗ trợ có giá trị đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong bối cảnh nhóm doanh nghiệp này thường thiếu đội ngũ chuyên sâu về công nghệ và quản trị hệ thống, việc tiếp cận nguồn hỗ trợ từ bên ngoài có thể giúp giảm khó khăn trong triển khai và vận hành HTTT.
Các bằng chứng thực nghiệm tại nhiều quốc gia tiếp tục củng cố nhận định trên. Ahmad Al-Hiyari và cộng sự (2013), thông qua khảo sát tại University Utara Malaysia, cho thấy kiến thức và kinh nghiệm từ chuyên gia bên ngoài góp phần cải thiện thiết kế hệ thống, đồng thời nâng cao độ tin cậy của thông tin kế toán. Tương tự, (Chalu, 2012) ghi nhận rằng sự tham gia của kiểm toán viên và tư vấn độc lập giúp hạn chế sai lệch trong xử lý dữ liệu, qua đó cải thiện hiệu suất vận hành tại khu vực công. Đối với bối cảnh nghiên cứu này, vai trò của nguồn lực bên ngoài càng đáng chú ý do nhiều Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam còn hạn chế về nhân sự chuyên môn, kinh nghiệm triển khai công nghệ và ngân sách đầu tư. Vì vậy, khả năng tiếp cận tri thức từ chuyên gia, đơn vị tư vấn hoặc các tổ chức hỗ trợ có thể trở thành nhân tố giúp nâng cao tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
2.4.1.3. Nhân tố năng lực người dùng
Nhiều công trình nghiên cứu trước đây đều xem năng lực của người sử dụng là biến số quan trọng khi đánh giá mức độ hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán, mặc dù mức độ tác động của nhân tố này có thể thay đổi tùy theo điều kiện tổ chức và bối cảnh thể chế của từng quốc gia. Khi hệ thống được vận hành bởi đội ngũ có kiến thức phù hợp và khả năng thích ứng tốt, Hệ thống thông tin kế toán thường phát huy hiệu quả rõ hơn so với trường hợp người dùng thiếu kỹ năng hoặc ít tham gia vào quá trình sử dụng. (Choe, 1996) cho thấy trình độ kỹ thuật của nhân viên phụ trách hệ thống, cùng với mức độ tham gia của người sử dụng, có quan hệ cùng chiều với hiệu suất hoạt động của Hệ thống thông tin kế toán. Nghiên cứu này đồng thời ghi nhận rằng khi hệ thống phát triển ở mức cao hơn, cường độ ảnh hưởng của các nhân tố trên cũng có thể thay đổi. Mở rộng thêm, (Choe, 1998) tiếp tục chỉ ra rằng tác động của người sử dụng không phải lúc nào cũng giống nhau, mà còn phụ thuộc vào đặc điểm công việc và cấu trúc quản lý của doanh nghiệp. Trong những môi trường có mức độ biến động lớn và đòi hỏi thông tin tổng hợp nhiều hơn, vai trò tham gia của người dùng thường trở nên nổi bật hơn.
Bên cạnh nhân tố chuyên môn, một số nghiên cứu còn nhấn mạnh khía cạnh hành vi của người sử dụng. Dehghanzade và cộng sự (2011) cho rằng hiệu quả của Hệ thống thông tin kế toán không chỉ liên quan đến kinh nghiệm thao tác phần mềm hay năng lực nghiệp vụ, mà còn chịu ảnh hưởng bởi tinh thần hợp tác, mức độ trách nhiệm và khả năng thích nghi với công nghệ mới. Theo hướng tiếp cận tương tự, Azhar Susanto (2008) và Harris cùng Weistroffer (2008) nhận định rằng khi người sử dụng tham gia tích cực vào quá trình phát triển hệ thống, chất lượng thiết kế thường được cải thiện, mức độ chấp nhận của người dùng cao hơn và việc khai thác hệ thống trong thực tế cũng thuận lợi hơn. Mở rộng thêm, các nghiên cứu gần đây tiếp tục củng cố vai trò của nhân tố này trong nhiều bối cảnh khác nhau. Iskandar (2015) cho rằng năng lực người dùng, được thể hiện qua kiến thức, kỹ năng và khả năng vận hành hệ thống, là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng Hệ thống thông tin kế toán cũng như độ tin cậy của thông tin kế toán. Nurhayati và cộng sự (2023) cũng ghi nhận rằng mức độ am hiểu hệ thống và kỹ năng sử dụng có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng Hệ thống thông tin kế toán, đặc biệt thông qua khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và hiệu quả đào tạo nhân sự. Ngoài khu vực doanh nghiệp, bằng chứng từ khu vực công cũng cho kết quả tương đồng. (Camelia Numberi., 2022), khi khảo sát tại các cơ quan chính quyền địa phương ở Tây Papua, cho thấy năng lực của nhân viên kết hợp với mức độ ứng dụng công nghệ thông tin có tác động tích cực đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán. Điều này cho thấy, dù khác nhau về mô hình quản trị hay điều kiện thể chế, chất lượng nguồn nhân lực sử dụng hệ thống vẫn là nhân tố khó thay thế đối với hiệu quả vận hành Hệ thống thông tin kế toán.
2.4.1.4. Nhân tố chất lượng dữ liệu Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Trong các nghiên cứu về Hệ thống thông tin kế toán, chất lượng thông tin thường được xem là biểu hiện trực tiếp của mức độ hữu hiệu của hệ thống, bởi giá trị của hệ thống chỉ được hiện thực hóa khi thông tin đầu ra đáp ứng được yêu cầu sử dụng trong hoạt động quản trị. Theo hướng tiếp cận này, nhiều học giả cho rằng tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán gắn liền với các thuộc tính cốt lõi của thông tin như độ chính xác, tính kịp thời, mức độ đầy đủ và khả năng phù hợp với nhu cầu ra quyết định. Khung lý thuyết của (DeLone, & McLean, 2003) tiếp cận vấn đề này ở cấp độ tổng quát, khi xem chất lượng thông tin là một cấu phần trung tâm của sự thành công HTTT, có tác động lan tỏa đến mức độ sử dụng, sự hài lòng của người dùng và lợi ích ròng của hệ thống. Trên phương diện thực nghiệm, các nghiên cứu trong lĩnh vực ngân hàng tại Nigeria (Shagari và cộng sự, 2015) hay tại Jordan (Ali, B. J., Omar, W. A. W., & Bakar, R., 2016) cho thấy khi thông tin kế toán đáp ứng tốt các tiêu chí chất lượng, hệ thống có xu hướng hỗ trợ hiệu quả hơn cho hoạt động kiểm soát và ra quyết định, qua đó cải thiện hiệu suất vận hành của tổ chức.
Các công trình của (Xu, Nord, J. H., Brown, & Nord, G. D., 2002) và (Xu, 2003) nhấn mạnh rằng chất lượng dữ liệu xét trên các khía cạnh như tính chính xác, tính đầy đủ, tính nhất quán và tính kịp thời, là điều kiện tiên quyết để đảm bảo chất lượng thông tin đầu ra. Đồng thời, (Gorla, N., Somers, T. M., & Wong, B., 2010) cho rằng chất lượng hệ thống và chất lượng thông tin chỉ có thể đạt được khi được hỗ trợ bởi nền tảng dữ liệu đáng tin cậy. Bằng chứng thực nghiệm tại khu vực công Indonesia (Rahayu, 2012) và chính quyền địa phương tại Tanzania (Chalu, 2012) tiếp tục củng cố quan điểm này khi cho thấy việc kiểm soát dữ liệu tốt giúp nâng cao độ chính xác của thông tin và cải thiện hiệu quả vận hành hệ thống. Một số nghiên cứu nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa chất lượng dữ liệu, nguồn lực con người và hiệu quả hệ thống. Chẳng hạn, (Al-Hiyari, Al-Mashregy, Mat, & Alekam, 2013) cho thấy chất lượng dữ liệu không chỉ tác động trực tiếp đến chất lượng thông tin kế toán mà còn tương tác với các nhân tố tổ chức để nâng cao hiệu quả vận hành Hệ thống thông tin kế toán. Quan điểm này hàm ý rằng dữ liệu không đơn thuần là đầu vào kỹ thuật, mà là một nguồn lực chiến lược có khả năng khuếch đại hoặc làm suy giảm giá trị của toàn bộ hệ thống.
2.4.2. Nghiên cứu trong nước Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Các nghiên cứu tại Việt Nam về tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán cho thấy đây không phải kết quả do một nhân tố riêng lẻ tạo ra, mà chịu ảnh hưởng từ nhiều điều kiện khác nhau. Mức độ tác động của từng nhân tố có thể thay đổi tùy theo quy mô, đặc điểm quản trị và bối cảnh hoạt động của doanh nghiệp. Một hướng tiếp cận phổ biến là đánh giá tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán thông qua khả năng hỗ trợ quản trị và cung cấp thông tin cho ra quyết định. Theo Huỳnh Thị Kim Ngọc (2013), hệ thống được xem là hữu hiệu khi góp phần đơn giản hóa xử lý nghiệp vụ, nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và hỗ trợ nhà quản lý đánh giá kết quả hoạt động. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu trong nước chủ yếu tập trung mô tả biểu hiện của tính hữu hiệu, trong khi việc kiểm định các nhân tố tác động đến kết quả này vẫn còn hạn chế. Do đó, tiếp tục nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong Doanh nghiệp vừa và nhỏ là cần thiết.
Khi xem xét các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán, nhiều nghiên cứu trong nước không đặt trọng tâm đầu tiên vào công nghệ mà hướng sự chú ý đến vai trò của người quản lý. Trong điều kiện doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại khu vực Doanh nghiệp vừa và nhỏ, quyền quyết định thường tập trung ở cấp chủ doanh nghiệp hoặc ban điều hành, vì vậy cách thức hệ thống được tổ chức và khai thác chịu tác động đáng kể từ nhóm chủ thể này. Kết quả nghiên cứu của (Trương Thị Cẩm Tuyết, 2016; Nguyễn Thị Thanh Thảo, 2019) đều cho thấy khi nhà quản lý tham gia tích cực hơn, hiệu quả vận hành Hệ thống thông tin kế toán thường được cải thiện rõ rệt. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận rằng kiến thức của nhà quản lý về kế toán và công nghệ thường tạo ảnh hưởng lớn hơn so với nhiều nhân tố khác, do đây là nhóm nhân tố liên quan trực tiếp đến việc xác định nhu cầu thông tin, lựa chọn hướng đầu tư và định hình cách thức vận hành Hệ thống thông tin kế toán. Điều này càng rõ hơn tại các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi quyền quyết định thường tập trung vào chủ doanh nghiệp và bộ máy chuyên môn còn gọn nhẹ. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu hiện có mới xem xét vai trò của nhà quản lý theo từng khía cạnh riêng lẻ, chẳng hạn cam kết hoặc kiến thức, nên chưa phản ánh đầy đủ mối liên hệ giữa nhân tố này với các nguồn lực khác trong hệ thống. Vì vậy, việc tiếp cận nhà quản lý dưới góc nhìn tổng hợp vẫn là hướng nghiên cứu cần được tiếp tục mở rộng.
Một số nghiên cứu trong nước còn mở rộng phân tích khi đưa thêm nhân tố hỗ trợ từ bên ngoài doanh nghiệp và năng lực của người sử dụng vào mô hình đánh giá Hệ thống thông tin kế toán. Kết quả cho thấy khi doanh nghiệp nhận được tư vấn chuyên môn phù hợp và người dùng tham gia tích cực hơn, hệ thống thường vận hành hiệu quả hơn (Trương Thị Cẩm Tuyết, 2016; Nguyễn Thị Thanh Thảo, 2019; Lê Thị Ni, 2014). Phát hiện này hàm ý rằng kết quả của Hệ thống thông tin kế toán không chỉ chịu tác động từ định hướng quản lý, mà còn liên quan đến khả năng triển khai trong thực tiễn cũng như mức độ hỗ trợ nhận được trong quá trình sử dụng. Tuy nhiên, đa số nghiên cứu trước đây vẫn xem xét các nhân tố này tách rời nhau, vì vậy mối liên hệ bổ sung và tác động qua lại giữa chúng vẫn chưa được lý giải đầy đủ. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Khi hạ tầng công nghệ dần trở nên phổ biến hơn, nhiều nghiên cứu trong nước bắt đầu chuyển sự quan tâm từ nhân tố kỹ thuật sang giá trị của dữ liệu và thông tin đầu ra trong Hệ thống thông tin kế toán. Theo xu hướng này, hiệu quả của hệ thống không còn được nhìn chủ yếu qua phần cứng, mà qua khả năng cung cấp thông tin hữu ích cho quản trị. Phan Đức Dũng và Phạm Anh Tuấn (2015) cho thấy chất lượng thông tin là nhân tố có ảnh hưởng rõ nhất đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán, trong khi các nhân tố phần cứng không ghi nhận tác động đáng kể. Tiếp nối hướng tiếp cận đó, Nguyễn Ngọc Bích Châu (2020) bổ sung biến chất lượng dữ liệu vào mô hình và ghi nhận mối quan hệ tích cực giữa nhân tố này với Hệ thống thông tin kế toán. Những kết quả trên cho thấy trọng tâm nghiên cứu đang dịch chuyển từ công nghệ sang dữ liệu và thông tin. Tuy nhiên, tại Việt Nam, số lượng nghiên cứu xem chất lượng dữ liệu như một biến độc lập vẫn còn hạn chế, đồng thời vai trò chi phối của dữ liệu đối với các nhân tố khác trong Hệ thống thông tin kế toán vẫn chưa được làm rõ đầy đủ.
2.4.3. Khoảng trống của các nghiên cứu
Nhiều công trình nghiên cứu, cả trong nước lẫn quốc tế, đều ghi nhận Hệ thống thông tin kế toán có liên hệ đáng kể với hoạt động quản trị và quá trình ra quyết định trong doanh nghiệp. Từ cơ sở đó, nhiều hướng nghiên cứu đã được phát triển nhằm lý giải tính hữu hiệu của hệ thống thông qua các nhân tố như sự tham gia của nhà quản lý, năng lực người sử dụng, nguồn hỗ trợ chuyên môn từ bên ngoài hoặc chất lượng thông tin được tạo ra. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu quốc tế được triển khai trong những bối cảnh có quy mô doanh nghiệp, điều kiện vận hành và môi trường thể chế khác với Việt Nam. Vì vậy, việc vận dụng trực tiếp các kết quả này cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam có thể gặp những giới hạn nhất định và cần được xem xét điều chỉnh cho phù hợp.
Qua tổng hợp các nghiên cứu trước đây có thể thấy tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán đã được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu hiện nay vẫn còn một số điểm chưa được làm rõ đầy đủ. Trước hết, nhiều công trình thường tập trung vào từng nhóm nhân tố riêng biệt như công nghệ, con người, vai trò quản lý hay chất lượng thông tin. Trong khi đó, mối liên hệ tổng thể giữa các nhóm nhân tố này trong cùng một mô hình nghiên cứu vẫn chưa được xem xét đầy đủ, đặc biệt đối với Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp. Bên cạnh đó, phần lớn các nghiên cứu quốc tế được thực hiện trong môi trường có điều kiện quản trị, trình độ công nghệ và mức độ chuẩn hóa dữ liệu khác với Việt Nam. Vì vậy, nếu áp dụng trực tiếp các kết quả này cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước có thể chưa phản ánh hết đặc thù thực tế, nhất là khi nhóm doanh nghiệp này thường hạn chế về nguồn lực và nhân sự chuyên môn. Ở trong nước, tuy đã có một số nghiên cứu liên quan đến Hệ thống thông tin kế toán, nhưng số lượng công trình tập trung riêng vào Doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn chưa nhiều. Đồng thời, các nhân tố như chất lượng dữ liệu hoặc hiệu quả vận hành của chương trình ứng dụng kế toán mới chỉ được đề cập ở mức nhất định, chưa lý giải rõ cơ chế ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán dưới góc nhìn người sử dụng.
Xuất phát từ những hạn chế đã được chỉ ra trong các nghiên cứu trước, đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực TP. Hồ Chí Minh” được triển khai nhằm xác định và xem xét các nhân tố có liên quan đến khả năng vận hành hiệu quả của Hệ thống thông tin kế toán. Thông qua nghiên cứu này, những khoảng trống còn tồn tại được tiếp tục làm rõ bằng việc xây dựng mô hình tổng hợp gồm các nhóm nhân tố đại diện cho con người, dữ liệu và nguồn lực hỗ trợ. Đồng thời, ảnh hưởng của từng nhân tố đối với tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán sẽ được phân tích trong phạm vi các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh.
2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Đánh giá tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán là một vấn đề không đơn giản do đặc thù của hệ thống này vừa mang tính kỹ thuật, vừa chịu ảnh hưởng bởi nhân tố tổ chức và hành vi người sử dụng. Theo quan điểm về sự thành công của hệ thống thông tin do DeLone và McLean (1992) đề xuất, hiệu quả của một hệ thống không thể được phản ánh đầy đủ thông qua một chỉ tiêu đơn lẻ, mà cần được xem xét dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Vì vậy, trong thực tiễn nghiên cứu, các học giả thường tiếp cận việc đo lường tính hữu hiệu thông qua những nhóm tiêu chí riêng biệt, tùy thuộc vào mục tiêu và bối cảnh nghiên cứu.
Một hướng tiếp cận được nhiều nghiên cứu sử dụng khi đánh giá hiệu quả của hệ thống thông tin là đặt trọng tâm vào trải nghiệm của người sử dụng. Theo quan điểm này, giá trị của hệ thống không chỉ được nhìn nhận qua chức năng kỹ thuật hay khả năng xử lý dữ liệu, mà còn thể hiện ở mức độ hệ thống hỗ trợ công việc trong thực tế. Nói cách khác, nếu người dùng cảm thấy hệ thống hữu ích, thuận tiện và đáp ứng tốt nhu cầu công việc, hệ thống đó có nhiều khả năng được xem là thành công. Các nghiên cứu của Chong Yap và cộng sự (1992), cũng như Doll và cộng sự (1994), đều nhấn mạnh rằng đánh giá từ phía người sử dụng là căn cứ quan trọng để xem xét mức độ thành công của hệ thống.
Vận dụng vào đề tài này, tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán được tiếp cận từ góc độ người dùng thay vì chỉ giới hạn ở các chỉ tiêu kỹ thuật. Trong bối cảnh các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh, Hệ thống thông tin kế toán chỉ thực sự phát huy vai trò khi hệ thống hỗ trợ tốt cho các nghiệp vụ hằng ngày, giúp người sử dụng thao tác thuận lợi, đồng thời cung cấp thông tin phù hợp với nhu cầu quản lý, bảo đảm tính kịp thời và độ tin cậy của dữ liệu. Nếu các yêu cầu này không được đáp ứng, hiệu quả của hệ thống sẽ khó được ghi nhận trong thực tế. Từ cách tiếp cận trên, mức độ hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán có thể được phản ánh thông qua cảm nhận của người sử dụng về sự thuận tiện khi khai thác hệ thống, khả năng hỗ trợ công việc và giá trị mà hệ thống mang lại cho doanh nghiệp. Khi người dùng hài lòng, sử dụng thường xuyên và đánh giá tích cực về hệ thống, điều đó cho thấy Hệ thống thông tin kế toán đang vận hành theo hướng hiệu quả. Vì vậy, phản hồi của người sử dụng được xem là một chỉ báo quan trọng trong việc đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống. Bên cạnh đó, cảm nhận của người dùng không hình thành một cách độc lập mà chịu tác động từ nhiều điều kiện khác nhau trong doanh nghiệp. Chẳng hạn, sự quan tâm và định hướng của ban lãnh đạo, năng lực chuyên môn của nhân viên, hiệu quả của phần mềm đang sử dụng, chất lượng dữ liệu kế toán cũng như nguồn hỗ trợ chuyên môn từ bên ngoài đều có thể ảnh hưởng đến cách người dùng nhìn nhận Hệ thống thông tin kế toán. Khi các nhân tố này được bảo đảm ở mức phù hợp, người sử dụng thường có xu hướng đánh giá tích cực hơn, qua đó phản ánh rõ hơn mức độ hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong môi trường doanh nghiệp.
2.5.1. Cam kết từ ban lãnh đạo Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Trong các nghiên cứu về ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực kế toán, sự cam kết của nhà quản lý thường được xem là một điều kiện quan trọng đối với mức độ thành công của Hệ thống thông tin kế toán. Theo mô hình thành công hệ thống thông tin của DeLone và McLean (1992), hiệu quả của hệ thống chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố thuộc môi trường tổ chức, trong đó sự quan tâm và hỗ trợ từ cấp quản lý giữ vai trò đáng kể. Khi ban lãnh đạo thể hiện sự ủng hộ rõ ràng, quá trình triển khai, vận hành và khai thác hệ thống thường diễn ra thuận lợi hơn.
Các kết quả thực nghiệm cũng cho thấy sự tham gia của lãnh đạo có tác động tích cực đến việc chấp nhận và sử dụng hệ thống. Chong Yap (1989) cho rằng nhận thức của nhà quản lý về lợi ích chiến lược của hệ thống là động lực thúc đẩy họ quan tâm và tham gia nhiều hơn vào quá trình ứng dụng. Tương tự, Josep W. Igbara và cộng sự (1997) chỉ ra rằng mức độ hỗ trợ của quản lý cấp cao có liên hệ chặt chẽ với nhận thức về tính hữu ích cũng như mức độ sử dụng hệ thống của người dùng.
Cam kết của nhà quản lý không chỉ dừng lại ở thái độ ủng hộ mà còn thể hiện qua việc bố trí nguồn lực, tạo điều kiện tài chính, ban hành chính sách phù hợp và theo dõi tiến độ thực hiện. Sự tham gia này góp phần định hướng hệ thống phục vụ đúng mục tiêu quản trị, đồng thời nâng cao niềm tin và sự sẵn sàng hợp tác của người sử dụng. Vì vậy, trong nghiên cứu này, cam kết của ban lãnh đạo được xem là một nhân tố có khả năng ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán thông qua chất lượng triển khai và mức độ chấp nhận hệ thống trong tổ chức.
2.5.2. Kiến thức của ban lãnh đạo
Bên cạnh mức độ cam kết, kiến thức của ban lãnh đạo về Hệ thống thông tin kế toán cũng là một nhân tố cần được xem xét khi đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống. Nhiều nghiên cứu về chấp nhận và triển khai công nghệ cho thấy sự hiểu biết của nhà quản lý đối với công nghệ thông tin và nghiệp vụ kế toán có thể ảnh hưởng đến cách họ định hướng, hỗ trợ và kiểm soát quá trình vận hành hệ thống. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Các bằng chứng thực nghiệm cho thấy kiến thức của nhà quản lý có mối liên hệ tích cực với hiệu quả triển khai Hệ thống thông tin kế toán. Chẳng hạn, Chong Yap (1989) lập luận rằng khi nhà quản lý có hiểu biết nhất định về công nghệ, họ thường đánh giá đúng hơn tiềm năng của hệ thống và có xu hướng hỗ trợ quá trình áp dụng một cách chủ động hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi quyết định của lãnh đạo thường tác động trực tiếp đến việc phân bổ nguồn lực, lựa chọn phần mềm và tổ chức nhân sự vận hành hệ thống. Tương tự, Igbara, Zinatelli, Cragg & Cavaye (1997), trình độ nhận thức và sự hiểu biết của nhà quản lý về hệ thống thông tin có liên hệ tích cực với mức độ sử dụng và hiệu quả khai thác hệ thống trong doanh nghiệp. Tương tự, Ismail, Abdullah và Tayib (2007) cho rằng khi nhà quản lý có kiến thức về kế toán và công nghệ thông tin, họ thường tham gia chủ động hơn vào quá trình lựa chọn, thiết kế và giám sát hệ thống. Điều này góp phần nâng cao chất lượng triển khai, đồng thời hạn chế những rủi ro phát sinh trong quá trình vận hành. Bên cạnh đó, Jarvenpaa và Ives (1991) cũng nhận định rằng nhà quản lý có nền tảng hiểu biết về công nghệ thường tích cực tham gia vào các dự án ứng dụng hệ thống và có khả năng định hướng việc phát triển phù hợp với chiến lược doanh nghiệp.
Kiến thức của ban lãnh đạo trong nghiên cứu này không chỉ được hiểu ở góc độ kỹ thuật, mà còn bao gồm hiểu biết về nghiệp vụ kế toán, khả năng phân tích dữ liệu và nhận thức về vai trò của thông tin trong quản trị. Theo Seyal, Rahman và Rahim (2000), cùng với Thong James Y. L. (2001), mức độ hiểu biết của lãnh đạo về công nghệ và kế toán có tác động tích cực đến thành công cũng như tính hữu hiệu của hệ thống trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Từ những kết quả trên có thể thấy rằng khi ban lãnh đạo sở hữu nền tảng kiến thức phù hợp về Hệ thống thông tin kế toán, họ có xu hướng đưa ra quyết định đầu tư đúng hướng, phân bổ nguồn lực hợp lý và giám sát tốt quá trình triển khai. Điều này giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng vận hành hệ thống, thúc đẩy mức độ sử dụng và cải thiện tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán trong thực tế.
2.5.3. Hiệu quả hoạt động của các trình ứng dụng
Trong Hệ thống thông tin kế toán, khả năng vận hành của các chương trình ứng dụng có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả chung của toàn bộ hệ thống. Thông thường, Hệ thống thông tin kế toán không chỉ bao gồm phần mềm kế toán mà còn liên quan đến các công cụ xử lý dữ liệu, hệ quản trị cơ sở dữ liệu, ứng dụng phân tích và những nền tảng hỗ trợ kết nối thông tin giữa các bộ phận. Vì vậy, nếu các chương trình này hoạt động tốt, quá trình xử lý thông tin kế toán trong doanh nghiệp sẽ diễn ra thuận lợi hơn. Khi phần mềm được thiết kế phù hợp với quy trình nghiệp vụ, thao tác thuận tiện và vận hành ổn định, doanh nghiệp có nhiều khả năng nhận được thông tin đúng lúc, đáng tin cậy và phù hợp với nhu cầu quản lý. Ngược lại, nếu hệ thống thường xuyên phát sinh lỗi, xử lý chậm hoặc thiếu đồng bộ giữa các bộ phận, chất lượng thông tin đầu ra có thể bị ảnh hưởng, từ đó làm giảm hiệu quả sử dụng Hệ thống thông tin kế toán trong thực tế.
Theo mô hình thành công hệ thống thông tin của DeLone và McLean (1992; cập nhật 2003), chất lượng hệ thống có mối quan hệ với mức độ sử dụng, sự hài lòng của người dùng và lợi ích mà hệ thống tạo ra. Từ cách tiếp cận này có thể hiểu rằng hiệu quả của các chương trình ứng dụng là một bộ phận cấu thành chất lượng hệ thống, qua đó tác động đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Chất lượng phần mềm kế toán và khả năng kiểm soát xử lý dữ liệu quyết định mức độ chính xác và đáng tin cậy của thông tin đầu ra. Phần mềm kế toán cùng với các cơ chế kiểm soát xử lý dữ liệu có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính chính xác và độ tin cậy của thông tin kế toán. Khi hệ thống được thiết kế phù hợp với quy trình nghiệp vụ và có kiểm soát nội bộ thích hợp, doanh nghiệp có thể hạn chế sai sót, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả vận hành (Romney, M. B., & Steinbart, P. J., 2023). Bên cạnh đó, nghiên cứu thực nghiệm của (Ismail & King, 2007) tại các DN sản xuất ở Malaysia cho thấy mức độ phù hợp giữa năng lực xử lý của hệ thống và nhu cầu thông tin kế toán có liên hệ tích cực với kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Kết quả này hàm ý rằng việc lựa chọn và triển khai các chương trình ứng dụng phù hợp sẽ giúp Hệ thống thông tin kế toán phát huy tốt hơn vai trò hỗ trợ quản lý. Đối với các DN quy mô nhỏ, năng lực vận hành về mặt kỹ thuật và mức độ đáp ứng yêu cầu của phần mềm thường được xem là những điều kiện quan trọng đối với kết quả triển khai hệ thống thông tin (Thong, 2001). Nhận định này cho thấy hiệu quả hoạt động của các chương trình ứng dụng không chỉ tác động đến mức độ khai thác hệ thống của người dùng, mà còn có liên hệ trực tiếp với tính hữu hiệu chung của Hệ thống thông tin kế toán trong DN.
2.5.4. Năng lực của nhân viên
Trong bối cảnh Hệ thống thông tin kế toán ngày càng tích hợp công nghệ và quy trình xử lý dữ liệu phức tạp, nhân tố con người trở thành thành phần trung tâm quyết định mức độ vận hành hiệu quả của hệ thống. Trong đó, trình độ học vấn của nhân viên tham gia sử dụng và vận hành hệ thống được xem là một chỉ báo phản ánh năng lực nhận thức, khả năng tiếp thu công nghệ và mức độ hiểu biết chuyên môn.
Theo quan điểm của Robbins (2012), năng lực cá nhân ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực hiện công việc, đặc biệt trong môi trường yêu cầu xử lý thông tin phức tạp. Trình độ học vấn cao thường gắn liền với khả năng tư duy phân tích, kỹ năng giải quyết vấn đề và năng lực học hỏi công nghệ mới. Trong Hệ thống thông tin kế toán, các quy trình xử lý dữ liệu đòi hỏi sự chính xác và tuân thủ chuẩn mực kế toán, nhân viên có nền tảng học vấn tốt sẽ có xu hướng hiểu rõ logic vận hành của hệ thống, từ đó hạn chế sai sót và nâng cao độ tin cậy của thông tin đầu ra. Seddon (1997) cho rằng việc sử dụng hệ thống là hành vi mang tính quyết định đến lợi ích thu được từ hệ thống. Mức độ sử dụng hiệu quả phụ thuộc đáng kể vào khả năng hiểu và khai thác chức năng hệ thống của người dùng. Điều này hàm ý rằng nhân viên có trình độ học vấn cao hơn có khả năng tiếp cận và tận dụng đầy đủ các tính năng của Hệ thống thông tin kế toán, qua đó gia tăng giá trị sử dụng của hệ thống.
Nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nhân tố con người có liên hệ đáng kể với hiệu quả vận hành của hệ thống thông tin. Trong đó, năng lực của nhân viên tham gia sử dụng hệ thống thường được xem là điều kiện quan trọng đối với kết quả triển khai và khai thác Hệ thống thông tin kế toán. Khi người sử dụng có chuyên môn phù hợp, hiểu rõ quy trình nghiệp vụ và có khả năng thao tác với phần mềm, hệ thống sẽ được vận hành thuận lợi và phát huy giá trị tốt hơn. Choe (1996) cho rằng năng lực của nhân viên tham gia vào hệ thống thông tin có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả thiết kế và vận hành hệ thống. Tương tự, (Ismail & King, 2007) khi khảo sát các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhận thấy mức độ phù hợp giữa kỹ năng của người sử dụng và yêu cầu của hệ thống là nhân tố có liên hệ quan trọng với hiệu quả hoạt động. Kết quả này hàm ý rằng nếu nhân viên được trang bị kiến thức chuyên môn và kỹ năng phù hợp, Hệ thống thông tin kế toán sẽ có điều kiện hoạt động hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, trình độ học vấn và khả năng tiếp thu công nghệ của người sử dụng cũng có thể tác động tích cực đến tính hữu hiệu của Hệ thống thông tin kế toán. Theo quan điểm dựa trên nguồn lực của Jay Barney và Wright (1998), chất lượng nguồn nhân lực là một lợi thế cạnh tranh khó sao chép của doanh nghiệp. Trong bối cảnh Hệ thống thông tin kế toán, đội ngũ nhân viên có trình độ tốt không chỉ giúp hệ thống vận hành ổn định mà còn hỗ trợ doanh nghiệp khai thác thông tin kế toán hiệu quả hơn cho công tác quản lý và kiểm soát.
2.5.5. Chuyên gia bên ngoài Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nguồn lực nội bộ về công nghệ và kế toán thường không đủ để bảo đảm Hệ thống thông tin kế toán được triển khai và vận hành một cách tối ưu. hỗ trợ chuyên môn từ bên ngoài vì vậy trở thành một nhân tố có ý nghĩa trong quá trình hình thành và phát triển hệ thống. Các chủ thể này bao gồm nhà tư vấn triển khai, nhà cung cấp phần mềm, chuyên gia công nghệ thông tin và đơn vị dịch vụ kế toán.
Nghiên cứu của Thong (1999, 2001) và Igbaria cùng cộng sự (1997) cho thấy mức độ hỗ trợ từ bên ngoài có mối liên hệ tích cực với hiệu quả của hệ thống thông tin trong các doanh nghiệp nhỏ. Ở góc độ phổ biến công nghệ, Attewell (1992) cho rằng chuyên gia bên ngoài giúp tổ chức khắc phục những trở ngại về tri thức, qua đó giảm bớt khó khăn khi áp dụng công nghệ mới. Tương tự, Gable (1996) nhấn mạnh vai trò của tư vấn viên trong việc phân tích nhu cầu sử dụng, đề xuất giải pháp phù hợp và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình triển khai. Ngoài ra, Ismail (2009) cũng ghi nhận rằng sự hỗ trợ từ bên ngoài góp phần cải thiện khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin quản trị của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Không chỉ dừng lại ở giai đoạn cài đặt, các nguồn lực hỗ trợ này còn giúp đào tạo người sử dụng, chuẩn hóa dữ liệu và bảo trì hệ thống. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể nâng cao chất lượng xử lý thông tin, hạn chế sai sót và tăng hiệu quả khai thác Hệ thống thông tin kế toán trong thực tế.
2.5.6. Chất lượng dữ liệu
Trong Hệ thống thông tin kế toán, dữ liệu không chỉ là phần nguyên liệu ban đầu được đưa vào hệ thống, mà còn là nền móng quyết định chất lượng của thông tin được hình thành sau quá trình xử lý. Toàn bộ cơ chế vận hành của hệ thống kế toán thực chất là quá trình tiếp nhận các nghiệp vụ phát sinh, mã hóa, xử lý và chuyển hóa chúng thành thông tin có ý nghĩa cho kiểm soát nội bộ, đánh giá tình hình hoạt động và hỗ trợ lựa chọn quản trị. Vì vậy, nếu dữ liệu đầu vào tồn tại sai sót, thiếu đầy đủ hoặc không nhất quán, những hạn chế này thường lan rộng qua từng khâu xử lý, từ đó làm suy giảm độ chính xác và mức độ đáng tin cậy của thông tin kế toán được cung cấp. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Trong nhiều nghiên cứu, chất lượng dữ liệu không được xem là một tiêu chí đơn lẻ mà là tập hợp của nhiều phương diện cùng phản ánh mức độ hữu ích của dữ liệu trong thực tế sử dụng. Wang và Strong (1996) cho rằng giá trị của dữ liệu chỉ được hình thành khi dữ liệu bảo đảm tính đúng đắn, có đủ nội dung cần thiết, được cung cấp đúng lúc và phù hợp với yêu cầu của người sử dụng. Như vậy, việc đánh giá chất lượng dữ liệu cần gắn với mục đích sử dụng cụ thể thay vì chỉ dựa trên các tiêu chuẩn mang tính kỹ thuật. Trong môi trường kế toán, yêu cầu này càng trở nên quan trọng vì dữ liệu là cơ sở để hình thành thông tin phục vụ quản trị. Do đó, dữ liệu kế toán cần phản ánh trung thực các nghiệp vụ phát sinh, được cập nhật kịp thời và có khả năng hỗ trợ cho việc phân tích, kiểm soát cũng như ra quyết định. Nếu dữ liệu không đáp ứng các yêu cầu trên, thông tin đầu ra của Hệ thống thông tin kế toán sẽ khó bảo đảm độ tin cậy. Ngoài ra, (Pipino, L. L., Lee, Y. W., & Wang, R. Y., 2002). nhấn mạnh rằng chất lượng dữ liệu phải được duy trì trong toàn bộ quá trình quản trị dữ liệu, từ lúc tiếp nhận ban đầu, chuẩn hóa, lưu trữ đến xử lý và khai thác. Cách nhìn này đặc biệt phù hợp với Hệ thống thông tin kế toán do dữ liệu thường được luân chuyển qua nhiều phân hệ như mua hàng, bán hàng, kho và tài chính. Chỉ cần một khâu xuất hiện sai sót, sai lệch có thể tiếp tục lan sang các bộ phận liên quan và ảnh hưởng đến độ tin cậy của toàn bộ hệ thống.
Theo khuôn khổ đánh giá sự thành công của hệ thống thông tin do William H. DeLone và Ephraim R. McLean (1992; 2003) xây dựng, chất lượng thông tin được đặt ở vị trí then chốt vì có liên hệ chặt chẽ với giá trị sử dụng cuối cùng của hệ thống. Dù mô hình này không tách riêng chất lượng dữ liệu thành một biến độc lập, xét về bản chất, thông tin khó có thể chính xác và hữu ích nếu dữ liệu ban đầu tồn tại sai lệch hoặc thiếu nhất quán. Do đó, trong môi trường Hệ thống thông tin kế toán, dữ liệu đầu vào có thể được xem là lớp nền âm thầm nhưng chi phối mạnh đến mức độ hữu hiệu của toàn bộ hệ thống. Những bằng chứng thực nghiệm sau đó cũng đi theo hướng lập luận này. (Evans, N., & Price, M., 2014) cho thấy các tổ chức kiểm soát dữ liệu tốt thường tạo ra hệ thống vận hành ổn định hơn, đồng thời nâng cao mức độ tin cậy của báo cáo phục vụ quản trị. Kết quả này hàm ý rằng dữ liệu không chỉ là đầu vào kỹ thuật, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thông tin dùng trong điều hành doanh nghiệp. Trong lĩnh vực Hệ thống thông tin kế toán, (Ismail & King, 2007) khi khảo sát Doanh nghiệp vừa và nhỏ ghi nhận rằng khi thông tin kế toán phù hợp với nhu cầu sử dụng và có độ tin cậy cao, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thường tích cực hơn. Từ góc độ này có thể thấy rằng nếu dữ liệu kế toán được quản lý chặt chẽ, cập nhật đầy đủ và duy trì tính chính xác, Hệ thống thông tin kế toán sẽ hỗ trợ tốt hơn cho kiểm soát nội bộ, phân tích quản trị và các quyết định điều hành.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
Chương 2 đã hình thành một nền tảng lý thuyết mang tính hệ thống để tiếp cận vấn đề nghiên cứu, trong đó Hệ thống thông tin kế toán được nhìn nhận như một cơ chế chuyển hóa dữ liệu thành thông tin có giá trị phục vụ quản trị. Thay vì chỉ dừng ở khía cạnh kỹ thuật, cách tiếp cận của chương này nhấn mạnh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nhân tố cấu thành hệ thống, từ đó làm rõ rằng hiệu quả vận hành không thể tách rời bối cảnh tổ chức và năng lực con người.
Trong bối cảnh Doanh nghiệp vừa và nhỏ, những đặc điểm về quy mô, nguồn lực và mức độ ứng dụng công nghệ đã được phân tích như các điều kiện nền có khả năng chi phối trực tiếp đến cách thức tổ chức và khai thác Hệ thống thông tin kế toán. Điều này cho thấy việc đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống cần đặt trong một môi trường cụ thể, nơi các ràng buộc nội tại đóng vai trò không kém gì nhân tố công nghệ.
Việc tích hợp các khung lý thuyết như RBV, TAM, TOE và mô hình thành công của HTTT đã giúp mở rộng góc nhìn nghiên cứu theo hướng đa chiều, từ năng lực nội tại của doanh nghiệp, nhận thức và hành vi người sử dụng cho đến các điều kiện môi trường bên ngoài. Trên cơ sở đó, các nhân tố ảnh hưởng được lựa chọn không mang tính rời rạc mà được liên kết logic trong một cấu trúc phân tích thống nhất.
Từ việc rà soát và so sánh các nghiên cứu liên quan, chương này đã xây dựng nền tảng lý luận cho mô hình nghiên cứu đề xuất, đồng thời làm rõ những nội dung còn chưa được quan tâm đầy đủ trong bối cảnh Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Đây là tiền đề để triển khai giai đoạn nghiên cứu thực nghiệm, trong đó các khái niệm nghiên cứu sẽ được đo lường và phân tích trên cơ sở dữ liệu khảo sát. Luận văn: Ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>>> Luận văn: PPNC đến tính hữu hiệu của hệ thống thông tin kế toán

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website: https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com
