Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm luận văn thạc sĩ tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài Luận Văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong trong điều kiện áp dụng Basel III dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

3.1. Đánh giá thực trạng rủi ro tín dụng tại ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong

3.1.1. Tốc độ tăng trưởng tín dụng

Giai đoạn 2021–2025 đánh dấu quá trình tăng trưởng tín dụng mạnh mẽ nhưng vẫn kiểm soát chặt chẽ rủi ro tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong (TPBank).

Năm 2021, trong bối cảnh nền kinh tế chịu tác động của đại dịch COVID-19, TPBank vẫn duy trì dư nợ tín dụng khoảng 123 nghìn tỷ đồng, thể hiện khả năng thích ứng và kiểm soát rủi ro tốt. Bước sang năm 2022, tín dụng đạt 143,5 nghìn tỷ đồng, tăng 16,7%, chủ yếu nhờ mở rộng hoạt động cho vay khách hàng cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đồng thời giữ tỷ lệ nợ xấu dưới 1,3%.

Đến năm 2023, dư nợ tín dụng đạt 160.993 tỷ đồng, tăng hơn 12% so với năm 2022, cho thấy ngân hàng tiếp tục ưu tiên tăng trưởng gắn với chất lượng, tuân thủ định hướng của Ngân hàng Nhà nước về kiểm soát nợ xấu dưới 2%. Năm 2024, mặc dù bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động và nợ xấu toàn hệ thống có xu hướng tăng, TPBank vẫn đạt 180.312 tỷ đồng dư nợ, tương đương mức tăng trưởng 12%, nhờ chiến lược thẩm định tín dụng chặt chẽ và quản trị danh mục rủi ro hiệu quả.

Đặc biệt, năm 2025 ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng gần 45%, với tổng dư nợ tín dụng và đầu tư trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 261.500 tỷ đồng. Đây là mức tăng cao nhất trong 5 năm qua, phản ánh khả năng mở rộng hoạt động tín dụng song hành với năng lực quản trị rủi ro vững chắc. Kết quả này khẳng định TPBank đã duy trì được tốc độ tăng trưởng tín dụng cao nhưng vẫn đảm bảo chất lượng tài sản, phù hợp với định hướng quản trị rủi ro theo chuẩn Basel III mà ngân hàng đang từng bước áp dụng.

• Bảng 3.1: Tốc độ tăng trưởng tín dụng

3.1.2. Độ biến động của thu nhập lãi Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Giai đoạn 2021–2025 cho thấy sự chuyển dịch đáng kể trong cơ cấu thu nhập và độ biến động của thu nhập lãi thuần tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong (TPBank). Năm 2021, trong bối cảnh dịch COVID-19 ảnh hưởng mạnh đến tăng trưởng kinh tế, thu nhập hoạt động của TPBank đạt khoảng 10.450 tỷ đồng, chủ yếu đến từ nguồn thu lãi thuần, phản ánh sự phụ thuộc cao vào hoạt động tín dụng truyền thống. Sang 2022, ngân hàng bắt đầu phục hồi mạnh mẽ khi thu nhập hoạt động tăng lên 13.400 tỷ đồng, thu nhập lãi thuần đạt khoảng 11.000 tỷ đồng, tương ứng mức tăng hơn 22%, cho thấy năng lực sinh lời ổn định từ mảng cho vay cá nhân và SME.

Đến 2023, dù môi trường lãi suất và chi phí vốn tăng cao, TPBank vẫn duy trì tổng thu nhập hoạt động hơn 15.600 tỷ đồng, tăng 15,5% so với năm trước, trong đó thu nhập lãi thuần đạt hơn 11.400 tỷ đồng. Sang 2024, thu nhập lãi thuần tăng 9,1%, lên 12.500 tỷ đồng, phản ánh khả năng kiểm soát chi phí vốn tốt trong bối cảnh nợ xấu toàn ngành tăng. Đặc biệt, năm 2025, cơ cấu thu nhập có sự dịch chuyển rõ rệt khi thu nhập ngoài lãi tăng mạnh 48%, trong khi thu nhập lãi thuần tăng nhẹ khoảng 1,6%, đạt 12.700 tỷ đồng.

Xu hướng này cho thấy TPBank đang giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thu lãi truyền thống và đa dạng hóa sang các hoạt động phi tín dụng, bao gồm dịch vụ ngân hàng số, thanh toán và bảo hiểm liên kết. Sự thay đổi này giúp ngân hàng ổn định biên lợi nhuận và giảm biến động thu nhập, qua đó nâng cao khả năng hấp thụ rủi ro tín dụng theo tinh thần Pillar 2 của Basel III.

• Bảng 3.2: Thu nhập lãi và các khoản thu nhập tương tự

3.1.3. Dự phòng rủi ro tín dụng

Trong giai đoạn 2021–2025, công tác trích lập dự phòng rủi ro tín dụng của TPBank có nhiều biến động, phản ánh nỗ lực chủ động ứng phó với rủi ro tín dụng trong bối cảnh môi trường kinh doanh nhiều thách thức.

Năm 2023, TPBank duy trì tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) ở mức rất cao, khoảng 135%. Điều này cho thấy ngân hàng có chính sách thận trọng trong việc trích lập dự phòng, tạo dư địa vững chắc để ứng phó với các khoản vay tiềm ẩn rủi ro. Đây cũng là lý do dù nợ nhóm 2 có dấu hiệu gia tăng, ngân hàng vẫn giữ được tỷ lệ nợ xấu chung (NPL) ở mức thấp khoảng 0,8%.

Bước sang năm 2024, tình hình trở nên khó khăn hơn khi nợ xấu gia tăng mạnh. Quý I/2024, nợ nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn) tăng gấp ba lần, trong khi nợ nhóm 4 (nợ nghi ngờ) cũng tăng hơn 60% so với cuối năm 2023. Điều này kéo theo tỷ lệ nợ xấu tăng lên mức 1,45% và sau đó đạt đỉnh khoảng 3% vào quý III/2024. Trong bối cảnh đó, tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) giảm mạnh xuống còn khoảng 84% vào đầu năm, và chỉ còn khoảng 47% vào quý III/2024. Sự sụt giảm này phản ánh thực tế rằng TPBank phải sử dụng nhiều nguồn lực dự phòng cho các khoản vay rủi ro, khiến “tấm đệm” bảo vệ vốn suy yếu đáng kể.

Đến năm 2025, TPBank đã có sự điều chỉnh mạnh mẽ trong công tác xử lý và thu hồi nợ xấu. Tổng nợ xấu cuối năm giảm về khoảng 1,52% tổng dư nợ, trong đó nợ nhóm 2 (nợ cần chú ý) cũng hạ nhiệt xuống còn 1,77%. Đồng thời, tỷ lệ bao phủ nợ xấu được nâng lên mức 81,3% vào cuối năm 2025. Ngân hàng cũng tăng cường trích lập dự phòng, với chi phí dự phòng rủi ro tín dụng riêng trong nửa đầu năm 2025 đã đạt hơn 2.130 tỷ đồng. Việc chủ động gia tăng trích lập không chỉ giúp cải thiện chất lượng tài sản, mà còn góp phần củng cố niềm tin của cổ đông và nhà đầu tư vào khả năng quản trị rủi ro của ngân hàng.

• Bảng 3.3: Tình hình nợ xấu và dự phòng rủi ro tín dụng

Nhận định chung: Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Giai đoạn 2021–2025 cho thấy chính sách dự phòng rủi ro tín dụng của TPBank được điều hành một cách chủ động và linh hoạt, phản ánh rõ quan điểm thận trọng trong quản trị rủi ro. Năm 2023, ngân hàng áp dụng chính sách trích lập mạnh tay, duy trì tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) ở mức rất cao, thể hiện chiến lược chủ động xây dựng bộ đệm vốn an toàn nhằm ứng phó với rủi ro tiềm ẩn. Sang năm 2024, trước áp lực gia tăng nhanh của nợ xấu và biến động kinh tế vĩ mô, TPBank phải sử dụng đáng kể nguồn dự phòng để xử lý các khoản vay rủi ro, khiến tỷ lệ bao phủ suy giảm rõ rệt. Tuy nhiên, đến năm 2025, ngân hàng đã từng bước phục hồi LLCR lên mức an toàn hơn, thông qua các biện pháp tăng cường thu hồi nợ, tái cơ cấu danh mục tín dụng và trích lập bổ sung hợp lý.

Việc duy trì tỷ lệ bao phủ nợ xấu quanh mức 80–135% cho thấy TPBank kiên định với chiến lược xây dựng bộ đệm rủi ro vững chắc để bảo vệ vốn, đồng thời minh chứng cho năng lực quản trị rủi ro hiệu quả ngay cả trong giai đoạn thị trường biến động. Dù có thời điểm chịu ảnh hưởng tiêu cực năm 2024, sự phục hồi nhanh trong năm 2025 cho thấy ngân hàng đã củng cố đáng kể năng lực ứng phó và thích nghi với rủi ro tín dụng. Về dài hạn, chính sách dự phòng chủ động và chặt chẽ này không chỉ giúp TPBank giảm thiểu tác động tiêu cực của các biến động kinh tế, mà còn duy trì được sự ổn định lợi nhuận và khả năng chống chịu vốn, qua đó đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu của Basel III về an toàn vốn và quản trị rủi ro tín dụng.

3.1.4. Tình hình nợ xấu

Trong giai đoạn 2021–2025, chất lượng tín dụng của TPBank có sự biến động đáng kể, đặc biệt trong hai năm gần đây khi môi trường kinh doanh nhiều thách thức.

Năm 2021–2022, TPBank duy trì tỷ lệ nợ xấu (NPL) quanh mức 1,2% xuống 0,9%, với tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) tăng dần từ 110% lên 125%, cho thấy giai đoạn ổn định và chính sách thận trọng trong trích lập dự phòng.

Đến 2023, ngân hàng tiếp tục kiểm soát nợ xấu ở mức rất thấp (0,8%) và duy trì LLCR 135%, tạo bộ đệm vốn an toàn trước những biến động vĩ mô.

Tuy nhiên, năm 2024 ghi nhận sự thay đổi rõ rệt khi nợ nhóm 3 và 4 tăng mạnh, khiến NPL tăng vọt lên 3% vào quý III, đồng thời LLCR giảm sâu còn 47% do ngân hàng phải sử dụng dự phòng để xử lý nợ xấu.

Bước sang 2025, TPBank đã có sự phục hồi tích cực, khi NPL giảm còn 1,52%, nợ nhóm 2 hạ còn 1,77% và LLCR phục hồi lên 81,3%, phản ánh hiệu quả của các biện pháp thu hồi nợ và tái cơ cấu danh mục tín dụng.

Nhìn chung, giai đoạn 2021–2025 cho thấy TPBank duy trì chính sách quản trị tín dụng thận trọng, có khả năng thích ứng linh hoạt với rủi ro, đồng thời từng bước củng cố khả năng chống chịu theo chuẩn Basel III.

• Bảng 3.4: Tình hình nợ xấu và trích lập dự phòng của TPBank giai đoạn 2021–2025

3.1.5. Hệ số rủi ro tín dụng Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

• Bảng 3.5: Hệ số rủi ro tín dụng của TPBank giai đoạn 2021 – 2025

Trong giai đoạn 2022–2025, hệ số rủi ro tín dụng của TPBank dao động quanh mức 49–52%, thể hiện tỷ trọng tín dụng ổn định trong tổng tài sản. Điều này phản ánh ngân hàng đã duy trì sự cân đối giữa tăng trưởng cho vay và quản lý tổng tài sản, giúp kiểm soát rủi ro trong khi vẫn đảm bảo tăng trưởng lợi nhuận.

So với năm 2021 (hệ số ~64%), tỷ trọng tín dụng đã giảm, thể hiện xu hướng quản trị rủi ro thận trọng hơn – phù hợp với định hướng Basel III là đa dạng hóa danh mục tài sản, nâng cao khả năng chống chịu rủi ro tín dụng, và tăng tỷ trọng các nguồn thu phi tín dụng như dịch vụ ngân hàng số, bancassurance, trái phiếu doanh nghiệp an toàn, v.v.

Tuy nhiên, trong những năm tới, nếu dư nợ tín dụng tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng tổng tài sản, hoặc chất lượng tín dụng suy giảm (nợ xấu tăng, dự phòng không đủ) thì hệ số này có thể gia tăng, kéo theo rủi ro tín dụng tiềm ẩn. Do đó, TPBank cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ tỷ lệ này, kết hợp quản trị danh mục tín dụng theo khẩu vị rủi ro (Risk Appetite Framework) và yêu cầu vốn của Basel III.

3.1.6. Độ biến động của thu nhập lãi

Giai đoạn 2021–2025 cho thấy thu nhập lãi và các khoản tương tự của TPBank tăng trưởng liên tục, phản ánh khả năng mở rộng tín dụng song hành với quản trị chi phí vốn hiệu quả.

Trong hai năm 2021–2022, dù chịu ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, TPBank vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định với tổng thu nhập lãi tăng từ 7.243 tỷ lên 8.236 tỷ đồng (tăng khoảng 13,7%). Nguồn thu chủ yếu đến từ hoạt động cho vay khách hàng, chiếm trên 70% tổng thu nhập lãi, cho thấy định hướng tập trung vào tín dụng bán lẻ và doanh nghiệp nhỏ – thế mạnh truyền thống của ngân hàng. Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Đến 2023, TPBank ghi nhận sự bứt phá khi tổng thu nhập lãi đạt 9.373 tỷ đồng, tăng hơn 15,5% so với 2022, trong đó lãi cho vay khách hàng chiếm hơn 68%. Mặc dù chi phí vốn tăng do lạm phát và cạnh tranh huy động gay gắt, ngân hàng vẫn duy trì biên lãi thuần (NIM) ổn định nhờ quản trị danh mục tín dụng hiệu quả.

Năm 2024, thu nhập lãi tiếp tục tăng mạnh lên 11.851 tỷ đồng, tăng gần 26%, phản ánh việc mở rộng quy mô tín dụng song hành với nhu cầu vay tăng trở lại sau giai đoạn thắt chặt tiền tệ. Cấu trúc thu nhập có sự dịch chuyển tích cực khi thu từ chứng khoán đầu tư và phí tín dụng tăng nhanh, góp phần giảm phụ thuộc vào lãi vay truyền thống.

Đến 2025, TPBank ghi nhận mức tăng ấn tượng, tổng thu nhập lãi và tương tự đạt gần 14.828 tỷ đồng, cao hơn 25% so với 2024. Đặc biệt, lãi cho vay khách hàng đạt hơn 11.192 tỷ đồng, phản ánh năng lực tăng trưởng tín dụng mạnh mẽ, trong khi thu nhập từ dịch vụ và hoạt động phi tín dụng cũng tăng đáng kể (~48%), cho thấy định hướng đúng đắn của ngân hàng trong việc đa dạng hóa nguồn thu.

Tổng thể, giai đoạn 2021–2025 phản ánh rõ sự ổn định và thích ứng linh hoạt trong cơ cấu thu nhập của TPBank, với xu hướng giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thu lãi thuần và mở rộng sang thu ngoài lãi. Đây là bước chuyển quan trọng, phù hợp với yêu cầu của Basel III trong việc phân tán rủi ro lợi nhuận, tăng khả năng chống chịu và đảm bảo phát triển bền vững.

• Bảng 3.6: Thu nhập lãi và các khoản thu nhập tương tự

3.2 Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng theo Basel III tại ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

3.2.1. Mô hình tổ chức quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong

• Biểu đồ 3.1: Mô hình tổ chức quản trị rủi ro tín dụng tại TPBank

TPBank áp dụng mô hình quản trị rủi ro tập trung, đảm bảo sự gắn kết chặt chẽ giữa Hội đồng quản trị, Ban điều hành và các đơn vị chuyên trách trong việc giám sát và kiểm soát rủi ro. Mô hình này được thiết kế theo nguyên tắc phân cấp rõ ràng, kết hợp giữa cơ chế kiểm soát từ trên xuống và giám sát chéo nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

Cấp cao nhất – Đại hội đồng cổ đông và Hội đồng quản trị: là cơ quan hoạch định chiến lược tổng thể, phê duyệt các chính sách quản trị rủi ro trọng yếu. Hội đồng quản trị trực tiếp thành lập các Ủy ban chuyên trách như Ủy ban Chiến lược, Ủy ban Nhân sự, Ủy ban Quản lý rủi ro, Ủy ban Giám sát Tài sản – Nợ phải trả, hay Ủy ban Giám sát Tín dụng và Đầu tư, nhằm đảm bảo các quyết sách rủi ro luôn bám sát mục tiêu phát triển bền vững.

Tổng Giám đốc và Ban điều hành: có trách nhiệm triển khai các chính sách quản trị rủi ro đã được Hội đồng quản trị phê duyệt. Dưới Ban điều hành là hệ thống các khối chức năng như Khối Quản trị rủi ro (RM), Khối Tín dụng (CR), Khối Pháp chế (LC), Khối Kiểm soát nội bộ và Tuân thủ (ICC)… Đây là các đơn vị trực tiếp vận hành cơ chế quản lý rủi ro trong từng mảng nghiệp vụ, từ thẩm định tín dụng, quản trị vốn, thị trường, pháp lý cho đến tuân thủ quy định.

Các đơn vị hỗ trợ giám sát độc lập: Ban Kiểm soát và Trung tâm Kiểm toán nội bộ hoạt động độc lập với bộ máy điều hành, giữ vai trò như “tuyến phòng thủ cuối cùng”, đảm bảo mọi hoạt động quản trị rủi ro tuân thủ chuẩn mực và quy định pháp luật.

Các chi nhánh, trung tâm kinh doanh: được đặt trong cơ chế kiểm soát tập trung, chịu sự chỉ đạo từ Hội sở và Khối Quản trị rủi ro. Mọi quyết định liên quan đến hạn mức tín dụng, phân loại khách hàng hay xử lý nợ đều tuân thủ khung rủi ro tập trung, tránh tình trạng phân tán hoặc quyết định mang tính cá nhân.

Như vậy, mô hình quản trị rủi ro tập trung của TPBank không chỉ tạo nên cấu trúc ba tuyến phòng thủ rõ ràng, mà còn giúp ngân hàng nâng cao năng lực dự báo, kiểm soát và xử lý rủi ro trong toàn hệ thống. Đây là nền tảng quan trọng để TPBank đáp ứng yêu cầu khắt khe của Basel II và tiến tới Basel III, đồng thời duy trì sự an toàn, bền vững trong hoạt động kinh doanh.

3.2.2. Tổ chức thực hiện quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Các loại rủi ro tín dụng phải được nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát chặt chẽ. Xác định được các rủi ro hiện có, rủi ro tiềm tàng trong tất cả các hoạt động và trong từng sản phẩm tín dụng của TPBank

3.2.2.1. Nhận dạng rủi ro tín dụng

Quy trình nhận diện rủi ro tín dụng tại TPBank được thực hiện xuyên suốt toàn bộ vòng đời của khoản cấp tín dụng, bao gồm trước khi phê duyệt, trong quá trình giải ngân, và cả sau khi khách hàng đã được cấp tín dụng. Việc này nhằm đảm bảo mọi nguy cơ tiềm ẩn đều được phát hiện kịp thời và có cơ sở để đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp.

• a) Nhận dạng rủi ro ở cấp độ khoản vay

Đối với từng khoản tín dụng cụ thể, đơn vị kinh doanh cùng các bộ phận chuyên trách về quản trị rủi ro có trách nhiệm phân tích, nhận diện và làm rõ nguyên nhân phát sinh rủi ro. Việc này bao gồm đánh giá các yếu tố có thể nảy sinh trước, trong và sau khi cấp tín dụng; đồng thời xem xét các rủi ro đến từ việc triển khai sản phẩm tín dụng mới hoặc mở rộng hoạt động sang thị trường mới.

• b) Nhận dạng rủi ro ở cấp độ danh mục tín dụng:

Ở phạm vi danh mục, ngân hàng cần theo dõi sát các dấu hiệu suy giảm chất lượng tín dụng do những biến động từ môi trường vĩ mô, chẳng hạn như:

• Biến động tiêu cực của nền kinh tế hoặc thị trường tài chính trong nước và quốc tế
• Thay đổi chính sách tiền tệ, tài khóa có thể ảnh hưởng bất lợi đến hoạt động ngân hàng
• Khó khăn trong các ngành/lĩnh vực chiếm tỷ trọng cấp tín dụng cao (ví dụ: chi phí đầu vào gia tăng, thị trường đầu ra bị thu hẹp, tác động bất lợi từ pháp lý, cạnh tranh khốc liệt hoặc rủi ro thiên tai).

Ngoài ra, một số rủi ro còn phát sinh do sự tập trung quá mức tín dụng vào một nhóm khách hàng, một ngành kinh tế hoặc một sản phẩm cụ thể. Khi đó, nếu lĩnh vực hoặc khách hàng trọng điểm gặp sự cố, tổn thất của ngân hàng sẽ ở mức nghiêm trọng hơn. Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

• c) Dấu hiệu cảnh báo từ danh mục tín dụng

Sự suy giảm chất lượng danh mục thể hiện qua việc gia tăng tỷ lệ nợ quá hạn, chi phí dự phòng tăng cao, hoặc sự xuất hiện nhiều nghĩa vụ ngoại bảng có tính nhạy cảm lớn và khả năng phát sinh rủi ro cao. Đây là những tín hiệu quan trọng để nhận biết rủi ro tín dụng đang gia tăng.

• d) Nhận dạng rủi ro từ mối liên hệ với các rủi ro khác

Một điểm quan trọng trong quy trình là nhận diện rủi ro tín dụng trong mối tương tác với các loại rủi ro khác, bao gồm rủi ro hoạt động, rủi ro lãi suất hay rủi ro thị trường. Bằng cách đánh giá tính liên kết này, TPBank có thể đo lường toàn diện hơn các nguy cơ tiềm ẩn, theo dõi mức độ lan tỏa của rủi ro và từ đó xây dựng biện pháp kiểm soát, hạn chế tổn thất có thể xảy ra.

3.2.2.2. Đo lường rủi ro tín dụng

Để kiểm soát rủi ro tín dụng, TPBank áp dụng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ cùng nhiều phương pháp và mô hình đánh giá tổn thất khác nhau. Các công cụ đo lường này được ngân hàng kiểm tra và hiệu chỉnh định kỳ nhằm đảm bảo độ chính xác và phù hợp với từng giai đoạn phát triển cũng như các quy định quản trị rủi ro mà TPBank ban hành.

3.2.2.3 Đo lường rủi ro theo từng giao dịch:

• a) Phương pháp định lượng:

Dựa trên kết quả xếp hạng tín dụng nội bộ (XHTDNB): Các đơn vị kinh doanh cùng bộ phận quản trị rủi ro sử dụng hệ thống Xếp hạng tín dụng nội bộ để đánh giá mức độ rủi ro của khách hàng. Khách hàng được xếp hạng tín dụng càng cao thì hệ số rủi ro càng thấp. Hệ thống này được sử dụng không chỉ trong lần thẩm định ban đầu, mà còn được áp dụng định kỳ hoặc khi cần thiết để rà soát đột xuất.

Dựa trên giá trị tài sản bảo đảm (TSBĐ): Tỷ lệ giá trị tài sản bảo đảm so với khoản tín dụng càng cao thì mức độ rủi ro của khoản vay càng thấp. Trường hợp khách hàng có cùng hạng tín dụng, khách hàng nào có TSBĐ lớn hơn thì rủi ro tín dụng cũng được đánh giá thấp hơn.

• b) Phương pháp định tính: Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Rủi ro do hành vi cố ý từ phía khách hàng: Khách hàng có thể vi phạm cam kết, gian lận, hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật nhằm trục lợi từ khoản tín dụng.

Rủi ro khách quan do tình hình kinh doanh:

• Khó khăn tạm thời: Doanh nghiệp gặp biến động ngắn hạn nhưng có khả năng sớm phục hồi và đảm bảo nghĩa vụ trả nợ.
• Khó khăn kéo dài: Hoạt động kinh doanh bị ảnh hưởng bất lợi trong thời gian dài, dẫn đến suy giảm lợi nhuận và khả năng trả nợ, cần nhiều thời gian để khắc phục.
• Khó khăn nghiêm trọng: Tác động tiêu cực mạnh mẽ khiến hoạt động của khách hàng gần như tê liệt, nguy cơ phá sản hoặc mất khả năng thanh toán trong ngắn hạn.

Rủi ro từ nội bộ TPBank: Bao gồm các sai phạm hoặc thiếu sót của cán bộ/bộ phận tham gia cấp tín dụng. Những vi phạm này có thể mang tính chất vô ý (thiếu kinh nghiệm, sai sót trong nghiệp vụ) hoặc cố ý (trục lợi, vi phạm đạo đức nghề nghiệp).

3.2.2.4. Ứng phó rủi ro tín dụng

Hoạt động ứng phó với rủi ro tín dụng tại TPBank được triển khai theo một quy trình toàn diện, bao gồm từ khâu giám sát khoản vay, xây dựng giới hạn rủi ro, phân cấp thẩm quyền phê duyệt, đến phân loại nợ, trích lập dự phòng và xử lý nợ xấu. Cách tiếp cận này vừa tuân thủ quy định pháp luật hiện hành, vừa tiệm cận thông lệ quốc tế về quản trị rủi ro theo Basel III.

• a) Giám sát và kiểm tra khoản vay

Ngay sau khi tín dụng được giải ngân, TPBank tiến hành giám sát định kỳ và đột xuất nhằm phát hiện sớm dấu hiệu bất thường như khách hàng chậm trả nợ ngay từ kỳ đầu, thường xuyên trả trễ, không bổ sung đầy đủ chứng từ hoặc sử dụng vốn sai mục đích. Công tác hậu kiểm này được thực hiện bởi chi nhánh quản lý khoản vay, dưới sự giám sát của Trung tâm Giám sát tín dụng, với chu kỳ 3, 6, 12 hoặc 18 tháng tùy loại hình tín dụng. Khi rủi ro được phát hiện, ngân hàng sẽ kịp thời áp dụng các biện pháp như: thu hồi nợ trước hạn, xử lý tài sản bảo đảm hoặc điều chỉnh điều kiện tín dụng.

• b) Xây dựng giới hạn rủi ro Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Ban điều hành TPBank đã thiết lập hệ thống giới hạn rủi ro tín dụng cụ thể cho từng sản phẩm, nhóm khách hàng và mục đích vay vốn, nhằm kiểm soát mức độ tập trung rủi ro trong danh mục tín dụng. Phòng Quản trị rủi ro thực hiện việc giám sát thường xuyên các chỉ tiêu quan trọng như tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ, tỷ lệ dư nợ tín dụng trên tổng tài sản, cũng như cơ cấu dư nợ theo kỳ hạn (ngắn hạn, trung và dài hạn). Ngoài ra, TPBank tuân thủ nghiêm các quy định pháp lý hiện hành về giới hạn cấp tín dụng, chẳng hạn như tổng dư nợ đối với một khách hàng không vượt quá 15% vốn tự có của ngân hàng. Ngân hàng cũng áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ đối với những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao như bất động sản, chứng khoán hay các dự án BOT, nhằm đảm bảo an toàn tín dụng. Việc đa dạng hóa danh mục cho vay giúp TPBank giảm thiểu rủi ro tập trung, tránh phụ thuộc vào một nhóm ngành hoặc khách hàng nhất định, qua đó tăng cường khả năng kiểm soát rủi ro toàn hệ thống.

• c) Hệ thống thẩm quyền phê duyệt

TPBank phân cấp thẩm quyền phê duyệt cho cán bộ tín dụng và chuyên gia thẩm định dựa trên chức danh, thâm niên và quy mô hoạt động của chi nhánh. Mỗi cấp bậc được ủy quyền phê duyệt khoản vay có hoặc không có tài sản bảo đảm, với hạn mức dao động từ hàng chục triệu đồng đến hàng chục tỷ đồng, tùy khách hàng cá nhân hay doanh nghiệp. Việc phân quyền rõ ràng giúp quy trình xét duyệt minh bạch, hạn chế sai sót và đảm bảo kiểm soát rủi ro theo nhiều tầng nấc

• d) Phân loại nợ và trích lập dự phòng

TPBank thực hiện phân loại nợ theo quy định tại Thông tư 11/2022/TT-NHNN (có hiệu lực từ 01/01/2023). Theo đó, nợ được chia thành 5 nhóm: nợ đủ tiêu chuẩn, nợ cần chú ý, nợ dưới chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn. Hệ thống quản lý nợ của TPBank tự động cập nhật nhóm nợ theo tình trạng thanh toán thực tế của khách hàng.

Ngân hàng tiến hành trích lập dự phòng cụ thể cho từng nhóm nợ theo tỷ lệ quy định của Ngân hàng nhà nước sau khi đã khấu trừ giá trị tài sản bảo đảm (được định giá bởi đơn vị nội bộ hoặc tổ chức thẩm định độc lập). Song song, dự phòng chung được trích lập theo tỷ lệ phần trăm nhất định trên tổng dư nợ, ngoại trừ các khoản nợ đã phân loại nhóm 5. Việc trích lập dự phòng thường xuyên và đầy đủ giúp ngân hàng chủ động “đệm an toàn” để hấp thụ rủi ro tín dụng tiềm ẩn. Dự phòng cụ thể được trích lập theo tỷ lệ bên dưới sau khi trừ đi giá trị TSBĐ đã được chiết khấu.

Bảng 3.7: Tỷ lệ trích dự phòng cụ thể

• e) Quản lý nợ xấu và nợ có vấn đề Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Quy trình xử lý nợ xấu tại TPBank được triển khai theo từng giai đoạn. Trong 10 ngày đầu quá hạn, cán bộ khách hàng phối hợp cùng bộ phận nhắc nợ chủ động thu hồi. Nếu sau 30 ngày nợ vẫn chưa được khắc phục, Trung tâm Giám sát tín dụng tiến hành tái thẩm định tình hình tài chính, mục đích sử dụng vốn và hiện trạng tài sản bảo đảm, từ đó đề xuất biện pháp xử lý: bổ sung tài sản bảo đảm, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, hoặc chuyển sang Phòng Thu hồi nợ. Trường hợp khách hàng mất khả năng thanh toán, TPBank áp dụng biện pháp pháp lý để xử lý tài sản bảo đảm nhằm thu hồi vốn.

Nhờ quy trình ứng phó bài bản và kiểm soát chặt chẽ này, tỷ lệ nợ xấu của TPBank trong nhiều năm qua luôn được duy trì dưới mức 2%, thấp hơn ngưỡng quy định của Ngân hàng nhà nước và phù hợp yêu cầu an toàn vốn theo Basel III.

3.2.2.5. Kiểm soát rủi ro tín dụng

Trong hoạt động quản trị rủi ro, kiểm soát rủi ro tín dụng đóng vai trò quan trọng hàng đầu, giúp TPBank chủ động theo dõi và kịp thời xử lý các khoản vay có dấu hiệu suy giảm chất lượng. Việc kiểm soát được thực hiện không chỉ ở cấp độ từng khoản vay riêng lẻ mà còn ở phạm vi toàn bộ danh mục tín dụng, nhằm đảm bảo tuân thủ các yêu cầu của pháp luật, quy định nội bộ và các chuẩn mực an toàn vốn.

Ngân hàng tiến hành kiểm soát dựa trên một số nguyên tắc cơ bản, bao gồm:

• Theo dõi thường xuyên kết quả phân loại nợ đối với từng khoản cấp tín dụng;
• Đánh giá tính đầy đủ, hợp lý của dự phòng rủi ro tín dụng đã trích lập theo quy định của Ngân hàng nhà nước và quy định nội bộ;
• Giám sát trạng thái rủi ro thực tế để bảo đảm tuân thủ giới hạn tín dụng, hạn mức rủi ro và thẩm quyền phê duyệt đã được phân cấp;
• Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của từng cá nhân cũng như từng bộ phận trong quá trình giám sát và kiểm soát rủi ro tín dụng, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn hệ thống;

Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm (early warning system) nhằm nhận diện kịp thời các dấu hiệu suy giảm chất lượng tín dụng, qua đó cho phép ngân hàng chủ động áp dụng biện pháp can thiệp hoặc điều chỉnh phù hợp trước khi rủi ro trở nên nghiêm trọng.

• Kiểm soát trước khi cho vay bao gồm: Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Ở giai đoạn trước khi cấp tín dụng, TPBank đặc biệt chú trọng công tác sàng lọc và thẩm định khách hàng. Quy trình này bao gồm:

• Thực hiện phân nhóm và đánh giá khách hàng theo mức độ tín nhiệm, dựa trên kết quả chấm điểm tín dụng nội bộ và các thông tin tài chính, phi tài chính có liên quan;
• Tiến hành thẩm định hồ sơ tín dụng nhằm bảo đảm việc cấp vốn tuân thủ quy định pháp luật, quy trình nội bộ và định hướng quản trị rủi ro của ngân hàng, đồng thời phản ánh đúng năng lực tài chính và mục đích vay của khách hàng;
• Kiểm soát việc chấp hành giới hạn tín dụng, hạn mức rủi ro và thẩm quyền phê duyệt;
• Đảm bảo khách hàng hoàn thiện các cam kết và điều kiện tín dụng theo quy định;
• Phê duyệt khoản vay dựa trên cơ chế phân quyền và mức độ rủi ro của khách hàng.

Kiểm soát trong khi cho vay:

Trong quá trình cấp tín dụng, TPBank duy trì cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế rủi ro phát sinh. Các yêu cầu bao gồm:

• Phân định rõ trách nhiệm của từng cá nhân và bộ phận tham gia trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt hồ sơ tín dụng, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình;
• Đảm bảo tính đầy đủ và chính xác của hồ sơ tín dụng, phản ánh trung thực thông tin tài chính, mục đích vay và năng lực trả nợ của khách hàng;
• Giám sát chặt chẽ quy trình giải ngân, bảo đảm nguồn vốn vay được sử dụng đúng mục đích, phù hợp với phương án và loại hình tín dụng đã được phê duyệt.

Kiểm soát sau khi cho vay:

Sau khi cho vay, TPBank tiếp tục giám sát toàn bộ vòng đời tín dụng nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro. Nội dung kiểm soát bao gồm:

• Theo dõi việc sử dụng vốn vay, khả năng trả nợ và tình trạng tài chính của khách hàng;
• Đảm bảo khách hàng tuân thủ các cam kết và điều kiện tín dụng trong hợp đồng;
• Quản lý, theo dõi và thường xuyên định giá lại tài sản bảo đảm;
• Triển khai cơ chế cảnh báo sớm, giám sát và cảnh báo rủi ro tín dụng;
• Tổ chức kiểm tra tín dụng độc lập để bảo đảm tính khách quan;
• Thực hiện các biện pháp quản lý thu nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ hoặc phân loại nợ theo quy định;
• Quản lý các khoản vay có vấn đề và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp như dừng giải ngân, thu hồi nợ, xử lý tài sản bảo đảm;
• Lưu giữ hồ sơ khách hàng đầy đủ, phục vụ quản lý và kiểm toán sau này.

3.3. Khảo sát thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong trong điều kiện áp dụng Basel III Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Để đánh giá khách quan thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng (RRTD) tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong (TPBank) trong điều kiện triển khai các chuẩn mực Basel III, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng. Cụ thể, dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng hỏi đối với cán bộ ngân hàng và phỏng vấn chuyên sâu các chuyên gia trong lĩnh vực quản trị rủi ro, nhằm bảo đảm kết quả nghiên cứu phản ánh sát thực tế hoạt động tại TPBank.

3.3.1. Khảo sát cán bộ TPBank

Trên cơ sở khung lý thuyết của Basel III cùng với tổng hợp kết quả từ các nghiên cứu trước, tác giả xây dựng bộ câu hỏi khảo sát (Phụ lục 01) gồm sáu nhóm nội dung trọng tâm, phản ánh các khía cạnh chủ yếu của công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng. Mỗi nhóm câu hỏi được thiết kế nhằm đánh giá mức độ tuân thủ và hiệu quả triển khai các yêu cầu của Basel III trong thực tiễn hoạt động của TPBank.

• Mức độ nhận biết về Basel III;
• Đánh giá ba trụ cột của Basel III;
• Lợi ích khi áp dụng Basel III;
• Thách thức khi áp dụng Basel III;
• Thực trạng quản trị Rủi ro tín dụng tại TPBank;
• Đề xuất cải thiện.

Bảng hỏi được thiết kế theo thang đo Likert 5 mức độ (1 – “Hoàn toàn không đồng ý” đến 5 – “Hoàn toàn đồng ý”) để đo lường mức độ đánh giá của cán bộ nhân viên.

Tác giả đã phát ra 60 phiếu khảo sát tới các đối tượng làm việc trực tiếp trong lĩnh vực tín dụng và quản trị rủi ro tại TPBank – gồm Trưởng/Phó phòng QLRR, Trưởng nhóm tín dụng, và chuyên viên tín dụng hoặc QLRR tại Hội sở và Chi nhánh. Sau khi loại bỏ 5 phiếu không hợp lệ, 55 phiếu hợp lệ được xử lý bằng phương pháp thống kê mô tả, tính điểm trung bình và tỷ lệ phần trăm từng mức độ để xác định xu hướng phản hồi.

• Bảng 3.8: Tỷ lệ phản hồi của cán bộ TPBank theo từng nhóm nội dung khảo sát

3.3.2. Nhận xét kết quả khảo sát Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Kết quả cho thấy phần lớn cán bộ có mức độ hiểu biết và ủng hộ cao đối với Basel III, với điểm trung bình từ 3,8–4,5/5.

Nhóm “Mức độ nhận thức” (4,1/5) phản ánh đội ngũ tín dụng và quản trị rủi ro đã nắm được những yêu cầu cơ bản của Basel III, đặc biệt là về yêu cầu vốn tối thiểu và giám sát nội bộ.

Nhóm “Ba trụ cột Basel III” (3,9/5) cho thấy trụ cột 1 và 2 được triển khai khá tốt, trong khi trụ cột 3 (kỷ luật thị trường) vẫn hạn chế do thiếu cơ chế công bố thông tin đồng bộ.

Lợi ích Basel III (4,3/5) được ghi nhận rõ ràng nhất: cán bộ đồng thuận rằng chuẩn mực này giúp giảm nợ xấu, tăng tính minh bạch và nâng cao uy tín ngân hàng.

Thách thức (4,0/5) tập trung vào chi phí đầu tư công nghệ, thu thập dữ liệu tín dụng và năng lực nhân sự chuyên sâu.

Đề xuất cải thiện (4,5/5) thể hiện mong muốn được đào tạo thêm, nâng cấp mô hình định lượng rủi ro và đầu tư mạnh cho công nghệ dữ liệu lớn (Big Data, AI).

3.3.3. Phỏng vấn chuyên gia

Bên cạnh khảo sát định lượng, tác giả tiến hành phỏng vấn sâu 05 chuyên gia hiện đang công tác tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong (TPBank) nhằm thu thập thêm dữ liệu định tính phục vụ cho việc phân tích, đối chiếu và kiểm chứng kết quả khảo sát. Các chuyên gia được lựa chọn có kinh nghiệm trực tiếp trong lĩnh vực quản trị rủi ro tín dụng, cụ thể gồm:

• Ông Vũ Hoàng Điệp, Giám đốc phòng Quản trị rủi ro tín dụng tại Hội sở TPBank;
• Bà Đinh Thúy Ngọc, Phó phòng Quản trị rủi ro tín dụng tại Hội sở;
• Bà Ngô Thị Hồng Nhung, chuyên gia Kiểm toán nội bộ phụ trách giám sát Basel;
• Ông Nguyễn Tiến Hùng, Trưởng nhóm tín dụng Khối Khách hàng Doanh nghiệp (KHDN);
• Ông Lý Minh Trọng, Trưởng nhóm tín dụng Khối Khách hàng Cá nhân (KHCN).

Phỏng vấn được thực hiện theo hình thức bán cấu trúc, tập trung vào 5 chủ đề chính:

• Mức độ hiểu biết và áp dụng Basel III tại TPBank;
• Mô hình đo lường rủi ro tín dụng (PD, LGD, EAD);
• Khó khăn khi triển khai Basel III;
• Hiệu quả đạt được trong quản trị Rủi ro tín dụng;
• Hiệu quả đạt được trong quản trị Rủi ro tín dụng;

Tóm tắt kết quả phỏng vấn chuyên gia Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Nhằm kiểm chứng và bổ sung cho kết quả khảo sát định lượng, tác giả đã thực hiện phỏng vấn sâu 05 chuyên gia tại TPBank với các câu hỏi xoay quanh 5 chủ đề: mức độ hiểu biết và áp dụng Basel III, mô hình đo lường rủi ro tín dụng (PD, LGD, EAD), khó khăn khi triển khai, hiệu quả đạt được, và định hướng hoàn thiện. Dưới đây là tóm tắt câu hỏi và phản hồi tiêu biểu của các chuyên gia:

• Bảng 3.9: Tóm tắt câu hỏi phỏng vấn của các chuyên gia

Từ kết quả khảo sát và phỏng vấn, tác giả xây dựng hai bảng tổng hợp tiếp theo:

• Bảng 10. So sánh các yêu cầu cơ bản của Basel III trong hoạt động thực tiễn tại TPBank
• Bảng 3.11. Mức độ triển khai các yêu cầu cụ thể trong Basel III trong hoạt động thực tiễn tại TPBank
• Bảng 3.10: So sánh các yêu cầu cơ bản của Basel III trong hoạt động thực tiễn tại TPBank
• Bảng 3.11: Mức độ triển khai các yêu cầu cụ thể trong Basel III trong hoạt động thực tiễn tại TPBank

Từ kết quả tổng hợp ở hai bảng trên, có thể nhận thấy TPBank đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc triển khai Basel III vào công tác quản trị rủi ro tín dụng. So với các ngân hàng thương mại khác tại Việt Nam, TPBank là một trong những đơn vị tiên phong trong việc chủ động xây dựng khung quản trị rủi ro toàn diện và ứng dụng các chuẩn mực Basel III vào thực tiễn hoạt động. Ngân hàng đã duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) ở mức cao trên 11% giai đoạn 2023–2025, triển khai các chỉ số thanh khoản (LCR, NSFR) ổn định trên 100%, áp dụng mô hình đo lường tổn thất kỳ vọng (ECL) theo IFRS 9 và nâng cấp hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ (Vstar). Tuy nhiên, quá trình triển khai Basel III vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp, một số yêu cầu chuyên sâu như mô hình PD, LGD, EAD, buffer chống chu kỳ hay stress test tích hợp toàn hệ thống vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. TPBank đang từng bước hoàn thiện khung quản trị rủi ro tín dụng theo Basel III, hướng đến sự cân bằng giữa an toàn hệ thống, tăng trưởng lợi nhuận và tuân thủ chuẩn mực quốc tế.

3.4. Đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tại ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong theo tiêu chuẩn Basel III Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

3.4.1. Những kết quả đạt được

Để đánh giá mức độ tuân thủ Basel III, nghiên cứu tiến hành đối chiếu các yêu cầu cốt lõi của Basel III với thực trạng triển khai tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong (TPBank) trong giai đoạn 2021–2025. Các tiêu chí đánh giá bao gồm: (i) mô hình quản trị rủi ro; (ii) yêu cầu về vốn và tỷ lệ an toàn vốn; (iii) tài sản có trọng số rủi ro; (iv) quản trị thanh khoản; và (v) công bố thông tin theo Trụ cột 3.

• Đánh giá theo tiêu chí mô hình quản trị rủi ro

Basel III yêu cầu ngân hàng xây dựng hệ thống quản trị rủi ro độc lập với hoạt động kinh doanh, đảm bảo nguyên tắc phân tách chức năng, kiểm soát chéo và quản trị tập trung.

Thực tế tại TPBank cho thấy ngân hàng đã xây dựng mô hình quản trị rủi ro tín dụng theo hướng tập trung, với sự phân tách rõ ràng giữa khối kinh doanh và khối quản trị rủi ro. Cơ cấu quản trị được tổ chức thống nhất từ Hội đồng quản trị, Ban điều hành đến các phòng ban chức năng. Các khoản tín dụng vượt thẩm quyền chi nhánh được chuyển về Hội sở để thẩm định và phê duyệt, góp phần đảm bảo tính độc lập và khách quan trong quá trình ra quyết định.

Như vậy, xét theo tiêu chí về cấu trúc tổ chức và nguyên tắc quản trị, TPBank được đánh giá là tuân thủ tốt yêu cầu về mô hình quản trị rủi ro theo định hướng Basel III.

• Đánh giá theo tiêu chí vốn và tỷ lệ an toàn vốn (CAR)

Basel III quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu là 8%, đồng thời yêu cầu nâng cao chất lượng vốn, đặc biệt là vốn cấp 1 và vốn lõi (CET1), cùng với việc bổ sung các bộ đệm vốn.

Trong giai đoạn 2021–2025, TPBank duy trì tỷ lệ an toàn vốn ở mức cao hơn mức tối thiểu theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Điều này cho thấy ngân hàng đảm bảo được yêu cầu về an toàn vốn theo chuẩn nội địa.

Tuy nhiên, việc triển khai đầy đủ các cấu phần vốn theo chuẩn Basel III quốc tế, bao gồm các bộ đệm vốn nâng cao, vẫn chủ yếu thực hiện theo lộ trình của cơ quan quản lý trong nước. Do đó, mức độ tuân thủ được đánh giá là đạt yêu cầu theo quy định hiện hành và đang trong quá trình tiệm cận đầy đủ chuẩn Basel III.

• Đánh giá theo tiêu chí tài sản có trọng số rủi ro (RWA) Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Basel III yêu cầu việc tính toán tài sản có trọng số rủi ro phải phản ánh đầy đủ rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động, đồng thời khuyến khích áp dụng các phương pháp nâng cao.

TPBank hiện áp dụng phương pháp tiêu chuẩn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước trong tính toán RWA. Việc đo lường và báo cáo được thực hiện định kỳ, đảm bảo tuân thủ quy định quản lý.

Tuy nhiên, ngân hàng chưa áp dụng rộng rãi các mô hình nội bộ nâng cao (IRB) trong đo lường rủi ro tín dụng. Vì vậy, mức độ tuân thủ đối với tiêu chí này được đánh giá là tuân thủ ở mức cơ bản theo lộ trình trong nước nhưng chưa đạt mức độ nâng cao theo chuẩn Basel III quốc tế.

• Đánh giá theo tiêu chí quản trị thanh khoản (LCR và NSFR)

Basel III đưa ra hai chỉ tiêu quan trọng trong quản trị thanh khoản là tỷ lệ bao phủ thanh khoản (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR), nhằm đảm bảo khả năng chống chịu trước các cú sốc thanh khoản ngắn hạn và dài hạn.

TPBank thực hiện quản lý thanh khoản theo các giới hạn và tỷ lệ an toàn do Ngân hàng Nhà nước quy định. Các chỉ tiêu thanh khoản cơ bản trong giai đoạn nghiên cứu được duy trì trong giới hạn an toàn.

Tuy nhiên, việc công bố riêng biệt và đầy đủ các chỉ tiêu LCR và NSFR theo chuẩn Basel III quốc tế chưa được thực hiện toàn diện. Do đó, tiêu chí này được đánh giá là đang tiệm cận chuẩn Basel III, nhưng mức độ công bố và chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế còn hạn chế.

• Đánh giá theo tiêu chí công bố thông tin (Trụ cột 3)

Basel III nhấn mạnh vai trò của minh bạch thông tin nhằm tăng cường kỷ luật thị trường thông qua Trụ cột 3.

TPBank đã thực hiện công bố báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và một số nội dung liên quan đến quản trị rủi ro theo quy định pháp luật Việt Nam. Các thông tin về cơ cấu tín dụng, nợ xấu và tình hình vốn được trình bày tương đối đầy đủ.

Tuy nhiên, so với yêu cầu chi tiết của Trụ cột 3 theo Basel III (công bố cấu phần vốn chi tiết, RWA theo từng loại rủi ro, phân tích nhạy cảm…), mức độ công bố vẫn chưa toàn diện theo chuẩn quốc tế. Vì vậy, tiêu chí này được đánh giá là tuân thủ theo quy định nội địa nhưng chưa đạt mức minh bạch đầy đủ theo Basel III.

• Kiểm soát tốt tỷ lệ nợ xấu và nâng cao dự phòng rủi ro Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

Trong giai đoạn 2021–2025, TPBank duy trì chính sách tín dụng thận trọng, giúp kiểm soát tỷ lệ nợ xấu (NPL) ổn định dưới 2%, đồng thời nâng cao tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) từ 110% năm 2021 lên 145% năm 2025. Giai đoạn 2021–2022, dù chịu ảnh hưởng dịch COVID-19, ngân hàng vẫn kiểm soát NPL quanh 1,0–1,2%, phản ánh khả năng quản trị tín dụng hiệu quả. Đến 2023, NPL giảm còn 0,8%, LLCR đạt 135%, cho thấy chính sách trích lập dự phòng thận trọng. Năm 2024, nợ xấu tăng tạm thời lên khoảng 3% do áp lực kinh tế, khiến LLCR giảm xuống 47%, nhưng sang 2025, TPBank đã phục hồi mạnh, NPL giảm còn 1,52%, LLCR tăng lên 81,3%, củng cố “bộ đệm” vốn vững chắc theo khuyến nghị của Basel III. Kết quả này khẳng định năng lực quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả và tính chủ động của TPBank trong việc duy trì an toàn vốn và ổn định tài chính.

• Kết quả nổi bật khi áp dụng Basel III giai đoạn 2021–2025:

Khác với giai đoạn 2016–2021 khi TPBank mới dừng ở Basel II, đến nay ngân hàng đã bước sang Basel III với những yêu cầu cao hơn về vốn, đòn bẩy và thanh khoản. Từ năm 2024, TPBank bắt đầu triển khai stress test toàn diện đối với danh mục tín dụng và công khai minh bạch hơn các thông tin quản trị rủi ro theo Pillar 3. Điều này giúp ngân hàng nâng cao uy tín trên thị trường vốn, thu hút được nhà đầu tư và từng bước tiệm cận thông lệ quốc tế.

• Bảng 3.12: Tỷ lệ an toàn vốn

Năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng của TPBank trong việc tiệm cận và áp dụng các yêu cầu khắt khe hơn của Basel III vào quản trị rủi ro tín dụng.

Thứ nhất, về an toàn vốn, hệ số an toàn vốn (CAR) của TPBank đạt 13,15%, cao hơn nhiều so với mức tối thiểu 8% theo Basel III và cả ngưỡng 10,5% (bao gồm buffer vốn bảo toàn). Chỉ số vốn cấp 1 (Tier 1) cũng đạt 11,18%, cho thấy năng lực vốn lõi của ngân hàng rất vững chắc. Đây là minh chứng cho việc TPBank đã duy trì được “bộ đệm vốn” an toàn để hỗ trợ tăng trưởng tín dụng và ứng phó với biến động bất lợi của thị trường.

Thứ hai, về chất lượng tín dụng, tỷ lệ nợ xấu của TPBank cuối năm 2025 ở mức 1,52%, thấp hơn trung bình ngành và vẫn nằm trong ngưỡng kiểm soát theo Basel III. Đặc biệt, tỷ lệ bao phủ nợ xấu đạt 145%, phản ánh chính sách dự phòng rủi ro thận trọng, đảm bảo khả năng hấp thụ tổn thất khi có rủi ro tín dụng phát sinh.

Thứ ba, đối với quy trình ICAAP (Trụ cột 2), TPBank đã xây dựng và hoàn thiện quy trình đánh giá nội bộ mức độ đủ vốn (ICAAP) bao gồm các bước: chuẩn bị và tổng hợp dữ liệu, nhận diện và đo lường các loại rủi ro trọng yếu, thực hiện kiểm tra sức chịu đựng (stress testing) đối với nguồn vốn, tính toán vốn kinh tế cho cả phần tổn thất dự kiến (EL) và tổn thất ngoài dự kiến (UL), lập kế hoạch vốn trung – dài hạn, xây dựng báo cáo ICAAP và thiết lập cơ chế cảnh báo sớm để giám sát rủi ro. Việc triển khai này thể hiện TPBank không chỉ tuân thủ các quy định giám sát mà còn chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro và duy trì sự ổn định tài chính bền vững trong dài hạn.

Thứ tư, trong lĩnh vực quản trị thanh khoản và quản trị rủi ro toàn diện, các chỉ tiêu thanh khoản chủ chốt như LCR và NSFR của TPBank đều duy trì trên mức 100%, chứng tỏ ngân hàng đáp ứng tốt các yêu cầu của Basel III về an toàn thanh khoản. Song song đó, hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ Vstar đã được cải tiến để tích hợp các tham số PD, LGD và EAD theo chuẩn IFRS 9, giúp ngân hàng tăng cường khả năng nhận diện, đo lường và kiểm soát rủi ro tín dụng một cách định lượng, khoa học hơn.

3.4.2. Những hạn chế còn tồn tại Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

3.4.2.1. Về dữ liệu và hệ thống xếp hạng tín dụng

Hệ thống XHTD nội bộ (Vstar) mới chỉ tích hợp bước đầu các tham số PD, LGD, EAD và áp dụng IFRS 9 cho một số danh mục trọng yếu. Tuy nhiên, việc thiếu dữ liệu lịch sử đủ dài và chất lượng chưa đồng bộ khiến các mô hình định lượng chưa phản ánh đầy đủ rủi ro. Điều này hạn chế khả năng triển khai các phương pháp IRB nâng cao theo chuẩn Basel III.

3.4.2.2. Về kỹ thuật giảm thiểu rủi ro (CRM)

TPBank hiện chủ yếu dựa vào quản lý tài sản bảo đảm và trích lập dự phòng. Các công cụ hiện đại như phái sinh tín dụng, chứng khoán hóa tài sản, bảo hiểm rủi ro tín dụng chưa được áp dụng, trong khi đây là các kỹ thuật được Basel III khuyến khích nhằm phân tán rủi ro và tối ưu vốn.

3.4.2.3. Về stress test và ICAAP

Dù TPBank đã triển khai stress test định kỳ, phạm vi kiểm tra còn thiên về kịch bản tín dụng cơ bản, chưa tích hợp đầy đủ các yếu tố vĩ mô phức tạp như biến động lãi suất, rủi ro hệ thống hay khủng hoảng thanh khoản. Báo cáo ICAAP mới chủ yếu phục vụ nội bộ và Ngân hàng nhà nước, chưa đạt mức độ minh bạch và công bố rộng rãi như yêu cầu của Pillar 3.

3.4.2.4. Về yêu cầu vốn bổ sung

Mặc dù CAR 2025 đạt 13,15% — cao hơn mức tối thiểu, nhưng khi tính đến buffer vốn bảo toàn và buffer chống chu kỳ theo Basel III, TPBank vẫn chịu áp lực duy trì vốn ở mức cao hơn, nhất là khi thị trường tăng trưởng tín dụng liên tục. Điều này đặt ra bài toán cân đối giữa tăng vốn chủ sở hữu và mở rộng quy mô cho vay.

3.4.2.5. Về nguồn nhân lực và công nghệ

Đội ngũ cán bộ phụ trách quản trị rủi ro tín dụng tại TPBank đã được đào tạo bài bản, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn, đặc biệt trong việc ứng dụng các mô hình định lượng, phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và khai thác hiệu quả các công cụ công nghệ hiện đại phục vụ đo lường rủi ro. Bên cạnh đó, hệ thống công nghệ thông tin của ngân hàng hiện vẫn tồn tại sự phân tán giữa các mảng dữ liệu, chưa hình thành kho dữ liệu tập trung (data warehouse) phục vụ cho việc tổng hợp, giám sát và báo cáo theo yêu cầu của Basel III. Điều này phần nào hạn chế khả năng tự động hóa và độ chính xác trong công tác đo lường rủi ro tín dụng. Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

3.4.3. Nguyên nhân của các vấn đề trong quản trị rủi ro tín dụng và đánh giá hiệu quả của bộ phận chuyên trách về quản trị rủi ro tín dụng trong ngân hàng trong điều kiện áp dụng Basel III

3.4.3.1. Khung pháp lý chưa theo kịp Basel III

Hiện nay, Ngân hàng nhà nước đã ban hành Thông tư 41/2017, Thông tư 13/2019 và một số văn bản liên quan nhằm triển khai các yêu cầu về an toàn vốn, song mới chủ yếu tiếp cận ở mức Basel II. Các văn bản pháp lý này vẫn thiên về định tính, chưa cung cấp hướng dẫn chi tiết để các ngân hàng có thể áp dụng đầy đủ các chuẩn mực của Basel III, đặc biệt là các nội dung mới như yêu cầu về vốn bổ sung, bộ đệm vốn, tỷ lệ đòn bẩy, chỉ số thanh khoản ngắn hạn (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR). Bên cạnh đó, Ngân hàng nhà nước cũng chưa ban hành quy định cụ thể về phương pháp tiếp cận nội bộ (IRB) trong tính toán hệ số an toàn vốn (CAR), cũng như các tiêu chí rõ ràng để triển khai ICAAP và stress test vốn theo chuẩn Basel III. Ngoài ra, việc áp dụng Basel III tại Việt Nam hiện vẫn mang tính khuyến khích, chưa có chế tài bắt buộc. Điều này khiến nhiều NHTM chưa thực sự có động lực triển khai, bởi nếu áp dụng nghiêm ngặt Basel III, các chỉ số tài chính quan trọng như tỷ lệ thanh khoản, ROE và ROA có thể suy giảm so với hiện trạng. Do vậy, phần lớn các ngân hàng chỉ sẵn sàng đẩy mạnh áp dụng khi lộ trình Basel III của Ngân hàng nhà nước được hoàn thiện, cụ thể và mang tính bắt buộc hơn.

3.4.3.2. Hạn chế về hệ thống xếp hạng tín nhiệm

Một trong những yêu cầu cốt lõi của Basel III là việc sử dụng kết quả xếp hạng tín nhiệm độc lập để xác định trọng số rủi ro cho từng loại tài sản, qua đó tính toán tài sản có rủi ro (RWA) một cách chính xác hơn. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hệ thống các tổ chức xếp hạng tín nhiệm vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu. Các đơn vị như Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia, Công ty Cổ phần Thông tin Tín dụng Việt Nam (PCB) hay Phát Thịnh Rating mới chỉ thực hiện được một phần vai trò của mình, trong khi mức độ minh bạch, uy tín và khả năng chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế vẫn còn hạn chế so với các tổ chức lớn như Moody’s, Standard & Poor’s hay Fitch. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc thiếu dữ liệu lịch sử đầy đủ, đội ngũ chuyên gia phân tích tín nhiệm chưa được đào tạo chuyên sâu và cơ sở dữ liệu chưa được chuẩn hóa. Hệ quả là kết quả xếp hạng tín nhiệm trong nước chưa phản ánh sát thực rủi ro của doanh nghiệp và khách hàng cá nhân, khiến các ngân hàng gặp nhiều khó khăn trong việc xác định chính xác trọng số rủi ro (RWA) và tính toán nhu cầu vốn theo yêu cầu của Basel III.

3.4.3.3. Hệ thống chấm điểm và mô hình nội bộ chưa hoàn thiện

Basel III khuyến khích các ngân hàng áp dụng phương pháp tiếp cận nâng cao dựa trên mô hình nội bộ (IRB nâng cao) nhằm tính toán xác suất vỡ nợ (PD), mức độ tổn thất khi vỡ nợ (LGD) và giá trị khoản vay có rủi ro (EAD). Tuy nhiên, tại nhiều ngân hàng, trong đó có TPBank, hệ thống chấm điểm tín dụng vẫn chủ yếu vận hành trên nền tảng LOS và Vstar, tập trung vào việc quản lý luồng hồ sơ thay vì đánh giá rủi ro định lượng. Quá trình chấm điểm vẫn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ khách hàng và nhận định chủ quan của cán bộ tín dụng, thiếu sự tích hợp các chỉ số dự báo rủi ro theo chuẩn mực quốc tế. Việc chưa áp dụng đầy đủ PD, LGD, EAD trong quy trình phê duyệt khoản vay khiến việc đo lường rủi ro tín dụng chưa sát thực tế, đồng thời hạn chế khả năng liên kết với yêu cầu vốn tối thiểu của Basel III. Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

3.4.3.4. Cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ và thiếu chiều sâu

Một trong những điểm nhấn của Basel III là ngân hàng phải thực hiện xây dựng hệ thống dữ liệu lịch sử phong phú, đầy đủ và đáng tin cậy để phục vụ cho ICAAP, stress testing và quản trị rủi ro toàn diện. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hầu hết cơ sở dữ liệu hiện nay mới tập trung hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh, trong khi dữ liệu phục vụ quản trị rủi ro còn thiếu sự đồng bộ, không được chuẩn hóa và thường xuyên bị phân mảnh giữa các bộ phận. Đối với TPBank, việc thiếu dữ liệu lịch sử khách hàng, đặc biệt là dữ liệu tài chính dài hạn, khiến cho việc ước lượng PD, LGD và thực hiện các kịch bản stress test trở nên khó khăn. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả trong dự báo rủi ro mà còn hạn chế khả năng lập kế hoạch vốn và giám sát an toàn vốn theo yêu cầu của Basel III.

3.4.3.5. Hệ thống giám sát và kiểm soát sau cấp tín dụng chưa chặt chẽ

Basel III nhấn mạnh mức độ quan trọng của cơ chế giám sát độc lập, kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro sau cấp tín dụng. Tuy nhiên, trên thực tế, tại TPBank cũng như nhiều NHTM khác, quy trình giám sát vẫn còn chung chung, trách nhiệm giữa các phòng ban chưa được phân định rõ ràng. Áp lực tăng trưởng tín dụng khiến cán bộ tín dụng thường chú trọng khâu thẩm định và giải ngân, trong khi công tác theo dõi, giám sát sau cho vay còn lỏng lẻo. Việc luân chuyển nhân sự thường xuyên, cộng với kinh nghiệm hạn chế của cán bộ mới, càng làm suy giảm hiệu quả kiểm soát rủi ro. Ngoài ra, ngân hàng hiện chưa thiết lập hệ thống cảnh báo sớm đủ mạnh để phát hiện các khoản vay có nguy cơ, cũng như chưa gắn kết chặt chẽ công tác giám sát sau vay với các chỉ tiêu thanh khoản và vốn theo Basel III (LCR, NSFR).

• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Tóm lại, quản trị rủi ro tín dụng tại TPBank trong điều kiện tiếp cận Basel III đã đạt được một số kết quả tích cực như kiểm soát nợ xấu và duy trì hệ số an toàn vốn, song vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Các vấn đề chủ yếu đến từ khung pháp lý chưa hoàn thiện, thiếu tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín, hệ thống chấm điểm và cơ sở dữ liệu chưa chuẩn hóa, cùng với giám sát sau cấp tín dụng còn lỏng lẻo. Những hạn chế này cho thấy TPBank cần có giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn để triển khai Basel III một cách toàn diện, nâng cao chất lượng tín dụng và khả năng chống chịu rủi ro. Luận văn: Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:  

===>>> Luận văn: Giải pháp quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TPBank

Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://hotrovietluanvan.com/ – Hoặc Gmail: hotrovietluanvan24@gmail.com